Bir müddət öncə Gorus-Qafan yolunda SOCAR brendi ilə yeni yanacaqdoldurma məntəqəsinin açılışının olması Ermənistanda getdikcə daha çox diqqət cəlb etməkdədir. Burada belə hesab edilir ki, Azərbaycan sözügedən istiqamətdə müvafiq addımlar atmaqla Ermənistan üzərində təsir imkanlarını artırır.
Müxalif “Hayastan” blokunun deputatı Vahe Akopyan yerli mediaya açıqlamasında bildirib ki, Azərbaycanın atdığı addımların mütləq əks-sədası olacaq: “Gorus-Qafan yolunda yanacaq məntəqəsi açan azərbaycanlıların qiyməti ucuz edəcəyini təxmin edirəm. Çünki Ermənistan mane olmasa, İran maşınları yalnız o yolla hərəkət edəcək və yanacağı da ordan alacaqlar”. O bildirib ki, Gorus-Qafan yolu iranlılar üçün bir neçə səbəbdən cəlbedicidir: “O yol genişdir, yüklənməyib, yolda ucuz yanacaq var. Gorus-Qafan yolunda azərbaycanlılar yanacağı ucuz qiymətə satacaq, ona görə də iranlılar ora gedib maşınlarına yanacaq dolduracaqlar”. Onun sözlərinə görə, Ermənistanın alternativ kimi təklif etdiyi Tatev-Ağvan yolunda daim tıxac müşahidə olunur. Bu, bir daha təsdiq edir ki, SOCAR-ın Gorus-Qafan yolunda yanacaqdoldurma məntəqəsi açması Ermənistanda ciddi narahatlıq yaradıb. Bir çox ekspertin fikrincə, Azərbaycanın daha tez və daha rahat, geniş yolla mənzilbaşına çatmaqla bərabər ucuz yanacaq da təklif etməsi, iranlılardan başqa, sadə ermənilərin də marağına səbəb olacaq. Çünki SOCAR-ın təklif etdiyi qiymətlər Ermənistandakı yanacaq qiymətlərindən az qala iki dəfə ucuzdur. İrəvanda rəsmilər və siyasi dairələrin də əsas narahatlığı sadə ermənilərin də bu yoldan istifadəyə meyillənməsindəndir.
Bu arada maraqlı bir məqamı da qeyd edək ki, son dövrlərdə İrandan Ermənistana yanacaq idxalı azalıb və bu da ikincidə qiymətlərin artmasına səbəb olur. Ermənistan Enerji Təhlükəsizliyi İnstitutunun direktoru Vahe Davtyan da qeyd edir ki, Gorus-Qafan yolunda Azərbaycan gömrük və sərhəd postunun qurulması Ermənistanın daxili bazarında enerji daşıyıcılarının qiymətinə təsir edir. O iddia edib ki, bu müddət ərzində İran maşınlarının axını azalıb və nəticədə yanacaq qıtlığı müşahidə edilib. Belə ki, bunun nəticəsində 29 oktyabrda Ermənistanda yanacaq qiymətləri qalxıb. Ancaq bu son olmayacaq. Onun sözlərinə görə, Ermənistanda maşınlar qiymətə görə daha çox maye qazla işləyir: “Məsələ burasındadır ki, maye qaz Ermənistana irihəcmli yük maşınlarında gətirilir. Bu maşınlar üçün Ermənistan hakimiyyətinin çəkdiyi alternativ dolama yollar isə çox dar və keçilməzdir. Elə bu səbəbdən İrandan Ermənistana idxal olunan benzin və maye qazın həcmi kəskin şəkildə azalıb. Bu, Azərbaycanın Gorus-Qafan yolunun öz ərazisindən keçən hissəsinə nəzarət etməsi ilə əlaqəlidir. Bizim burada həqiqətən də ciddi problemlərimiz var və Gorus-Qafan yolunda baş verənlər maye qazın qıtlığına və qiymət artımına birbaşa təsir edir. Təkcə son bir ayda Ermənistanda maye qazın qiyməti 20 dram artıb”. Onun sözlərinə görə, qiymət artımı bununla məhdudlaşmayacaq. Davtyanın fikrincə, indiki çətin vəziyyətdə Rusiyanın maye qazı Ermənistan bazarı üçün müəyyən həyat xəttinə çevrilə bilər. O əmindir ki, İran-Ermənistan yolunun bağlı və ya təhlükəli olması səbəbindən erməni idxalçılar tədricən Rusiyadan idxala diqqət yetirəcəklər: “Amma bu ssenaridə də Ermənistan bazarı üçün gizli təhlükələr var. Fakt budur ki, Rusiya Federasiyasında daxili bazarı inflyasiya şoklarından qorumaq üçün maye qaz və benzinin ixrac həcminə kvotaların tətbiqi məsələsi vaxtaşırı müzakirə olunur. Bunu nəzərə alaraq deyə bilərik ki, bəli, Rusiya versiyasını müəyyən mənada xilasedici hesab etmək olar, lakin Ermənistanla bağlı oxşar qərar verilərsə, bu sahədə mümkün kəsiri aradan qaldırmaq çox çətin olacaq”. Bütün bunlar bir daha təsdiq edir ki, Gorus-Qafan yolunda SOCAR-ın yanacaqdoldurma məntəqəsində qiymətlərin daha ucuz olması, üstəlik Gorus-Qafan yolunun alternativ yoldan müqayisəedilməz dərəcədə rahatlığı Ermənistan vətəndaşlarının bu yoldan və SOCAR-ın yanacaq məntəqəsindən istifadəsini stimullaşdıracaq. Bu isə Ermənistan bazarına Azərbaycanın ilk nüfuzu hesab oluna bilər.
Bu arada bir məsələni də qeyd edək ki, dekabrın 1-dən Gorus-Qafan yolunda ermənilərin post-patrul xidməti fəaliyyətə başlayıb. Erməni diaspor komitəsinin rəhbəri Rüstəm Badasyan, hələ ki, Azərbaycan maşınlarının postdan keçmədiyini bildirib. Amma görünən odur ki, Ermənistan və İran maşınları Azərbaycan postlarından keçməyə məçburdur, Azərbaycanın o postdan keçməyə ehtiyacı yoxdur. Müxalif “Hayastan” blokunun deputatı Vahe Akopyan da bunu təsdiq edir: “Gorus-Qafan yolu Azərbaycan Silahlı Qüvvələrinin nəzarətindədir. Bu səbəbdən Gorus-Qafan yolu bağlıdır, yolun Azərbaycanın nəzarətində olan hissəsində artıq yanacaqdoldurma məntəqəsi quraşdırılıb. Bu kontekstdə Ermənistanın rəsmi strukturlarının gömrük və sərhəd məntəqələrinin bu ərazilərdə “güzgülü” quraşdırılması ilə bağlı açıqlamaları qəribə görünür. Çünki Azərbaycan tərəfinin bu yola ehtiyacı yoxdur”. Qafanın meri Gevorq Parsyan da bunu təsdiq edir və indiki vəziyyətdə yalnız ermənilərin özlərinin pis vəziyyətdə qaldığını qeyd edir: “Bu bizim üçün çox ciddi problemdir. Çünki Gorus-Qafan yolu bağlanıb və qəsəbələrə getmək üçün alternativ yol pis vəziyyətdədir. Yeganə seçim Mehri vasitəsilədir. Əslində, uzunluğu 7-8 kilometr olan və Qafana gedən yol 150 kilometrə qədər uzanır. 90-cı illərdə salınmış yeganə qısa alternativ yol keçilməzdir və üzərində ciddi iş aparılmalıdır”.
Ramil QULİYEV
