Azərbaycanın Cənubi Qafqazda xüsusi marağı olan ABŞ, Rusiya, Avropa İttifaqı ilə dinamik şəkildə inkişaf edən münasibətləri bu gün Ermənistanda ciddi qısqanclıq yaradır. Irəvanda belə hesab edirlər ki, Azərbaycan yaranmış vəziyyətdə Ermənistanı daha asan şəkildə təzyiqlər altında saxlayacaq.
Erməni politoloq Suren Sarkisyan bildirir ki, Rusiyadan sonra ABŞ da Ermənistandan üz döndərir: “Azərbaycan Birləşmiş Ştatlar üçün strateji əhəmiyyətə malikdir və bu ölkəyə yardım verilməsi heç nədən asılı olmayaraq davam edəcək. Biz nə qədər çalışsaq da, bu istiqamətdə heç nəyi dəyişə bilmirik, buna görə də, fikrimcə, Birləşmiş Ştatların Ermənistana da hərbi yardım etməsinə və bununla bu prosesin balanslaşmasına nail olmalıyıq. Lakin indilikdə bu mümkün görünmür”. Sarkisyanın sözlərinə görə, Azərbaycan bir sıra üstünlüklərə sahibir, enerji resursları ilə zəngin dövlətdir, həm ABŞ, həm də onun Avropadakı strateji müttəfiqləri üçün vacib əhəmiyyətə malikdir. Amerikadakı erməni lobbisinin sarsılan mövqeyi də prosesə təsir edir. Əslində, son illər ərzində erməni lobbisi ABŞ, Rusiya və bir sıra Avropa ölkələrində əsaslı dərəcədə mövqe itirməyə başlayıb. Ermənistan müstəqil dövlət olmaq şansını itirdiyi kimi, lobbi vasitəsilə dünya siyasətinə təsir imkanlarını da itirir. Bu fonda diqqət çəkən digər məqam odur ki, Rusiya ilə Ermənistan arasında da uçurum dərinləşir. Bu xüsusda Ermənistanın “Qraparak” nəşri yazır:“Ermənistanda “Rusiya ilə bərabər, ya yox” diskussiyası yenidən aktuallaşıb. Bəziləri belə hesab edir ki, 2018-ci ildə hakimiyyət dəyişikliyindən sonra Rusiya-Ermənistan münasibətləri, yumşaq desək, müsbət dinamika əldə etməyib. Bəziləri isə Ermənistanın suverenlik amilini qaldırdığına və Moskva ilə İrəvanın “dəyərlərini yenidən qiymətləndirmə prosesində” olduğuna inanır. Ermənistan KTMT və AİƏT-in üzvüdür, bu qurumlar Rusiya ətrafında formalaşmış və birqütblü Amerika dünya nizamının əks-çəkisi hesab olunur. Ermənistanın düşdüyü vəziyyət, həll edilməmiş Qarabağ münaqişəsi və hər an müharibə ehtimalı dərin və hərtərəfli peşəkar təhlil tələb edir. Bu yaxınlarda iki əlamətdar hadisə baş verdi. Çin Honkonqla bağlı bir qanun qəbul etdi, baxmayaraq ki, 2047-ci ilə qədər şəhər özünəməxsus muxtariyyət statusunu qorumalı idi. Honkonq üzərində birbaşa yurisdiksiyanı təyin edən Pekinin birtərəfli hərəkəti Qərb dünyası tərəfindən geniş anlayışla qəbul edildi. Honkonqun xüsusi statusunun qarantı olan Londondan belə, heç bir tənqidi bəyanat verilmədi. Demək olar ki, məsələ bağlanıb. Qərbdə heç kim Çinlə münasibətləri gərginləşdirmək istəmir, çünki alternativin Çin-Rusiya geosiyasi qütbü yaratmaq olduğunu yaxşı başa düşürlər. Bu da ciddi bir problem olacaq”.
Nəşr yazır ki, ikinci qətiyyətli addım Türkiyə tərəfindən atıldı:“Ölkənin Ali Məhkəməsi prezident Ərdoğanın Ayasofya məbədini muzey halından yenidən məscidə çevirmək üçün əmr verə biləcəyinə dair qərar qəbul etdi. Yunanıstanın anlaşılan təbii cavabını bir kənara qoysaq, narahatlığını bildirən yeganə ölkə Dövlət Departamenti səviyyəsində ABŞ oldu. Bəs, bundan sonra nə baş verdi? Türkiyə Vaşinqtona Xarici İşlər Nazirliyinin nümayəndəsi vasitəsilə cavab verərək, müqəddəs Ayasofya məbədinin ona aid olduğunu, Türkiyə torpağında olduğunu və onunla əlaqədar hər hansı bir qərarın Türkiyənin suveren haqqı olduğunu söylədi. Rus Pravoslav Kilsəsi də bu məsələyə toxunaraq, müqəddəs Ayasofyanın məscidə çevrilməsinin xristianlar və müsəlmanlar arasındakı münasibətləri pisləşdirəcəyinə dair xəbərdarlıq etdi. Şərhçilər Vaşinqtonla Moskvanın münasibətləri arasındakı fərqi dərhal qeyd etdilər. Rusiya Xarici İşlər Nazirliyi diplomatik susqunluğunu qoruyub saxladı. Bu başadüşüləndir, ABŞ və Rusiya hazırda Türkiyə uğrunda müharibə vəziyyətindədir. Türkiyəni Qərbdən uzaqlaşdıran istənilən addım Rusiya üçün arzuolunandır. Daha doğrusu, Rusiya üçün, hansı sivilizasiya dəyərlərinə inanıb-inanmamasından asılı olmayaraq, hansı ölkənin ikiqütblü dünya qurmağa nail ola biləcəyi fərq etmir. Bu ölkə Türkiyə olarsa, Moskva bunda heç bir problem görmür. Reallığa açıq gözlə baxmaq lazımdır. Bir tərəfdən açıq-aşkar ağır çəkili Türkiyə, digər tərəfdən “erməni məsələsi” var. Biri gerçək, digəri virtualdır. ABŞ-ın, politoloqların dediyi kimi, Yaxın Şərqi və xüsusən də Türkiyəni parçalayacağına və bu görüşə əsaslanan bir dövlət siyasətinin qurulmasına ümid etmək sadəcə düşüncəsiz bir davranış ola bilər. Bir halda KTMT kimi de-fakto təhlükəsizlik “çətirimiz” və Ermənistan-Rusiya hərbi əməkdaşlığı ilə bağlı ayrıca bir razılaşma kimi sadəcə bir mənzərə var. Belə olan şəraitdə, Rusiyanın bir əsr əvvəl Türkiyə ilə imzaladığı müqavilədən imtina etməsinin lazım olduğu barədə kim və nəyə görə diskussiya açılması ilə təxribata əl atır? Hökumətə “elit” qrupun iradəsinə deyil, insanların böyük əksəriyyətinin iradəsinə əsaslanaraq qərar qəbul etməyə çağırış edilir. Bəziləri tərəfindən Rusiyanın “bizə ödənilməmiş borcu var” kimi təqdim olunan fikri Ermənistanın suverenliyinə heç nə vermir. Əksinə, əlavə bir şeyi də azaldır, çünki suverenlik yalnız maddi bir komponent deyil, həm də zehni bir quruluşdur. Bir şey mübahisəsizdir, Moskvanın geniş bir Rusiya-Türkiyə-Azərbaycan hərbi-siyasi ittifaqı qurması ilə Ermənistan Azərbaycan-Türkiyə-Rusiya üçbucağında əzilə bilər. Bu zaman ABŞ və digər Qərb ölkələrindən də kömək olmayacaq”.
Tahir TAĞIYEV
