Aprelin 19-da Cəfər Cabbarlı adına İrəvan Dövlət Azərbaycan Dram Teatrının kollektivi S.Vurğun adına Rus Dram Teatrının səhnəsində görkəmli şair-dramaturq Hidayət Orucovun “Burdan min atlı” keçdi iki hissəli tarixi-xronoloji pyesini təqdim edib.
Böyük tamaşaçı rəğbəti qazanan tamaşa XX əsrin sonlarında Qafqazda münaqişələrin alovlanması məqsədilə gizli siyasət yürüdənlərin əməllərinə qarşı ulu öndər Heydər Əliyevin kəskin və barışmaz mövqeyini, həmçinin qərbi azərbaycanlıların erməni şovinistləri ilə gərgin mübarizəsini əks etdirir. Tamaşadakı hadisələr 1968-ci ildən bugünümüzə qədərki bir dövrü əhatə edir. Əsərdə tarixən əzəli türk torpaqları olmuş Qərbi Azərbaycanda Azərbaycan türklərinin yaşadığı ictimai-siyasi şərait, ədəbi-mədəni mühit, İrəvan Dövlət Azərbaycan Dram Teatrının fəaliyyəti, bütövlükdə azərbaycanlıların on illər boyu məkrli erməni siyasətinə qarşı apardıqları mübarizə qələmə alınıb və təqdim edilən tamaşada da bunlar çox ifadəli şəkildə çatdırılıb.
Tamaşada Heydər Əliyev obrazını Cəfər Cabbarlı adına İrəvan Dövlət Azərbaycan Dram Teatrının direktoru İftixar Piriyev canlandırıb. Heydər Əliyev obrazını böyük sənətkarlıqla yaradan İ.Piriyev Əliyevin səsindəki əzəməti, amiranəliyi, hərəkətlərindəki qətiyyəti o qədər təbii şəkildə çatdırdı ki, burada hər hansı bir kəm-kəsir, sünilik, şişirtmə halları yox idi. Bütün hərəkətləri yerində-yatağında çatdıran, ifadə edən aktyor H.Əliyevin Azərbaycan Kommunist Partiyasının I katibi olduğu dövrdə ermənilərlə təmaslarda, xüsusilə də ərazi məsələlərində Azərbaycançılıq mövqeyində nə qədər ardıcıl və qətiyyətli olduğunu o obrazda göstərə bildi. Tamaşada diqqət çəkən məqamlardan biri Ermənistanın I katibi ilə Heydər Əliyev arasındakı dialoqdur. Ermənistanın o zamankı I katibi Heydər Əliyevi 1969-cu ildə Azərbaycanın I katibi olması münasibətilə zəng vurub təbrik edir. Telefon danışığında Əliyevə deyir ki, Azərbaycanın bəzi rayonlarının torpaqlarının bizə verilməsi ilə bağlı bizim əvvəlki katiblərlə razılaşmamız var, onları təsdiqləmək lazımdır. Orada Heydər Əliyev ilk dəfə ermənilərə çox kəskin mövqe nümayiş etdirir ki, siz bizdən torpaq ala bilməyəcəksiniz, verilən torpaqlar da geri qaytarılacaq. Onda ermənilər də öz ölçülərini götürürlər ki, Azərbaycanda hakimiyyətə çox qatı millətçi bir adam gəlib. Tamaşada çox açıq şəkildə ermənilərin Sovet dövründə Azərbaycana və azərbaycanlılara qarşı vəhşi, vandal, məkrli münasibəti göstərilib, Ermənistanın təcavüzkar niyyətləri ifadə olunub. Bəli, baxmayaraq ki, Azərbaycanda ermənilərə qarşı heç bir mənfi münasibət yox idi, bizdə xalqlar dostluğuna sədaqət göstərilirdi, biz bu ideyanın təsiri altında idik, amma Ermənistanın həm siyasi elitasında, həm də cəmiyyətində Azərbaycana qarşı qatı düşmənçilik ruhu vardı və bunu ifadə edirdilər də. Bu məqam da Hidayət müəllimin əsərində ifadəli şəkildə verilib ki, Ermənistan Kommunist Partiyasının daxilində daşnak xislətlilər, anti-Azərbaycan mövqeyində olanlar olub. Ermənilərin daşnak xislətindən İrəvan Dövlət Azərbaycan Dram Teatrı da əziyyət çəkib, onlar hər addımda tearı susdurmağa, fəailiyyətini dayandırmağa çalışıblar, amma teatrın mübariz kollektivi bütün çətinliklərə sinə gərib və teatrı yaşadıb. Yazımızın əvvəlində qeyd etdiyimiz kimi, bu hadisə də tamaşada geniş şəkildə ifadə olunub. Burada həçminin Heydər Əliyevə qarşı Kremldə ermənilərin məkrli oyunları, intriqaları, qisasçılıq və maneolma, ləkələmə əməlləri, onların məkrli siyasətlərinin iç üzü açılır. Heydər Əliyev həqiqətən də Kremldə ona yaradılan maneələrdən hansı şəkildə keçdiyi və Azərbaycanın ərazi itkilərinin qarşısını aldığı əsərdə ifadə olunur.
“Burdan min atlı keçdi” tamaşası bir neçə ildir ki, İrəvan Dövlət Azərbaycan Dram Teatrının repertuarında özünəməxsus yer tutur. Teatrın cəfakeş və istedadlı kollektivinin ərsəyə gətirdiyi tamaşa seyrçilər tərəfindən maraqla qarşılandı. Hidayət Orucovun qələmindən süzülən “Burdan min atlı keçdi” əsərində rol alan bütün aktyorlar sözün həqiqi mənasında səhnədə can qoydular. Tamaşada İftixar Piriyevin yaratdığı Heydər Əliyev obrazı da, başqa aktyorların, sənətkarların oynadığı rollar da yaddaqalan və alqışalayiqdir.
Buradn min (bir) atlı keçdi
Atın oynatdı keçdi...
Ay kimi şəfəq saçdı
Gün kimi batdı keçdi...
Əslində isə atını dədə-baba yurdlarımızda oynadan igidlərimizin nə səsi batıb, nə ünü itib, hələ də igidlərin atlarının nalından qopan qığılcımlar, sıyrılmış qılıclarının şaqqıltısı o yerlərdə yağıların bağrını yarır, bizim izimiz o torpağın yaddaşında yaşayır. Biz o torpaqları bağrımızda yaşadırıq, o torpaqlar da bizim izlərimizi...Biz ora qayıdacağıq, gəldiyimiz yerlərə dönəcəyik... Ordan keçən min atlı milyonlarla atlıya dönüb qayıdacaq... Bizi xəyalların qanadında, obrazlarının işığında o yerlərə qaytaran, yaddaşımızı diri-duru saxlayanlar səfində yer alan İrəvan Dövlət Azərbaycan Dram Teatrının kollektivi də bizə o yerlərdə gözəl tamaşalar təqdim edəcək.
İradə SARIYEVA
