Erməni mətbuatı yazır ki, Türkiyə Dövlət Şurası Aya Sofyanı məscidə çevirmək barədə yekdilliklə qərar qəbul edib. Sözügedən qərarın rəsmən elan ediləcəyi gözlənir.
Erməni mediası iddia edir ki, ölkə müxalifəti hökumətin 1934-cü il qərarını ləğv edən bu hərəkətə qarşı çıxmaq niyyətində deyil. Daha sonra qeyd olunur ki, Rusiya Dövlət Duması bir neçə gün əvvəl Türkiyə Böyük Millət Məclisinə müraciət edərək, hakimiyyəti məşhur Aya Sofya məbədinin məscidə çevrilməsi planından əl çəkməyə inandırmağa çağırıb. Rusiya Pravoslav Kilsəsinin patriarxı II Kirill Ayasofyanın məscidə çevrilməsinin “Xristianlığa təhlükə” olduğunu bəyan edib. İyunun 5-də prezident Rəcəb Tayyib Ərdoğan köməkçilərinə Aya Sofyanın bir məscidə rəsmi dönüş üçün hazırlanması yönündə bir araşdırma aparmağı tapşırıb. İyulun 2-də Türkiyə Ali Məhkəməsi, İstanbuldakı Aya Sofyanın statusunun prezident fərmanı ilə dəyişdirilə biləcəyi ilə bağlı qərar qəbul edib.
Qeyd edək ki, VI əsrdə Bizans imperatoru Yustinian tərəfindən inşa olunan məbəd 1453-cü ildə türklər Konstantinopolu ələ keçirən zaman məscidə çevrilib. 1934-cü ildə Mustafa Kamal Atatürkün qərarı ilə Aya Sofya muzeyə çevrilib.
Bu arada Türkiyə prezidenti Rəcəb Tayyib Ərdoğan Aya Sofya ilə bağlı ittihamları ölkənin suverenlik haqqına birbaşa hücum adlandırıb:“Biz necə ki digər ölkələrdə vətəndaşlarına xidmət edən ibadətxanalara qarışmırıq, eləcə də kimsənin bizim ibadətxanalarımıza qarışmağa haqq və səlahiyyəti yoxdur. Ölkəmizə qarşı ittihamlar suverenlik haqlarımıza hücum mənasını verir. Türkiyədə hakim inanc qrupu olaraq, müsəlmanlarla yanaşı, digər dini inanclara mənsub olanların da haqlarını qorumağa davam edirik. Dünyada milyonlarla insan ancaq dini inanclarına görə hər cür təzyiqlərə məruz qalır. Əsl nümunə götürüləsi, üzərində dayanılası yer buradır”.
Bütün hallarda, sözügedən məsələ Türkiyənin daxili işi deyilmi? Niyə kənardan müdaxilə olmalıdlr? Bu haqqı başqa ölkələrə kim verib?
“Türkiyə istənilən qərarı vermək hüququna malikdir və bu, qardaş ölkənin daxili işidir”
Məsələyə münasibət bildirən şərqşünas Seyid Camal Əzimbəylinin sözlərinə görə, bəzi dövlətlərin sözügedən məsələdə Türkiyənin daxili işinə müdaxilə etməsi yolverilməzdir:“Heç bir dövlətin buna haqqı yoxdur. Çünki belə bir hüquq onlara nə Türkiyə tərəfindən, nə də hansısa beynəlxalq qurum tərəfindən verilib. Belə olan halda Aya Sofya barədə səslənən iradların heç bir əsası yoxdur. Nəzərə almaq lazımdır ki, xristian ölkələrində, o cümlədən Avropada din dövlətdən ayrıdır. Belə olan halda nə haqla Türkiyənin daxili işinə müdaxilə edirlər? Hesab edirəm ki, Aya Sofyanın məscidə çevrilməsində bəzi dövlətlərin narahat olması siyasi motivlərlə bağlıdır. Yəni bu məscid ətrafındakı mübahisə daha çox siyasi məna daşıyır. Məsələ ondadır ki, son illər Türkiyənin regionda, dünyada artan nüfuzu bəzi dövlətləri, bu ölkəni istəməyən dairələri narahat edir. Son qərarı Türkiyə verəcək. Nəzərə almaq lazımdır ki, İstanbul fəth ediləndən sonra Aya Sofya uzun illər məscid olub. Ona görə də Türkiyə istənilən qərarı vermək hüququna malikdir və bu, qardaş ölkənin daxili işidir”.
Belə görünür ki, bəzi dövlətlər Türkiyənin artan rolunu önləyə bilmədikləri üçün bu cür yollara əl atırlar. Bu isə yolverilməzdir.
Vidadi ORDAHALLI
