Ermənistanda iqtisadi fəlakət səviyyəsində kataklizmlərin labüd olması artıq düşmən ölkənin özündə də açıq etiraf edilir. Ölkə iqtisadiyyatı sürətlə məhvə doğru gedir. Bu halda xaricdən, xüsusən də Rusiyadan köçürülən pulların azalması isə vəziyyəti daha da ağırlaşdırır.
Erməni mediası da yazır ki, Rusiyadakı erməni mənşəli kiçik və orta biznes nümayəndələrinin başı öz problemlərinə qarışdığından onların həmvətənlərinə maddi dəstək göstərmək imkanları qeyri-real hala gəlib. Qeyd edilir ki, koronavirus pandemiyasının birbaşa təsiri altında Ermənistanın əvvəlki kimi xaricdən maliyyə dəstəyi almaq imkanları dəfələrlə məhdudlaşıb. “Çiçəklənən Ermənistan” Partiyasının sədri Qaqik Tsarukyan qeyd edir ki, bu halda təbii olaraq Ermənistan hökumətinin binası qarşısında hər gün etiraz aksiyaları keçirilir: “Dövlət borcu artır. Bu pulları hara xərcləyiblər? Hakimiyyətdəki məsul şəxslər təcrübəli insanlar olmalı, başçılıq etdikləri sahəni bilməlidirlər”. O qeyd edib ki, səlahiyyətli şəxslər insanların sosial vəziyyətini yüngülləşdirə bilsəydi, problemlər aradan qalxardı. Tsarukyan daha sonra ölkədəki hazırkı vəziyyətin dəhşətli dərəcədə ağır olduğunu və daha da ağırlaşacağını vurğulayıb. “Çiçəklənən Ermənistan” Partiyasından olan deputat Mikael Melkumyan da ölkədəki durumu tənqid edib: “Kobud şəkildə ifadə etsək, Ermənistan iqtisadiyyatı çox bərbad vəziyyətdədir. Bizim “aclıqdır” deməyimiz mağazalarda bu və ya başqa ərzaq mallarının olmaması demək deyil. Həmin malları almaq üçün əhalinin pulu yoxdur. İstənilən iş adamı məhsul idxal edə bilər. Ancaq əhalinin tələbatı ötən illə müqayisədə 15-20% azalıb. Daha doğrusu, əhali pulsuzluqdan ehtiyacı olan malları əldə edə bilmir”. Eyni mövqe “Vətən” Partiyasının üzvü Levon Mnatsakanyan tərəfindən də sərgilənir: “2018-ci il hakimiyyət dəyişikliyi prosesində iştirak etmişəm, çünki mənim üçün inqilab sözü hər şeydən əvvəl ölkədə radikal, ümumiyyətlə, dəyər sistemi dəyişiklikləridir, indi bunu görmürəm”. Onun sözlərinə görə, Ermənistanın hazırkı hakimiyyət rəhbərinin başçılığı altında bütün hökumət inqilabi dəyərlərə xəyanət edib, buna görə də onların yanında qalmayıb: “2018-ci ildə eyforiyanın yüksək təsiri altında Ermənistan xalqının əksəriyyəti keçmiş hakimiyyətə qarşı çıxdı və Nikol Paşinyanın yanında dayandı. 2018-ci ildə xalq inqilabda iştirakçı oldu, amma siyasi texnologiyalar tətbiq edildi. 2018-ci il inqilabı eyforik dalğada baş verdi. Hamımız eyforiya altında çıxmışdıq. Amma indi bunun problemlərini yaşayırıq”. Ermənistanın “Aysor” nəşri isə yazır ki, bu halda Paşinyana qarşı sosial müstəvidə ciddi narazılıqlar baş qaldırır və bu da baş nazirin kürsüsünü laxladır: “Müxalif qüvvələr də yaranmış durumda səfərbər olublar. Hakimiyyət bunların öhdəsindən güc yolu ilə gəlməyə çalışsa da, artıq bu da istənilən nəticəni vermir. İqtisadi vəziyyət sürətlə pisləşir. Pandemiya ilə əlaqədar Ermənistanda fövqəladə vəziyyət elan edildikdən sonra iqtisadi aktivlik kəskin azaldığından iqtisadi inkişaf proqnozları pisləşməyə başlayıb. Avropa Yenidənqurma və İnkişaf Bankının proqnozlarına əsasən, ilin sonuna Ermənistan iqtisadiyyatı daha 3,5 faiz həcmində kiçiləcək. İqtisadiyyatın kiçilməsinin yaradacağı əsas iqtisadi problemlərdən biri vergi daxilolmalarının azalmasıdır. ÜDM 2 faiz azalarsa, bu, vergi daxilolmalarının 10 faizə qədər azalmasına səbəb olacaq. Belə olan halda, büdcə gəlirlərinin azalmasına baxmayaraq, Ermənistan hökuməti iqtisadi və sosial problemlərin qarşısını almaq məqsədilə büdcə xərclərini azaltmaq istəmir. Bu addım bəzi problemlərin qarşısını alsa da, büdcə kəsirinin əsaslı formada artmasına səbəb olmaqla uzunmüddətli iqtisadi problemlər yaradacaq. Həm büdcə kəsirinin, həm də dəstək proqramlarının maliyyələşdirilməsi üçün Ermənistan hökuməti 546 milyon dollar həcmində xarici borc cəlb etməyə məcburdur. Bu isə Ermənistanın onsuz da yüksək olan xarici borcunun (2019-cu ildə ÜDM-in 40 faizi) daha da artmasına yol açacaq. Ermənistanın iqtisadi problemləri öz maliyyə vəsaitləri hesabına həll edə bilməməsi və özünün enerji idxalını şaxələndirə bilməməsi daha böyük iqtisadi problemlərin yaranmasına yol açacaq. Xarici maliyyə dəstəyindən asılı olan və müstəqil iqtisadi və enerji siyasəti həyata keçirə bilməyən dövlətlər istər pandemiya dövründə, istərsə də postpandemiya dövründə ciddi iqtisadi problemlərlə qarşılaşacaq. Onu da nəzərə alsaq ki, 2018-ci ildə Ermənistanda hökumət dəyişikliyinin baş verməsində sosial və iqtisadi problemlər böyük rol oynamışdı, o zaman yaranacaq iqtisadi problemlərin siyasi nəticələrinin də olacağını demək olar. Paşinyanı qorxudan da məhz budur. Paşinyan koronavirus pandemiyası dövründə vətəndaşların sosial-iqtisadi problemlərini həll etməkdə ciddi çətinliklərlə qarşılaşır. Hazırda Ermənistanda təkcə pandemiya böhranı deyil, həm də siyasi böhran yaşanır. İnsanlar təkcə səhhətlərinin qorxusunu yaşamırlar, həm də qəflətən baş verə biləcək özbaşınalıqların narahatlığını keçirirlər”. Bütün bunlar o deməkdir ki, Paşinyanın sosial-iqtisadi rifahla bağlı verdiyi vədlər üzərində etdiyi inqilabı əhalinin narazılığı fonunda baş nazirin rəqibləri də eyni vədlərlə istənilən vaxt reallaşdıra bilər.
Nahid SALAYEV
