Dünya boyu güclənən dollar devalvasiyaya məruz qalan ölkələrlə yanaşı, ABŞ-ın özünə də mənfi istiqamətdə təsir etməyə başlayır. Belə ki, ABŞ şirkətləri məhz güclü dollar səbəbindən ixracatlarının sürətlə azaldığını, dünya bazarlarında mövqelərini itirdiklərini bildirir.
Belə vəziyyət isə ölkənin iqtisadi qüdrətini özünə qaytarmaq istəyən Donald Trampın mövqeyi ilə ziddiyyəttəşkil edir. Xatırladaq ki, hələ vəzifəsinin icrasına başmazdan əvvəl də Donald Tramp dolların digər valyutalar xüsusən də Çin yuanı qarşısında güclü olmasında narazılığını bildirmişdi. Yanvarın 31-də Ağ Evdə əczaçılıq şirkətləri ilə keçirdiyi iclasdan sonra Tramp yenidən bu mövqeyini təkrarlayıb və dolların həddən ratıq güclü olmasının qəbuledilməzylini vurğulayıb. Tramp açıqlamalarında bütün ölkələrin devalvasiya ilə yaşadığını bildirib: "Çinin, Yaponiyanın nə etdiyinə baxırsan, onlar valyuta bazarı ilə, devalvasiya ilə oynayır. Biz isə bir topa axmaq kimi oturmuşuq". Tramp, eləcə də onun iqtisadi müşaviri Piter Navarro əsas ticarət tərəfdaşı olan Almaniya, Yaponiya və Çini valyutalarını devalvasiya edərək amerikalı istehlakçılara və şirkətlərə zərər vurmasında ittiham ediblər. Navarronun yeni ABŞ hökumətinin güclü dollar dövrünü bitirmək istədiyini bildirib. O, Klinton administrasiyası dövründə başlayan və indiyədək davam edənasiyasəti dəstəkləmədiklərini qeyd edib. Tramp və Navarronun açıqlamaları maliyyə bazarlarında dünya ticarətinin gələcəyi ilə bağlı narahatlıqlar yaradıb və dolların məzənnəsi avro və yenə qarşı enib. Dolların ucuzlaşması həm də Navarronun "Financial Times"a verdiyi müsahibəsində avronun "gizli alman markası" olduğunu bildirməsi ilə başlayıb. Ekspertlər isə baş verənlərin dolların bundan sonra daha sürətlə dəyərdən düşməsinə gətirib çıxaracağını bildirir. Belə vəziyyətdə ABŞ Federal Ehtiyatları Sisteminin (FES) faiz artımına getməsi də inandırıcı sayılmır. Xatırladaq ki, FES-in Açıq Bazar Komitəsinin (FOMC) iclası keçrilib, ətezliklə faizlərlə bağıl qurumun yeni qərarı açıqlanacaq. Analitiklər FES-in faizləri artırmayacağı və 0,75%-də saxlayacağını gözləyirlər. Çünki FES Donald Tramp və komandasının mövqeyi ilə hesablaşmağa məcburdur. İqtisadi göstəricilər faizləri artırmağa imkan vermir. Xatırladaq ki, FES rəhbəri həmişə bəyan edib ki, əsas hədəf inflyasiyanı 2 faizə çatdırmaqdır. Kiçik artım müşahidə olunsa da, inflyasiya hələ də hədəf götürülən 2%-dən aşağıdır. Buna da təsir edən amillərin sırasında əsas rolu enerji daşıyıcılarının ucuzlaşması oynayıb. Digər tərəfdən isə, dünya iqtisadiyyatında baş verən neqativ tendensiyalar, onun artım templərinin azalması, dolların möhkəmlənməsi yerli istehsala və ixraca mənfi təsir edib. Bundan əlavə neftin qiymətinin aşağı səviyyədə olması enerci sektorunda kütləvi ixtisarlara səbəb olub. Məhz belə vəziyyətdə doların ucuzlaşması ABŞ-ın özü üçün də sərfəlidir. FES tərəfindən faizlərin artırılmaması həm də iki mühüm nəticəyə səbəb ola bilər: dolların ucuzlaşması və neftin bahalaşması. Ən azı ona görə ki, neft məhz dollarda nominallaşıb, buna görə də dolların zəiflənməsi nefti bahalaşdıracaq.Təbii ki, bütün bunlar Azərbaycana da təsirsiz ötüşməyəcək.
Ümumiyyətlə, son durum bazarlarda dollar aciotacının başa çatdığını göstərir. Belə ki, dollara olan tələbat çox azalıb. Gözlənilir ki, dollara olan tələbat bundan sonra azalacaq. Bundan iərli gəlir ki, banklar son günlərdə dolların satış qiymətini aşağı salır. İkinci tərəfdən Azərbaycanda idxaldan asılılıq azalır. İdxal məhdudlaşdıqca, ölkədən daha az həcmdə dollar çıxır. Bu da dollara tələbi azaldır. Ona görə yaxın dövrdə manatın bahalaşması qaçılmaz sayılır. Dolların ucuzlaşması neftin bahalaşmasına gətirib çıxarır. Bu da birbaşa ölkəyə daxil olan dollar kütləsini artırır. Belə vəziyyət də dolların ucuzlaşmasını qaçılmaz edir. Dollar ucuzlaşdıqca manat bahalaşmaya məhkumdur. Hesab edilir ki, bu ilin sonuna kimi dolların kəskin ucuzlaşması belə istisna deyil. Amma bütün bunların əvəzində avronun da əhəmiyyətli dərəcədə möhkəmlənməsi istisna olunmur.
Tahir TAĞIYEV
