Beynəlxalq valyuta birjalarında dolların aparıcı valyutalara nisbətdə qiymətində müəyyən bahalaşma var. Ancaq qəribədir ki, son günlər dünya birjalarında dolların kursunda müşahidə olunan müəyyən artım tendensiyası Azərbaycan banklarında da nəzərə çarpır. Məsələ ondadır ki, gün ərzində bir neçə dəfə banklardakı məzənnə fərqinin dəyişdiyi müşahidə olunur. Bununla bağlı yayılan məlumatlara görə, cüzi də olsa məzənnədə dəyişmələr baş verir və bu əsasən artıma meyllidir.
O da məlumdur ki, Azərbaycanda dollar-manat münasibəti dünya bazarlarında neftin qiymətinin necə olmasına əsasən müəyyən edilir. Bu baxımdan son iki ildə neftin dünya bazar qiyməti stabil qalıb. Yəni Azərbaycan valyutasının dollara münasibətdə stabil dəyər nümayiş etdirməsi üçün neftin 50-60 dollar arasında olması kifayət edir. Nəzərə almaq lazımdır ki, xeyli müddətdir neftin 1 barrelinin qiyməti 60 dollardan yuxarı olub. Başqa bir tərəfdən, İrana tətbiq olunan sanksiyalarla əlaqədar neftin qiyməti 70 dolları keçib. Neftin qiyməti ilə əlaqədar olaraq ölkəyə valyuta axını manatın məzənnəsinin stabil qalması üçün olduqca əlverişlidir. Ölkədən çıxan valyuta ilə ölkəyə daxil olan valyuta nöqteyi-nəzərindən vəziyyət manatın xeyrinə dəyişməlidir. Çünki neftin qiymətinin baha olması səbəbindən ölkəyə daha çox valyuta daxil olur. Bu nöqteyi-nəzərdən məsələyə yanaşsaq, Azərbaycanda dolların məzənnəsi daha da aşağı düşməlidir. Yaxud da buna meylli olmalıdır. O zaman bəzi kommersiya banklarının dollar satışında niyə qiymətlər oynayır? Niyə qiymətlər cüzi də olsa qalxır?
Rəşad Həsənov: “Burada hər hansı manipulyasiya elementləri hiss olunmur”
Məsələyə aydınlıq gətirən iqtisadçı-ekspert Rəşad Həsənov bunu bir sıra amillərlə əlaqələndirdi: “Gün ərzində məzənnənin bir neçə dəfə dəyişməsi bankların valyuta balansında olan dəyişməyə uyğun verdikləri qərarla bağlıdır. Məsələ ondadır ki, Mərkəzi Bankın təşkil etdiyi hərraclar həftədə 2 dəfə keçirilir. Banklar özlərinin kassalarında olan valyutanın nisbətinə uyğun olaraq gün ərzində müxtəlif strategiyalar müəyyənləşdirirlər. Əgər müəyyən dövr üçün onların əlində manat çoxdursa, bu zaman valyuta yığımına üstünlük vermək üçün alış məzənnəsini nisbətən artırırlar. Əks halda, məzənnəni aşağı salırlar. Bu əsasən ABŞ dollarına aiddir. Digər valyutalara gəldikdə isə, birjalar və dünya bazarları izlənir. Həmin valyutaların məzənnəsi dollara görə müəyyən edilir. Eyni zamanda, dünya bazarında baş verən dəyişikliyə uyğun olaraq banklar məzənnələrini ani olaraq dəyişə də bilərlər. Deməyim odur ki, burada hər hansı manipulyasiya elementləri hiss olunmur. Başqa bir tərəfdən, “Formula-1” yarışları ilə əlaqədar Azərbaycana çoxsaylı turist gəldi. Bu o deməkdir ki, onlar özləri ilə dollar gətirir və ölkədə realizə edirlər. Bu, prinsipcə, manatın məzənnəsini daha da möhkəmləndirməlidir. Ancaq bu gün bazarda başqa faktorlar da var. O faktorlardan biri ondan ibarətdir ki, faktiki diqtə məzənnəsi bankları müəyyən dövrlərdə müxtəlif istiqamətlərdə qəti qərar verməyə məcbur edir. Bütövlükdə, valyuta bazarında vəziyyət sabitdir. Yəni məzənnə diqtə olunur və bu prosesin yaxın gələcəkdə dəyişəcəyi gözlənilmir”.
Vidadi ORDAHALLI
