Azərbaycan, Rusiya və Ermənistan liderlərinin Soçidə baş tutan görüşü ölkəmizdə yeni diplomatik uğur kimi qiymətləndirildiyi halda, İrəvanda tamam əks mənzərə müşahidə edilir. Təbii ki, bütün bunlar da səbəbsiz deyil. Məsələ burasındadır ki, Soçi bəyanatında Azərbaycanın mövqeyi tam şəkildə əks olunmaqla, ölkəmiz qarşısına qoyduğu məqsədlərə çatıb. Bəyanata nəzər saldıqda görmək olar ki, sənəddə “Dağlıq Qarabağ” ifadəsi yoxdur. Ermənistan tərəfinin həmişə iddia etdiyi əsir və ya girovlar məsələsinə toxunulmur. Sərhədlərin delimitasiya və demarkasiyasına çağırış edilir.
Bundan başqa, Soçidə avtomobil və dəmir yollarının açılmasını nəzərdə tutan layihələrə başlanması ilə də bağlı qərarlar qəbul olunub. Qeyd edilənlər birmənalı şəkildə ölkəmizin maraqlarına cavab verir. Bəyanatda görüşün iştirakçısı olan ölkələr Cənubi Qafqazda sabitliyin, təhlükəsizliyin və iqtisadi inkişafın təmin edilməsi naminə 2020-ci il 9 noyabr və 2021-ci il 11 yanvar tarixli bəyanatların bütün müddəalarının ardıcıl surətdə yerinə yetirilməsinə və ona dönmədən riayət olunmasına tərəfdar olduqlarını təsdiq edirlər. Bundan başqa, ən önəmli məsələlərdən biri də odur ki, Rusiya prezidenti mətbuat konfransında dəfələrlə “dəhliz” ifadəsini işlətməklə bu məsələnin həyata keçirilməsinə öz dəstəyini ifadə etdi. Eyni zamanda, bəyanatda ATƏT-in Minsk Qrupunun adının çəkilməməsi də çox önəmli məsələ olmaqla yanaşı, sülh danışıqlarını daha çox ikitərəfli formata yönəldir. Bununla da status məsələsi artıq Azərbaycan, Rusiya və Ermənistanın gündəliyindən çıxarılır. Beləliklə, Azərbaycan dövlətinin qətiyyətli mövqeyi sənəddə bir daha nümayiş etdirilib. Bütün bunlar deməyə əsas verir ki, noyabrın 26-da Soçidə imzalanmış üçtərəfli bəyanat ölkəmizin yeni diplomatik uğuru olmaqla bərabər, həm də Azərbaycanla Ermənistan arasında sülh müqaviləsinin imzalanması istiqamətində atılmış mühüm addımdır. Elə bu fonda da Ermənistanda Soçi görüşündən narazılıq artır. Erməni siyasi şərhçi Ambarsum Kabanyan isə məsələnin olduqca maraqlı məqamlarına toxunur: “Ermənistanın tarixi şansı var idi. Böyük işlər görülmüşdü, pullar tökülmüşdü, diasporumuzun əsas işi bundan ibarət idi – 15 dekabr Brüsseldə baş tutacaq sammitdə İlham Əliyevlə Nikol Paşinyanın görüşü və bu zaman bəzi Qərb ölkələrinin İrəvanın maraqlarını qoruması. Amma Vladimir Putin bütün planlarımızı alt-üst etdi. Bu plandan heç kəsin xəbəri yox idi – məxfilik qoruna bilmədi. Kreml hər şeyi anladı və Soçi üçtərəfli görüşünü təşkil etdi. Soçidə isə Əliyev yenidən siyasi qələbə əldə etdi. Putin elə etdi ki, Brüssel görüşü formal xarakter daşıyacaq bir protokol görüşünə çevrildi. İrəvan bundan güclü zərbə ala bilməzdi. Maraqlısı da odur ki, Soçi görüşündə ictimailəşdirilməyən bir neçə məqam da öz həllini tapıb. Sözsüz ki, Bakının lehinə. İndi dediklərim Ermənistan ictimaiyyəti tərəfindən birmənalı qarşılanmasa da, deyəcəm: günah Paşinyanda deyil. Onun yerində kim olsaydı, eynilə hərəkət edərdi. İnanın ki, bu həqiqətdir”.
Ermənistan parlamentinin deputatı Ayk Mamicanyan da Soçi görüşünün ölkəsinin növbəti diplomatik məğlubiyyəti olduğunu bildirir: “Soçidə imzalanmış bəyanatda Ermənistanın maraqlarına cavab verən bir bənd də tapmadım. Bəyanatda nə hərbi əsirlərin geri qayıtma tarixi, nə Qarabağ münaqişəsinin ATƏT-in Minsk Qrupunun həmsədrlərinin himayəsi altında həlli məsələsi, nə də Qarabağın statusu qeyd olunur”. Mamicanyan Nikol Paşinyanın danışıqlar aparan şəxs kimi görünmədiyini, danışıqlar masası arxasında yox, hardasa masanın altında olduğunu deyərək baş naziri tənqid edib: “Paşinyanın mətbuat konfransı yalanlar toplusu idi, onun açıqlamaları yalnız daxili auditoriya üçün nəzərdə tutulub. Baş naziri məhbus və sərhəd məsələləri maraqlandırmır, ancaq dövlət bağ evinin olması, hakimiyyətdə qalması maraqlandırır. Şuşa məsələsinin müzakirə mövzusu olması iyrənc yalandır. Şuşa məsələsinin danışıqlara daxil edildiyi ilə bağlı ən azı bir sənəd olsaydı, çoxdan dərc olunardı”. Erməni siyasi ekspert Lusina Aroyan da eyni mövqeni bölüşür: “Soçi bəyanatı tamamilə Azərbaycanın maraqlarına uyğundur, burada “Qarabağın statusu”ndan ümumiyyətlə danışılmır. Bu sənəddə əsas vurğu yenə də nəqliyyat marşrutlarının açılmasına yönəlib və hamımıza aydındır ki, bu, ilk növbədə Türkiyə və Azərbaycanın maraqlarına uyğundur. Yəni sənəddə ancaq Azərbaycan marağı önə çəkilib. Üstəlik, Qarabağın statusundan ümumiyyətlə söhbət getmir. Beləliklə, Ermənistanla Azərbaycan arasındakı müzakirələr və münasibətlər aydınlaşır”. Ekspert Ermənistan rəhbərliyinin Qarabağa olan iddiasından əl çəkdiyini deyib. Onun sözlərinə görə, Ermənistan bu sənədi imzalamaqla, əslində 10 noyabr bəyanatına sadiqliyini nümayiş etdirib: “Yəni 10 noyabr kapitulyasiya sənədinin bəndlərini yerinə yetirməyi təsdiqləyir. Amma yeni sənəddə əsirlərin qaytarılması barədə heç nə yoxdur”. Lusina Aroyan bu anlaşmanın son olmadığını, əsas razılaşmaların qabaqda olduğunu iddia edib: “Sadəcə, Paşinyana bizim üçün ağrılı nəticələri olacaq razılaşmaların əldə olunmasından ötrü vaxt verilib”. Rusiyalı analitik İqor Korotçenko isə bunları təsadüf hesab etmir: “Soçidə sərt şəkildə Nikol Paşinyana yeri göstərilib və üçtərəfli bəyanatın yerinə yetirilməsinin vacibliyi ona anladılıb”. Onun sözlərinə görə, Brüssel sammitində Paşinyan Amerika və Avropa “kartı”nı oynamağa çalışacaq: “Lakin Rusiya Soçidə sammit keçirməklə Ermənistanın Brüsseldə öz gündəliyini irəli sürmək imkanlarını azaldıb”.
Samirə SƏFƏROVA
