Azərbaycanın təşəbbüsü ilə həyata keçən enerji layihələrinin Avropa üçün gedərək daha böyük əhəmiyyət kəsb etdiyi Qərb dünyasında artıq daha açıq formada etiraf olunur. Bu mənada sözügedən layihələrin mümkün qədər tez başa çatması məqsədilə Avropa dövlətlərinin də fəaliyyətini əhəmiyyətli dərəcədə genişləndirməsi müşahidə olunur.
Çünki artıq bu layihələr Qərbin strateji maraqları ilə tam uzlaşır. Bunu Avropa İttifaqının ali nümayəndəsi, Avropa Komissiyasının vitse-prezidenti Federika Mogerini də təsdiq edir və konkret nümunə kimi "Cənub Qaz Dəhlizi" layihəsini göstərir. Azərbaycanla əməkdaşlığın Avropa İttifaqı üçün böyük önəm daşıdığını vurğulayan Federika Mogerini "Cənub Qaz Dəhlizi" layihəsinin təmsil etdiyi qurum üçün böyük əhəmiyyətə malik olduğunu qeyd edir. O bu layihənin Avropanın enerji təhlükəsizliyinin təmin olunmasında və qaz təchizatının şaxələndirilməsində mühüm rolunu da xüsusi qeyd edir. Bu səbəbdən o, Avropa İttifaqının bu layihənin reallaşmasına bundan sonra da dəstək verəcəyini diqqətə çatdırır.
Eyni mövqeni Avropa Komissiyasının vitse-prezidenti Maroş Şefçoviç də sərgiləyir. Onun sözlərinə görə, Xəzər dənizindən hasil olunan qazın Avropaya çatdırılmasını nəzərdə tutan "Cənub Qaz Dəhlizi" layihəsi strateji təşəbbüsdür: "Cənub Qaz Dəhlizi" layihəsi Avropanın enerji təhlükəsizliyi strategiyasının əsas prioritetlərindən biridir. Azərbaycan Avropa İttifaqının əsas enerji tərəfdaşlarından biridir. Hazırda Avropa İttifaqı neftə olan tələbatının 5%-ni Azərbaycanın hesabına ödəyir. Lakin "Cənub Qaz Dəhlizi" layihəsinin icrası ilə Azərbaycanın Avropa İttifaqının enerji təhlükəsizliyinin təmin olunmasında rolu artacaq. Layihənin nəzərdə tutulan vaxtda icra olunması olduqca əhəmiyyətlidir". Şefçoviç qeyd edib ki, "Cənub Qaz Dəhlizi" layihəsinin icrasını koordinasiya etmək üçün Azərbaycan Prezidenti İlham Əliyev Məşvərət Şurasını təsis edib. Məşvərət Şurasının növbəti iclası cari il fevralın 23-də baş tutacaq. Xatırladaq ki, müvafiq layihənin həyata keçirilməsi üçün cəlb edilmiş ölkələrin enerji nazirlərindən ibarət Məşvərət Şurasının yaradılması təşəbbüsü bu layihənin strateji əhəmiyyətini yüksək qiymətləndirən, eyni zamanda onun enerji sahəsindəki əməkdaşlığı daha da dərinləşdirməsi perspektivlərinə böyük önəm verən Azərbaycan tərəfindən irəli sürülüb. Məşvərət Şurasının işinin təşkili ilə bağlı məsələlərin icrası Azərbaycanın Energetika Nazirliyinə tapşırılıb. "Cənub Qaz Dəhlizi"nin Məşvərət Şurasının ilk iclası 2015-ci il fevralın 12-də, ikinci iclası isə ötən il fevralın 29-da keçirilib. Növbəti iclas da bir neçə gün sonra baş tutacaq. Burada "Cənub Qaz Dəhlizi"nin hazırkı vəziyyəti və icrasına təsir edəcək məsələlərin müzakirəsi gözlənir.
"Cənub Qaz Dəhlizi"nin əsas istiqaməti və başlanğıc nöqtəsi sayılan TANAP-da işlərin daha da sürətləndirilməsinin müzakirə predmetlərindən birinə çevrilməsi istisna edilmir. Yeri gəlmişkən qeyd edək ki, Azərbaycan təbii qazının Türkiyəyə və qardaş ölkədən də Avropaya nəqlini nəzərdə tutan TANAP layihəsi üzrə işlərin 65 faizdən çoxu icra edilib. Türkiyənin BOTAŞ şirkətinin baş direktoru Burhan Özcan bildirib ki, TANAP layihəsinin dəyəri 8,5 milyard dollar olacaq. Qeyd edək ki, bu günlərdə TANAP layihəsinin dəstəklənməsi üçün Dünya Bankı tərəfindən Türkiyənin zəmanətilə BOTAŞ şirkətinə ayrılan 400 milyon dollarlıq kredit üzrə müqavilə imzalanıb. Ümumiyyətlə isə, Dünya Bankının ötən il maliyyələşdirdiyi meqa layihələrin siyahısında ən çox vəsait məhz TANAP-a ayrılıb. Ümumilikdə qurum TANAP-a 800 milyon dollar kredit ayırıb. Müqayisə üçün deyək ki, siyahıda ikinci yeri tutan Konqo ərazisində yerləşən "Inga 3" hidroelektrik stansiyasına cəmi 73 milyon dollar ayrılıb. Bütün bunlar TANAP-ın beynəlxalq maliyyə qurumları tərəfindən də yüksək qiymətləndirildiyini və ona böyük miqdarda vəsait ayrıldığını aydın göstərir. Qeyd edək ki, Dünya Bankının Direktorlar Şurasının ötən il dekabrın 20-də elan etdiyi qərarı ilə qurum TANAP-a ümumilikdə 800 milyon dollar kredit ayırıb. Kreditin 400 milyon dollarını Azərbaycan dövlətinin zəmanətilə "Cənub Qaz Dəhlizi" QSC, digər 400 milyon dolları isə Türkiyə dövlətinin zəmanətilə BOTAŞ alıb. Kredit "Cənub Qaz Dəhlizi" QSC-yə 30 il müddətinə, BOTAŞ şirkətinə isə 29 il müddətinə verilib.
Görülən işlər sayəsində uzunluğu 1810 kilometr olan TANAP-ın 2018-ci ilin ortasında istismara verilməsi gözlənir. Layihə üzrə Azərbaycan şirkətlərinin xərclərinin 2020-ci ilədək ümumilikdə 6,2 milyard dollar olacağı nəzərdə tutulur. TANAP-ın tikintisi üzrə ilk mərhələ sona çatdırılıb və hazırda ikinci mərhələ üzrə işlər davam etdirilir. Boru kəmərinin ilkin ötürücülük qabiliyyəti 16 milyard kubmetrdir və sonradan bu həcmin 31 milyard kubmetrədək artırılması imkanı var.
Tahir TAĞIYEV
