Məlumdur ki, Azərbaycan və Ermənistan Xarici işlər nazirləri arasındakı sonuncu görüş də heç nə ilə yadda qalmadı. Burada Dağlıq Qarabağ münaqişəsinin dinc müstəvidə həllinin mümkünlüyünə dair hansısa razılıq əldə olunmadı. Elə bundan sonra Azərbaycan yüksək səviyyədə aprel döyüşlərinin yenidən təkrarlana biləcəyinə dair həm Ermənistana və onun himayədarlarına, həm də ATƏT-in Minsk Qrupuna aydın mesajlar verdi.
Dünya bu fonda bir daha gördü ki, Ermənistandakı vəziyyət, xüsusən də Nikol Paşinyan iqtidarının yürütdüyü siyasət Dağlıq Qarabağ münaqişəsinin həlli ilə bağlı prosesin intensivləşməsinə imkan vermir. Ermənistanın danışıqlar prosesinin pozulmasına yönəlmiş addımlarına Minsk Qrupu həmsədrləri tərəfindən göz yumulması da vəziyyəti gərginləşdirməklə, Azərbaycanın narazılığına səbəb olan başlıca məqamlar sırasında yer alır. Bakı bildirir ki, Ermənistan rəhbərliyinə qarşı beynəlxalq hüquq mexanizmlərinin tələb etdiyi addımlar atılmır. Yəni ən azı, Ermənistana diplomatik səviyyədə təzyiqlər edilmir, sanksiyalar tətbiq olunmur, əksinə, işğalçı ilə işğala məruz qalan arasında fərqlərin qoyulmamasına cəhdlər göstərilir. Elə bu da yeni Qarabağ savaşını tətikləyən əsas faktorlardan biri sayılır. Elə erməni mediası da yazır ki, səbri tükənən Azərbaycan istənilən an savaşa başlaya bilər. Ermənistanın “politik.am” nəşri də yazır ki, xarici işlər nazirlərinin son görüşündə nəticənin yoxluğu Azərbaycanın narazılığıni və savaş ehtimalını artırır:“ATƏT-in Minsk Qrupu həmsədrləri, ATƏT-in fəaliyyətdə olan sədrinin şəxsi nümayəndəsinin vasitəçiliyi və iştirakı ilə baş tutan Mnatsakanyanla Məmmədyarov arasındakı son videogörüşdən sonra dialoqun davam edəcəyi açıqlandı. Bu, əslində “növbətçi” cümlə hesab olunsa da, amma burda bir məna var, görünür, münaqişə tərəfləri hələ danışıqları tükənmiş hesab edə biləcəkləri nöqtəyə çatmayıblar. Amma bu nöqtəyə çatmağa da çox qalmayıb. Rus analitik Stanislav Tarasovun dediyi kimi, burada həmsədrlər də, heç olmasa, hazırkı formatda və şəraitdə gündəmdə qalmağa çalışırlar: “Əlbəttə ki, hər iki tərəfin xarici işlər nazirliklərindən “birini deyirik, üçünü yadda saxlayırıq” prinsipinə riayət edən açıqlamalar verildi. Bununla belə, hətta bu vəziyyətdə ümumi mühit onu göstərir ki, tərəflər Qarabağ nizamlanması ilə əlaqədar oyun qaydaları çərçivəsində oynamağa davam etdirmək niyyətindən uzaqlaşırlar. Ümumiyyətlə, Dağlıq Qarabağ sülh prosesini araşdıranda, xüsusən Paşinyanın hakimiyyətə gəlişindən sonra, əlbəttə, qarşılıqlı razılıqla, təbii ki, tənzimlənmənin əsas prinsiplərinin məzmundan məhrum edildiyini, Minsk Qrupunun isə sanki “kiçik addımlar” strategiyası qəbul etdiyini görərik. Minsk Qrupu bəzi humanitar məsələlər üzrə İrəvan və Bakı arasındakı razılaşmaların qarşılıqlı etimad mühitinə səbəb olacağını zənn edir. Bunun da, öz növbəsində, əsas məsələlərin həlli üçün güzəşt tapmaq yollarını axtarmağa kömək edəcəyini düşünürlər. Maraqlıdır ki, bu kontekstdə aprel döyüşlərindən sonra təmas xəttində monitorinq sisteminin tətbiq edilməsini və beynəlxalq müşahidəçilərin iştirakını nəzərdə tutan Vyana və Sankt-Peterburq razılaşmaları ümumilikdə gündəmdən kənarlaşdırılıb. Ancaq İrəvan Mnatsakanyan-Məmmədyarov danışıqlarında Bakının öz kompromis təsəvvürlərini ortaya qoyması istiqamətində oyun oynayır, Bakı isə Dağlıq Qarabağla bağlı hər hansı bir müzakirənin Azərbaycanın ərazi bütövlüyü qorunmaqla olmasını tələb edərək, ictimai səviyyədə “dəmir-beton” mövqeyini qorumağa davam edir. İlham Əliyevin nə isə bir şey gözlədiyinə dair təəssürat var, sanki o, Paşinyanın həm daxili siyasi arenada, həm də Ermənistan-Rusiya münasibətlərində ciddi və ölümcül səhvlərə yol verəcəyi anı və problemin fərqli bir siyasi kontekstdə həll etməyə başlamaq üçün istifadə etmə məqamını gözləyir. Ancaq görünür ki, İlham Əliyevin səbri tükənmək üzrədir və bunu onun son qəzəbli açıqlamaları sübut edir”. Bu durumda hesab edilir ki, səbri tükənən Azərbaycan erməni tərəfinə sərt zərbələr ednirməklə savaşı başlada bilər.
Ermənistanın “7or.am” nəşrində dərc olunan məqalədə də həyəcan təbli çalınır:“Beləliklə, Ermənistan hakimiyyətinin ələ keçirilməsindən sonra ilk dəfə Azərbaycan prezidenti danışıqlardan narazı qaldığını bəyan edib. Məmmədyarov-Mnatsakanyan videokonfransının nəticələrini təhlil edərkən İlham Əliyev deyib ki, faktiki olaraq danışıqlar prosesi yoxdur, Minsk Qrupu həmsədrlərinin himayəsi altında Ermənistan və Azərbaycan xarici işlər nazirləri arasında uzaq məsafəli görüşlər faydasızdır:“Bu yalnız o deməkdir ki, ATƏT-in Minsk Qrupu işləyir. Yaxşı, nə vaxta qədər?”. O, Minsk Qrupu həmsədrlərindən təcili “aydın açıqlamalar”la çıxış etməsini tələb edib. Razılaşın ki, İlham Əliyev danışıqlardan narahatdırsa, bu, danışıqlar prosesinin Azərbaycanın ürəyincə olmaması deməkdir. Digər tərəfdən, danışıqlara alternativin müharibə olduğunu başa düşmək üçün çox dərin ağıl sahibi olmaq lazım deyil. Ən azından, Aprel döyüşləri ssenarisi ilə yeni hərbi macəra baş verə bilər. Belə olan halda sual yaranır, hər istiqamətdə uğursuzluğa düçar olan, hər addımda öz laqeydliyini və səriştəsizliyini sübut edən tək şəxsiyyətli Nikol hakimiyyəti buna nə dərəcədə hazırdır? Aydın məsələdir ki, Azərbaycan Nikola “fürsət” vermişdi. İndi Bakı status-kvoya etiraz edib, “faktiki danışıqlar prosesinin olmadığını” bildirərək savaşı istisna etmir. Bəs, Ermənistan silahlı qüvvələrinin baş komandanının bacarığı nədən ibarətdir, çətin vəziyyətdə özünü necə “məsum” idarə edir? Görmüşük ki, o, çətin halda necə bir təlaşa düşür, düşmənə müqavimət göstərməyə çalışaraq başını itirir və divardan-divara necə çırpdığını artıq “koronavirusa qarşı müharibə” nümunəsində görmüşük. Hətta Paşinyan, bəyanatlar səviyyəsində belə, Ermənistanın keçmiş rəhbərlərinə və şəxsən ona qarşı sərt mövqe bildirən İlham Əliyevə müqavimət göstərmək qabiliyyətində deyil. Ancaq bunun əksinə olaraq, savadlı və konstruktiv İlham Əliyevə qarşı çıxan Serj Sarkisyana mətbuat katibi vasitəsilə təzyiq göstərə bilir. Bu halda Paşinyan Azərbaycanın hərbi əməliyyatları zamanı layiqli əks cavab verməyə də qadir deyil”.
Tahir TAĞIYEV
