Mədəniyyət paytaxtımız olan Şuşa şəhərində həyat yenidən canlanıb, bu şəhərin tarixi evləri, muzeyləri, məhəllələri, məscidləri, abidələri bərpa edilir. Hazırda Şuşada bərpa, tikinti prosesi davam edir. Mayın 10-da Prezident İlham Əliyevin, birinci xanım Mehriban Əliyevanın və ailə üzvlərinin iştirakı ilə Milli Xalça Muzeyinin Şuşa filialının açılışı olub.
Milli Xalça Muzeyinin Şuşa filialının XIX əsrin ikinci yarısında tikilmiş binası şəhərin Yuxarı məhəlləsində yerləşir. İşğal dövründə bina yararsız hala düşdüyündən və tarixi görkəminə müdaxilələr edildiyindən burada 2021-ci ildən etibarən Heydər Əliyev Fondu tərəfindən bərpa işlərinə başlanılıb, binanın tarixi siması özünə qaytarılıb.
Qarabağ torpaqlarının Ermənistanın işğalına məruz qaldığı dövrdə Azərbaycan Milli Xalça Muzeyi filialda saxlanılan sənət nümunələrinin təhlükədə olduğunu nəzərə alaraq, 1992-ci il fevralın 29-da onların təxliyəsini təşkil etmişdi. Beləliklə, Şuşa filialının kolleksiyasındakı 246 eksponatdan 183-ü Bakıya gətirilmişdi. Şəhər işğal altında olduğu dövrdə Şuşa filialı öz fəaliyyətini Azərbaycan Milli Xalça Muzeyində davam etdirirdi.
Hazırda Şuşada yeni xalça ekspozisiyası təqdim olunur.
Ekspozisiyada vaxtilə təxliyə edilmiş və əsasən XVIII-XX əsrlərə aid eksponatlarla yanaşı, son illər filialın kolleksiyasına daxil edilən dəyərli xalçalar da sərgilənir. Burada ümumilikdə 115 ədəd xovlu və xovsuz xalça, xalça məmulatları, arxeoloji materiallar, milli tikmə və geyim dəstləri, zərgərlik və bədii metal nümunələri yenidən nümayiş olunur.
Bildiyimiz kimi, ermənilər işğal dövründə Şuşa muzeylərini talan edib və Şuşadan qarət edib apardıqları sərvətlər içində Şuşa, Qarabağ xalçaları da olub ki, onun xeyli bir hissəsi İrəvanda saxlanılır.
Məlumat üçün bildirək ki, Şuşa işğaldan azad edildikdən sonra ermənilər Şuşa xalçalarını İrəvanda nümayiş etdirirdilər. Mətbuatda məlumat yayılırdı ki, oğurlanan Şuşa xalçaları hazırda İrəvandadır. Əvvələr ermənilər bunu inkar etsələr də, sonradan özləri etiraf etdilər ki, Şuşa Muzeyinin xalçalarını daşıyıb İrəvana aparıblar.
31 ildən sonra Milli Xalça Muzeyinin Şuşa filialının açılışı oldu, xalçalar yenidən doğma Şuşaya qayıtdı.
Ermənistanda saxlanılan Şuşa xalçalarını bu muzeyə qaytarmaq mümkün ola bilərmi? Ermənilər Şuşadan saysiz xalça oğurlayıblar ki, onların da bir qismi İrəvanda saxlanır, qalanları xarici auksionlarda satılıb, onları necə geri almaq olar?
"Təsəvvür edin ki, onlar Şuşa, Qarabağ xalçalarına qarşı saxtakarlıq ediblər"
AMEA-nın Bakıxanov adına Tarix İnstitutunun əməkdaşı Faiq İsmayılov "Bakı - Xəbər" ə bildirdi ki, Şuşada Azərbaycan Milli Xalça Muzeyinin Şuşa filialının açılması olduqca əhəmiyyətli hadisədir. "Sovet dövründə Azərbaycan Xalçası və Xalq Tətbiqi Sənəti Dövlət Muzeyinin Şuşa filialı vardı. Bu muzeydə tariximiz, mədəniyyətimiz üçün çox unikal eksponatlar saxlanılırdı. Bu muzeydə rəsmi dövlət qeydiyyatında olan 163 xalça olub. Bu xalçalar 1992-ci ilin may ayında Şuşanın işğalı zamanı ermənilər tərəfindən qarət olunub, oğurlanıb. O xalça muzeyində saxlanılan bütün xalçalar ümumilikdə Qarabağ xalçaçılıq məktəbinin nümunələri idi. Bunlar Şuşada və ətraf ərazilərdə toxunan xalçalar olub. Bunlar qədim xalçalar idi. Deyim ki, bu xalçalar ermənilər tərəfindən xarici qara bazarlarda ağlasığmaz dərəcədə baha qiymətə satılıb. Bir hissəsini isə İrəvanda saxlayırlar və Şuşa xalçalarını "erməni xalçaları" kimi qələmə verməyə çalışırlar.
Bu baxımdan ermənilərin bu xalçaları könüllü şəkildə geri verəcəyinə mütləq şəkildə əmin deyiləm, buna inamım yoxdur. O xalçaları ermənilərdən geri qaytarmaq çox çətindir, bu uzun bir prosesdir və illər tələb edir. Təsəvvür edin ki, onlar Şuşa, Qarabağ xalçalarına qarşı saxtakarlıq ediblər".
F.İsmayılov qeyd etdi ki, bu gün Şuşaya həyat qayıdır və yeni ab-hava yaranıb. Burada Qarabağ xalçaçılıq məktəbinin də yenidən təməlinin qoyulacağını, burada xalçaçılığın bərpa ediləcəyini deyən F. İsmayılovun sözlərinə görə, bu xalçaçılıq məktəbində Qarabağ xalçaları toxunacaq. "Bu xalçalar muzeyin ən unikal eksponatlarından biri olacaq. Şuşada bu muzeyin filialının açılmasına çox sevinirəm. Bir tərəfdən də məyus oluram ki, xalçalarımız ermənilər tərəfindən qarət olunub" - deyə ekspert bildirdi.
O vurğuladı ki, xalçalarımızı indiki şəraitdə geri qaytarmaq çətindir, çünki ermənilər onların başına hər cür oyun açıb. F. İsmayılovun sözlərinə görə, bu gün beynəlxalq missiya da ermənilərin oğurluğunu, cinayətini araşdırmaq istəmir.
Leyla QARAXANLI
