Kollektiv Təhlükəsizlik Müqaviləsi Təşkilatına (KTMT) üzv ölkələr kimi Qırğızıstan və Qazaxıstanın Azərbaycanı ikinci Qarabağ müharibəsində qələbə qazanması münasibətilə təbrik etməsi Ermənistanda hələ də ciddi müzakirə mövzusudur. Bundan başqa, cari il noyabrın 8-də Belarus prezidentinin azərbaycanlı həmkarına telefon zəngi və regionda münaqişənin bitməsini, sülh prosesini dəstəkləməsini Ermənistanda unutmurlar.
İqtisadi Əməkdaşlıq Təşkilatının XV Zirvə Toplantısında ərazi bütövlüyünü bərpa edən Azərbaycanı təbrik edənlər sırasında yenə KTMT üzvlərinin də yer alması İrəvanda xüsusi narahatlıqla qarşılanır. Ermənistanın “Qraparak” nəşri bu xüsusda yazır: “Məlum olduğu kimi, Aşqabadda İqtisadi Əməkdaşlıq Təşkilatının 15-ci sammiti baş tutub. Gözlənildiyi kimi, sammitdə Aşqabad Fəaliyyət Konsensusu adlı bəyannamə qəbul edilib. Diqqətəlayiqdir ki, bu sənəddə Azərbaycanın maraqlarına tamamilə uyğun olan və Azərbaycandan başqa üzv dövlətlər, yəni İran, Türkiyə, Pakistan, Türkmənistan, Qırğızıstan, Özbəkistan, Qazaxıstan və Tacikistan tərəfindən imzalanan ifadələr və paraqraflar yer alıb. Bu o deməkdir ki, KTMT-nin üç üzv ölkəsi olan Qazaxıstan, Tacikistan və Qırğızıstan işğal edilmiş ərazilərin azad edilməsinə və ərazi bütövlüyünün bərpasına görə Azərbaycanı və Azərbaycan xalqını təbrik edərək Bakıya dəstək bildirib”. Nəşr qeyd edir ki, bu bir daha KTMT-də Azərbaycanın mövqeyinin Ermənistanla müqayisədə daha çox dəstəkləndiyini nümayiş etdirir. Bu səbəbdən İrəvanın bu təşkilatın sıralarını tərk etməsinin vacibliyi yenidən ön plana çəkilir. İsrailli hüquqşünas, beynəlxalq hüquq və beynəlxalq siyasət üzrə mütəxəssis Mixail Finkel isə indiki vəziyyəti təsadüfi saymır: “Ermənistanın KTMT üzrə üç müttəfiq ölkəsi - Qazaxıstan, Tacikistan və Qırğızıstan Azərbaycanı ərazi bütövlüyünün bərpası münasibətilə təbrik edib. İkinci Qarabağ müharibəsi nəticəsində ərazi bütövlüyünün bərpası ilə əlaqədar KTMT-yə üzv olan üç ölkənin Azərbaycanı təbrik etməsi çox vacibdir. Bu o deməkdir ki, Ermənistanın KTMT üzvü olmasına baxmayaraq, Azərbaycanla yaxınlıq və tərəfdaşlıq onlar üçün Ermənistanla olan bütün assosiasiyalardan qat-qat üstündür". Onun sözlərinə görə, bu onu göstərir ki, KTMT-yə üzv dövlətlər Azərbaycana dəyər verir, onu özləri üçün yaxın ölkə hesab edir, onunla həmrəydir və qələbəsini, o cümlədən özləri üçün çox mühüm hadisə hesab edir: "Bu həm də onu göstərir ki, həmin ölkələr Ermənistanla münasibətləri korlamaqdan çəkinmir və KTMT ölkələrinin sırasında kimin kim olduğunu bilirlər". O qeyd edib ki, bu, Azərbaycanın həm diplomatik, həm beynəlxalq, həm də iqtisadi müstəvidə böyük qələbəsidir: "Təbii ki, Azərbaycanın gələcəyi bütün cəbhələrdə hərtərəfli tərəqqi və regionda vəziyyətin yaxşılaşmasıdır. Ermənistan fikrini dəyişməsə və düzgün qərar verməsə, düzgün nəticə çıxarmasa, o zaman indikindən də pis vəziyyətlə üzləşəcək".
Ermənistanın “Past” nəşri isə yazır ki, KTMT-də üzləşdiyi yeni biabırçı məğlubiyyətə rəğmən, İrəvan hələ də bu qurumun sıralarını tərk etməyə cəsarət etmir: “Nikol Paşinyan sonuncu “mətbuat konfransı” zamanı qeyd edib ki, Ermənistanın KTMT-dən çıxmaq məsələsinə baxacağını düşünmür. Zahirən xüsusi sensasiya və ya yenilik ehtiva etməyən bu bəyanat əslində, necə deyərlər, “məhz elə-belə” verilməyib. Mənbəmizin məlumatına görə, Paşinyan bənzər müşahidəni xüsusi vurğu ilə edib, çünki əslində bu münasibətlə dərin müzakirələr baş verib. Məsələ burasındadır ki, bizdə olan məlumatlara görə, Ermənistan hakimiyyəti Rusiya tərəfindən müəyyən mesajlar alıb ki, son dövrdə Ermənistanda kəskinləşən anti-Rusiya kampaniyası ilə bağlı Moskvada olduqca ciddi narahatlıq keçirirlər”. Nəşr yazır ki, bu halda Ermənistan KTMT sıralaırını tərk etsə, Rusiyadan böyük zırbələr ala bilər: “Təşkilat sıralarında qalmaq da vəziyyəti dəyişmir. Digər üzvlər açıq şəkildə Azərbaycana dəstək verir, Ermənistanı heçə sayırlar”.
Avropa Partiyasının lideri Tiqran Xemalyan bunları təsadüfi saymır: “Paşinyan əvvəlkitək əməldə deyil, sözdə Rusiya ilə əməkdaşlığa üstünlük verir və bunu Kremldə də yaxşı bilirlər. Baş nazir tədricən, lakin böyük ehtiyatlılıq nümayiş etdirə-etdirə Ermənistanı Rusiyanın təsir dairəsindən çıxarmağa çalışır. Reallıqda Paşinyan çox ehtiyatlı şəkildə ölkəni KTMT və Avrasiya İqtisadi İttifaqından Qərbə – NATO və Avropa İttifaqına doğru çəkməyə can atır. Bu fonda artıq Qərbin həddən artıq böyük maliyyə, diplomatik və siyasi dəstəyini təsadüf saymaq olmaz. Bütün bu dəstəyi ilk növbədə Qərbin özünün maraqları ilə izah etmək gərəkdir. Onlar üçün Ermənistan İrana açılan qapı deməkdir. Bizim üçün başlıca məsələ Ermənistanın maraqlarının Qərbin maraqları ilə üst-üstə düşməsidir”. Partiya sədri hesab edir ki, Ermənistanın Rusiya orbitindən çıxması qaçılmaz prosesdir. Rus politoloq Aleksandr Perenciyevin də məsələyə münasibəti maraqlıdır: “İrəvan tez-tez KTMT mexanizmlərinin işləmədiyini iddia edir. Nikol əmin idi ki, müharibə başlayan kimi, Rusiya dərhal Azərbaycan torpaqlarının erməni işğalı altında qalması alətinə çevriləcək. Lakin Rusiya buna getmədi. Bu fonda İrəvan Rusiya və KTMT-dən qopmağa çalışır. Amma bu, Ermənistanın bir ölkə kimi sonunu gətirə bilər”.
Tahir TAĞIYEV
