Banklarla real sektor arasında dərin uçurum...

Tarix: 09.10.2014 / 02:33
Bölmə: İqtisadiyyat

Bank sektorunda son vəziyyətin təhlili bu sahədə fəaliyyət göstərən maliyyə qurumlarının heç də hamısının durumunun yaxşı olmadığını göstərir. Ən azından, nizamnamə kapitalı ilə bağlı tələbin heç də bütün banklar tərəfindən yerinə yetirilə bilməyəcəyi artıq heç kimə sirr deyil. Qeyd edək ki, Mərkəzi Bankın məlumatına görə, hazırda ölkədə 44 bank fəaliyyət göstərir. Onlardan cəmi biri dövlətə məxsusdur.
Özəl bankların 22-si xarici kapitallıdır. Onlardan yeddisində xarici kapital nizamnamə kapitalının 50 faizdən 100 faizə qədərini təşkil edir. İki bank isə xarici bankın yerli filialı kimi fəaliyyət göstərir.
Məcmu kapitalına görə bankların qruplaşdırılmasına gəlincə, 2 bankın məcmu kapitalı 3,5- 5 milyon manat arasında dəyişir. 41 bankın məcmu kapitalı 10 milyon manatdan yuxarıdır. 8 bank faktiki zərərlə işləyir. Bank sisteminin cəmi zərəri isə 42,44 milyon manat təşkil edir. Qeyd olunan fonda məcmu kapitalı 3,5- 5 milyon manat arasında dəyişən iki bankın ilin sonunda fəaliyyətini dayanadırması qaçılmaz sayılır. Çünki bu bankların nizamnamə kapitalını ilin sonuna kimi 50 milyon manata çatdıra biləcəyi qətiyyən inandırıcı sayılmır. Onların birləşməsi istiqamətində isə hansısa addım atılmır. Halbuki, Mərkəzi Bank əsas etibarı ilə bankların birləşərək sayının azalmasında maraqlıdır. Xatırladaq ki, bir müddət əvvəl Mərkəzi Bank "Bankların yenidən təşkili Qaydaları"nı təsdiqləyib. Avqustdan qüvvəyə minən Qaydalar bankların bir-biri ilə birləşməsini, başqa banklara qoşulmasını, eləcə də bank kimi fəaliyyətini dayandırıb bank olmayan kredit təşkilatına (BOKT) çevrilməsini nəzərdə tutur. Hazırda əsas etibarı ilə ziyanla işləyən bankların birləşdirilməsi xüsusi maraq dairəsindədir. Lakin məsələnin maraq doğuran tərəfi odur ki, banklar hələ də birləşməyə meyl etmir. Bu isə bank sahəsində ilin sonunda bağlanma hallarının daha çox olacağını deməyə əsas verir. Məhz bu şəraitdə həmin banklara qoyulan vəsaitlərin taleyi ciddi sual altına düşür.
Digər tərəfdən, problemli kreditlərin miqdarının artımı da bank sektorunda ümumi zərərin miqdarını böyüdür. Bu ilin yanvar-avqust aylarının yekunlarına görə, Azərbaycanda vaxtı keçmiş kreditlərin məbləği 938,8 milyon manat olub.
Bu, ötən ilin eyni dövrü ilə müqayisədə 22,8% və yaxud 174 milyon manat çoxdur. Ötən illə müqayisədə problemli kreditlərin ümumi kredit portfelindəki payı isə 5,3%-dən 5,4%-ə qalxıb. Yuxarıda qeyd olunduğu kimi, hazırda 8 bank zərərlə işləyir. Statistikaya əsasən, 36 bankın hər birinin qazancı orta hesabla 9,45 milyon manat olduğu halda, qalan 8 bank orta hesabla 5,31 milyon manat itki ilə üzləşib. Araşdırmalar belə bir maraqlı məqamı da üzə çıxarır ki, bankların zərərlə işləməsində onların hələ də real sektora böyük həcmdə vəsait ayırmaması dayanır. Əvəzində, tətbiq edilən məhdudiyyətlərə baxmayaraq, banklar istehlak krediti verməyə daha çox meyl edir.
Real sektorun özü isə bahalı faizlərə görə banklara kredit üçün çox da müraciət etmir. Yəni burada məsələni əngəlləyən əsas səbəblərdən biri faiz dərəcəsidir. Mövcud faizlər biznesi dəstələyəcək və inkişafı təmin edəcək səviyyədə deyil, başqa sözlə, yüksəkdir. Banklər isə biznes kreditinin faizləri ilə istehlak krediti faizlərini müqayisə edərək ikinciləri daha sərfəli hesab edir. Bu səbəbdən ölkədə yenə də istehlak kreditlərinin payı durmadan artır. 2005-ci ildə istehlak kreditinin ümumi kredit qoyuluşunda payı 27 faiz olduğu halda, indi bu rəqəm 42 faizə yüksəlib. Ekspertlər istehlak kreditlərinin sürətlə artımını, bankların özü ilə yanaşı, iqtisadiyyat üçün təhlükəli hesab edir. Çünki əhali borclanmaya gedir, istehlak kreditləri yerli yox, xarici istehsalı stimullaşdırır. Bankların kredit siyasəti ilə xarici ölkələrdə istehsal olunan məhsullara istehlak krediti vasitəsilə tələbat yaradılır. Yəni əhali götürdüyü istehlak krediti ilə xaricdə istehsal olunan avtomobil, telefon, məişət texnikası və sair alır. Bu isə ölkəmizdə real sektorun inkişafına maneə yaradır. Halbuki, real sektorun maliyyələşdirilməsi vacib olduğundan, bu məsələ daim gündəmdə saxlanmalıdır. İstehlak kreditləşməsinin ağırlığı xarici mallardan yerli mallara keçməlidir. Banklarla şirkətlər arasında bu sahədə əməkdaşlıq başlanmalıdır. Lakin banklar buna getmir, özləri də çox zaman problemlə üzləşir və qeyd olunduğu kimi, vaxtı keçmiş kreditlərin həcmi artır. Halbuki, istehlak kreditlərinin əvəzinə real sektora kredit ayrılsa, verilən kreditin geri qayıtma ehtimalı daha yüksək olur. Çünki bu kredit hansısa məişət əşyasının alınmasına yox, konkret istehsal sahələrinin yaradılmasına sərf olunur. Lakin banklar hələ də buna getmir. Hazırda bankların uzun müddət yürütdüyü məsuliyyətsiz kredit siyasəti, kredit risqlərini düzgün qiymətləndirməməsi, istehlak kreditləşməsi bazarından asılılığının artması onların maliyyə dayanıqlığını gec-tez zərbə altına qoyur.

DİGƏR XƏBƏRLƏR

Tarix: 10.07.2026 / 20:55

Rusiyada dərin yanacaq qıtlığının Azərbaycana təsirləri gündəmdə...

Tarix: 10.07.2026 / 17:50

Əli Əsədovun rəhbərliyi ilə İqtisadi Şuranın iclası keçirildi - FOTO

Tarix: 10.07.2026 / 15:52

Beyləqan şəhərində fermerlər üçün aqrar sığorta ilə bağlı maarifləndirici təlim keçirilib

Tarix: 10.07.2026 / 14:47

Rusiya alimindən Ermənistan iqtisadiyyatı barədə inanılmaz rəylər - böhran olmayacaq...

Tarix: 10.07.2026 / 13:56

Azərbaycanın xarici dövlət borcu azaldı - 4 milyard 616,8 milyon...

Tarix: 10.07.2026 / 11:58

Rusiya Azərbaycan üzərindən Ermənistana propan və gübrə göndərəcək...

Tarix: 10.07.2026 / 09:17

Azərbaycan və Rusiya Samur çayının bölüşdürülməsini müzakirə edib

Tarix: 09.07.2026 / 19:05

Azərbaycana diri heyvan idxal edən iri şirkətlər əsas məlumatları "gizli" saxlayır...

Tarix: 09.07.2026 / 17:56

Britaniya “Zəngəzur” tankerini sanksiya siyahısından çıxardı

Tarix: 08.07.2026 / 15:30

"Avropa Yaşıl Enerji Dəhlizi" layihəsi icra mərhələsinə keçdi

Tarix: 08.07.2026 / 10:53

Beyləqanda şəkər çuğunduru fiaskosu...

Tarix: 07.07.2026 / 20:28

Sahibkarlara böyük şans açılır - üstəlik “qapı-qapı gəzməyə” son veriləcək...

VİDEO

Tarix: 27.11.2025 / 11:10

Biri ermənini öpür, biri sovet bayrağı qaldırır... Günümüzə baxın! - VİDEO

Tarix: 12.11.2025 / 11:05

Lavrov işdən kənarlaşdırılır, yoxsa oyun qurulur? - VİDEO

Tarix: 21.06.2025 / 08:15

Dünyada xaos böyüyür, Azərbaycana təhlükə də artır... - VİDEO

Tarix: 09.07.2026 / 21:52

İrandan Trampa “İrəvan mesajı” - sülh olmasa, TRIPP marşrutuna dözmərik...

Tarix: 09.07.2026 / 19:38

Vətəndaşın məmurlarla birbaşa ünsiyyətində sıfır hədd - rəqəmsallaşma dövrünün hədəfi...

Tarix: 09.07.2026 / 18:51

Çin və ABŞ-ın mübarizə apardığı Gürcüstan limanında Azərbaycan həlledici söz sahibinə çevrilir...

Diasporumuza Rusiyada problemlər yaradılandan sonra Avropa, Amerika istiqamətində fəallıq başladı...