Azərbaycan iqtisadiyyatında qeydə alınan sabit inkişaf, qlobal böhranın təsirilərinin minimal həddə endirilməsi istiqamətində atılan addımlar dünya səviyyəsində də yüksək qiymətləndirilir. Elə bunun nəticəsidir ki, Dünya İqtisadi Forumunun açıqladığı "İnklüziv Böyümə və İnkişaf - 2017" hesabatında ölkəmiz növbəti dəfə yüksək yerə layiq görülüb. Belə ki, Azərbaycan İnklüziv İnkişaf İndeksi (IDI) üzrə inkişaf etməkdə olan ölkələr üzrə hazırlanan reytinq siyahısında ikinci yerdə qərarlaşıb.
Məlumat üçün bildirək ki, inkişaf etməkdə olan ölkələr siyahısında, Azərbaycan da daxil olmaqla, 79 ölkənin adı qeyd edilib. Birinci yerdə Litva qərarlaşıb. Azərbaycan və Litvanın IDI üzrə əldə etdiyi ümumi xal eyni, yəni 4,73-ə bərabərdir. Lakin son 5 il üzrə IDI-nin faizlə göstəricisinə görə, Litva Azərbaycanı bir qədər qabaqlayıb. Buna rəğmən, Azərbaycanın inkişaf etməkdə olan ölkələr siyahısında ikinci yerə layiq görülməsi çox yüksək qiymətləndirilir. Hesabatda IDI-yə görə ölkələr əsas 5 kateqoriyaya ayrılıb ki, Azərbaycan stabil ölkələr siyahısında qeyd edilib. Belə nailiyyətlər Azərbaycan üçün bir sıra parametrlər baxımından vacib əhəmiyyət kəsb edir. Əvvəla, bu hal onun təsdiqidir ki, Azərbaycanın inkişaf yolu dünyada da təqdir olunur, müsbət qarşılanır. İkincisi, bu vəziyyət xarici investisiyaların ölkəyə gəlişi baxımından mühüm önəm kəsb edir. Üçüncüsü də bu, Azərbaycana beynəlxalq maliyyə qurumlarından istədiyi qədər kredit götürməyə imkan verir. Xatırladaq ki, "Azərbaycan Respublikası regionlarının 2014-2018-ci illərdə sosial-iqtisadi inkişafı Dövlət Proqramı"nın icrasının üçüncü ilinin yekunlarına həsr olunan konfransda Prezident İlham Əliyev də ölkəyə verilən reytinqləri yüksək qiymətləndirib. Aparıcı beynəlxalq iqtisadi qurumların verdiyi qiymətdən razılıq ifadə edən dövlət başçısı qeyd edib: "Deyə bilərəm ki, 2016-cı ildə gördüyümüz işlərə dünyanın mötəbər beynəlxalq iqtisadi qurumları da yüksək qiymət verir. Onların arasında dünyanın ən böyük qeyri-hökumət iqtisadi qurumu, bütün dünya liderlərini, dünyanın siyasi-iqtisadi elitasını birləşdirən Davos Dünya İqtisadi Forumu Azərbaycanla bağlı verdiyi hesabatda yenə də müsbət rəy bildirmişdir... Biz, əlbəttə ki, öz işimizi reytinq almaq üçün qurmuruq. Ancaq əlbəttə, belə bir fikirlər ortalığa qoyulanda, bu həm bizi daha da sevindirir, eyni zamanda bu, dünyanın bütün maliyyə qurumlarına bir siqnaldır. Ona görə bu gün Azərbaycan üçün istənilən layihəyə kredit almaq artıq çoxdan problem deyil". Amma Prezident ona da diqqət çəkib ki, yüksək reytinqlərə baxmayaraq, Azərbaycan çox da xarici borclanmaya getmək niyyətində deyil: "İndiki siyasətimiz ondan ibarətdir ki, biz xarici kreditlərə o qədər də böyük meyl göstərməyək. Çalışmalıyıq ki, bundan sonra da bütün işləri daxili imkanlar hesabına görək. Çünki xarici borcun artması müsbət hal deyil. Bizdə isə bu göstərici də çox yaxşı səviyyədədir, təqribən 20 faiz səviyyəsindədir. Bu da əvvəlki illərlə müqayisədə daha da böyük rəqəmdir. Bunun da səbəbi manatın devalvasiyaya uğramasıdır. Ondan əvvəlki dövrdə bizim xarici borcumuz 10 faiz həddini keçməyib. Bu gün də bu, məqbul səviyyədədir. Amma biz çalışmalıyıq ki, bu artmasın, əksinə, azalsın. Xarici borcu azaltmaq üçün biz xarici kreditləri çox böyük ehtiyatla almalıyıq. Ancaq ölkəmiz üçün strateji əhəmiyyət daşıyan layihələrə biz xarici borcu ala bilərik".
Həqiqətən də, digər ölkələrlə müqayisə etdikdə, xarici borclanma səviyyəsinə görə Azərbaycanda vəziyyətin kifayət qədər qənaətbəxş səviyyədə olması özünü qabarıq büruzə verir. Buna rəğmən, Azərbaycan yenə xarici borclanmaya ehtiyatla yanaşır. Halbuki, qeyd olunduğu kimi, ölkənin bu sahədə vəziyyəti əksər ölkələrdən çox yaxşıdır. Misal üçün, ABŞ-ın dövlət borcu artıq 20 trilyon dollar təşkil edir. Bu isə ümumi daxili məhsulun 115%-nə bərabərdir. Avropa Birliyinə daxil olan ölkələr üzrə də dövlət borcunun ümumi məbləği bu gün onların məcmu ÜDM-indən çoxdur. Qurumdan ayrılan Böyük Britaniyada dövlət borcu ÜDM həcmini 4 dəfəyə qədər üstələyir. Avropa Birliyinin və bu birliyin nüvəsini təşkil edən Almaniya və Fransanın xarici borcu da ÜDM səviyyəsini keçib. Yunanıstan, Portuqaliya, İspaniya və digər ölkələrdə də vəziyyət çox acınacaqlıdır. Azərbaycanda adambaşına düşən xarici borcun həcmi heç 1000 dollara çatmır. Müqayisə üçün deyək ki, bu rəqəm ABŞ-da təxminən 60000 dollara, Böyük Britaniyada 160000 dollara, Almaniyada 73000 dollara, Fransada 85000 dollara, Rusiyada 4500 dollara, Gürcüstanda 2600 dollara, Ermənistanda 3000 dollara bərabərdir. Göründüyü kimi, Azərbaycanda vəziyyət kifayət qədər yaxşıdır. Məhz bu fonda dövlət indi xarici borclanmanın səviyyəsini daha da azaltmağı düşünür.
Belə şəraitdə ölkə iqtisadiyyatına investisiya axınının daha da artması, maliyyə sabitliyinin güclənməsi gözlənir. Bu da, öz növbəsində, ölkə iqtisadiyyatının qeyri-neft sektorunun sürətli inkişafını təmin edə biləcək əsas amillərdən sayılır. İnkişaf getdikcə xarici borclanmanın miqdarının daha da azalması gözlənir.
Nahid SALAYEV
