Azərbaycan, Pakistan və Türkiyə xarici işlər nazirlərinin 2-ci üçtərəfli görüşündən sonra imzalanan İslamabad bəyannaməsində hər üç ölkənin problemləri ilə bağlı birgə mövqeyin ortaya qoymasına dair müəyyən razılaşmanın əldə olunduğu qənaətinə gəlmək mümkündür.
Bəyannamənin buna aid olan hissəsində deyilir ki, tərəflər Asiyanın ürəyi - İstanbul Prosesinin Əfqanıstan və regionda sülh, sabitlik və iqtisadi rifaha verdiyi töhfəni alqışlayıb, Pakistan hökumətinin bölgədəki məsələlərin siyasi həllini asanlaşdırmaq səylərini qiymətləndirib, Əfqanıstana məxsus olan və Əfqanıstan tərəfindən rəhbərlik edilən sülh prosesinə dəstəklərini ifadə ediblər.
Terrorizmin bütün formalarına, xarici dövlətlər tərəfindən himayə edilən terrorizmə, transmilli mütəşəkkil cinayətkarlığa, narkotik maddələrin qanunsuz dövriyyəsinə, insan alverinə, çirkli pulların yuyulmasına, mədəni və tarixi irsə qarşı cinayətlər və kiberterrorizmə qarşı mübarizə naminə müxtəlif beynəlxalq və regional sənədlərə uyğun olaraq sülh və təhlükəsizlik sahəsində əməkdaşlığı gücləndirmək qərarlarını yeniləyiblər.
2020-ci ilin noyabr ayında İslam Əməkdaşlıq Təşkilatının (İƏT) Niameydə Cammu və Kəşmir münaqişəsi üzrə qəbul edilmiş 10/47-Pol saylı ən son qətnaməsini və İƏT Təmas Qrupunun Cammu və Kəşmir üzrə kommünikelərini təsdiq edib və 5 avqust 2019-cu ildə Kəşmirdəki demoqrafik quruluşu dəyişməyə yönəlmiş insan hüquqlarının kobud şəkildə pozulması ilə bağlı birtərəfli fəaliyyətindən dərin narahatlıqlarını ifadə ediblər. Cammu və Kəşmir münaqişəsinin BMT Təhlükəsizlik Şurasının müvafiq qətnamələri çərçivəsində, sülh yolu ilə həll edilməsi ilə bağlı prinsipial mövqelərini təkrar ediblər.
Kipr, o cümlədən Egey və Şərqi Aralıq dənizi məsələlərinin beynəlxalq hüquqa əsaslanan ədalətli, davamlı və realist, eləcə də qarşılıqlı qəbul edilmiş həllini dəstəkləmək qərarlarını bildiriblər.
Bununla Azərbaycan hər iki qardaş ölkəni əhatə edən problemlərlə bağlı açıq dəstək siyasətini ifadə edib. Ölkəmizin, xüsusilə də Kipr, o cümlədən Egey və Şərqi Aralıq dənizi məsələləri ilə bağlı mövqeyini açıqlaması hansı anlama gələ bilər?
Politoloq Elşən Mustafayev “Bakı-Xəbər”ə açıqlamasında bildirdi ki, imzalanan üçtərəfli sənəd bu ölkələrin doğrudan da əsl müttəfiq olduğunu təsdiqlədi: “Sənəddə ölkələrin özlərinə aid olan problemlər, münaqişələrə ortaq yanaşma ortaya qoyulub. Hər üç tərəf həmin problemləri həm də özününki sayır. Sənəddə Kəşmir və Aralıq, Egey dənizi ətrafında baş verənlərə Azərbaycanın ortaq mövqe sərgiləməsi qardaş ölkələrin davranışına tam adekvatdır. Çünki həmin iki ölkə də bizim Qarabağ problemimizlə bağlı eyni mövqeni ortaya qoyub. Bəllidir ki, bir neçə ildir Aralıq dənizinin şərqində, Türkiyə sərhədləri yaxınlığında qaz axtarışı fəaliyyətləri Türkiyə və Cənubi Kipr arasında gərginliyə səbəb olub. Türkiyə hesab edir ki, Kipr adası ətrafındakı təbii ehtiyatlar yalnız Cənubi Kiprə deyil, hər iki tərəfə məxsusdur. Ankara xarici şirkətləri Şərqi Aralıq dənizində təktərəfli karbohidrogen axtarışları fəaliyyətlərini dayandırmağa çağırıb.
Qardaş ölkə deyir ki, Türkiyəni nəzərə almadan Şərqi Aralıq dənizində və ya Egey dənizində fəaliyyət göstərmək mümkün deyil. Görünən budur ki, bu qədər böyük sərvətin ciddi müştəriləri var. Söhbət Yunanıstan, Cənubi Kipr, İsrail, Livan, Liviya və Misirdən gedir. Məsələ ondadır ki, indi Türkiyə ilə Misir, İsrail və Yunanıstan arasında problemlərin olduğu bir zamanda adıçəkilən ölkələr bölgədə birgə fəaliyyət göstərməklə Türkiyəni yalnız qoymağa çalışırlar. Aralıq dənizinin şərqində yerləşən ehtimal olunan qaz yatağı bölgəsi beynəlxalq hüquq və BMT qərarlarına əsasən neytral ərazi sayılır. Yunanıstan isə bölgədən xeyli uzaqda yerləşir. Ancaq yunanlar bu məsələdə daha cəld hərəkət edərək Türkiyənin İsrail və Misirlə münasibətlərində olan soyuqluqdan istifadə edib, bu ölkələrlə Yunan Kipri arasında anlaşma imzalamağa çalışır. Göründüyü kimi, fantastik gəlir və strateji olaraq Avropanın tələbatını ödəyəcək qaz ehtiyatından söhbət gedir. Bu təkcə adıçəkilən deyil, adları çəkilməyən ölkələrin də böyük maraq və diqqətindədir”.
Ekspertin sözlərinə görə, belə prinsipial məsələdə Azərbaycanın və Pakistanın birmənalı olaraq Türkiyənin yanında olması lazımdır.
Məhəmmədəli QƏRİBLİ
