Maliyyə sektorunda son vəziyyətin təhlili manata, ölkə daxili ilə yanaşı, beynəlxalq miqyasda da etimadın əhəmiyyətli dərəcədə yüksəldiyini göstərir. Ümumiyyətlə, proseslər göstərir ki, qarşıdakı dövr ərzində manat sabit mövqeyini qorumaqla yanaşı, həm də maliyyə əməliyyatlarında əhatəlilik dərəcəsini genişləndirəcək. Elə “Fitch Ratings” təşkilatının son açıqlamaları da göstərir ki, manata etimad artır.
“Fitch Ratings”in yaydığı hesabata görə, Azərbaycanda 2018-ci ilin sonunda xarici valyutada olan kreditlər ümumi kreditlərin 38%-ni təşkil edib. Bu rəqəm bankların möhkəm sığortası nəticəsində 2015-ci ilin sonunda baş vermiş manatın devalvasiyasından bəri 49%-lik göstəricidən ötən ilin sonuna 38%-ə enib. Cari il ərzində bu göstəricinin daha da azalması gözlənir. Əvəzində manatla kreditlərin miqdarı artır. Eyni zamanda “Fitch Ratings” diqqəti ona yönəldir ki, 2015-2018-ci illər arasında xarici valyutada depozitlər 82%-dən 65%-dək azalıb. Hesab edilir ki, depozitlərdə və kreditlərdə dollarlaşma səviyyəsi azalmaqda, manatla göstəricilər yüksəlməkdə davam edəcək. “Fitch Ratings” onu da bildirir ki, ötən il üzrə xarici valyutada götürülmüş kreditlərin təxminən 16%-i problemli kreditlər hesab olunub ki, bu rəqəm yerli valyutada götürülmüş kreditlər üzrə 10% təşkil edir. Amma Prezident İlham Əliyevin "Fiziki şəxslərin problemli kreditlərinin həlli ilə bağlı əlavə tədbirlər haqqında” fərmanı yaxın günlər ərzində bu istiqamətdə vəziyyəti əsasıl surətdə dəyişəcək.
Bir daha xatırladaq ki, həmin fərmanla faktiki olaraq 800 mindən çox vətəndaşın devalvasiya və başqa səbəblərdən banklarla yaranan problemi öz həllini tapmış olacaq. Burada banklar da nəzərə alınıb. Onlara 682 milyon manat məbləğində dövlət zəmanəti ilə təmin edilmiş güzəştli kredit veriləcək. Eyni zamanda, bankların valyuta mövqeyinin pisləşməsinin qarşısını almaq məqsədilə ayrılmış kreditin hesabına onlara müraciətləri əsasında 215 milyon dollar dəyərinədək xarici valyutada ifadə olunmuş, illik faiz dərəcəsi 0,5 faiz olmaqla qiymətli kağızların verilməsi təmin olunacaq. Ekspertlərin fikrincə, bütün bu tədbirlər nəticə etibarı ilə bankların kapital mövqeyini möhkəmləndirəcək, onlara aktiv şəkildə kreditləşmə həyata keçirməyə imkan verəcək. Bu isə, öz növbəsində, iqtisadi fəaliyyətin canlanmasına, kiçik və orta sahibkarlığın inkişafı üçün maliyyə mənbələrinin səfərbər olunmasına gətirib çıxaracaq. Digər tərəfdən, məhz bu vəziyyətdə manatla həyata keçirilən əməliyyatların həcminin əhəmiyyətli dərəcədə artması pronozlaşdırılır. Eyni zamanda, həm də əhalinin manat əmanətlərinin həcmində daha böyük artımlar gözlənir.
Ekspertlər bildirir ki, burada həm də son dövrlər pul siyasətinin yumşaldılması ilə bağlı ardıcıl qərarlar monetar şəraitin normallaşdırılmasında əhəmiyyətli rol oynayıb. Xüsusən də Mərkəzi Bank tərəfindən görülən tədbirlər nəticəsində real faiz dərəcəsinin pozitiv zonada olması və əmanətlərin tam sığortalanması müddətinin uzadılması şəraitində milli valyutada yığımlar cəlbedici olaraq qalır. Buna paralel olaraq dollarlaşmada azalma meyli davam edir.Azərbaycanın ixrac etdyi məhsulların həcminin artması, bu fonda ölkəyə gələn valyutanın miqdarında çoxalma da manatın mövqeyini gücləndirir.
Belə bir vaxtda bəlli olub ki, yaxın tezlikdə Cənub-şərqi Avropa üzrə Avropa Fondu da manat istiqrazlar buraxmağa hazırlaşır. Prosesin ilin ikinci yarasında həyata keçməsi gözlənir. Bundan əvvəl isə Asiya İnkişaf Bankı analoji mövqeyini ifadə deib. Qurumun xəzinədarlığının nümayəndə heyəti manat istiqrazlarının buraxılışı və yerləşdirilməsi mexanizmini müzakirə etmək üçün Azərbaycanda səfərdə də olub. Artıq manat istiqrazlarının buraxılışı ilə bağlı razılıq da var.
Sözügedən istiqrazlar özəl sektor üçün sərmayə qoyuluşunu dəstəkləyəcək alternativ maliyyə mənbəyi kimi çıxış edəcək. Belə ki, İqtisadiyyat Nazirliyi yanında Kiçik və Orta Biznesin İnkişafı Agentliyi ilə adıçəkəilən bank nümayəndələri arasında keçirilən bir sıra görüşlərdə kiçik və orta biznesin inkişaf fondlarının və biznes klasterlərinin əməkdaşlıq imkanları müzakirə olunaraq özəl sektorun inkişafı sahəsində Asiya İnkişaf Bankı ilə əməkdaşlığın zərurəti vurğulanıb, əlaqələrin daha da genişləndirilməsi məsələləri müzakirə olunub. Manat istiqazları yerləşdirən beynəlxalq maliyyə qurumlarının sayının artması isə milli valyutamızı yüksək beynəlxalq etimadın real təzahürü sayılır.
Tahir TAĞIYEV
