Maliyyə bazarlarında son dəyişikliklər manatın da kursuna təsir edəcək
Maliyyə bazarlarında son vəziyyətin təhlili Azərbaycan manatının kursu ətrafında yeni bir vəziyyətin yaranacağını istisna etmir. Son günlərdə atılan bəzi addımların təhlili həm ölkəyə daxil olan xarici valyutanın miqdarının artacağını, həm də pul üzərində nəzarətin daha sərt xarakter alacağını deməyə əsas verir.
Maliyyə bazarlarında atılan addımlara gəlincə, ilk diqqət cəlb edən hal pul siyasətinin sərtləşdirilməsidir. Azərbaycan Mərkəzi Bankının (AMB) İdarə Heyəti sədrinin müavini Aftandil Babayev bu xüsusda bildirib: "Pul siyasətinin sərtləşdirilməsi siyasətinə artıq başlanıb və bu siyasət il ərzində davam etdiriləcək. Məzənnənin tam liberallaşması rejiminə keçidlə bağlı biz pul siyasətinin əsas hədəfi olaraq növbəli şəkildə pul bazasının həcmini seçmişik. Artıq pul bazasının həcmini hədəfləyirik. Həm məzənnənin liberallaşması, həm də pul bazasının hədəflənməsi gələcəkdə orta müddətli dövrdə inflyasiyanın hədəflənməsi rejiminə keçidə hazırlıqdır. Maliyyə Sabitliyi Şurası üzvlərinin də iştirakı ilə xüsusi pul proqramı qəbul olunub. İkinci istiqamət isə faiz siyasətidir ki, bu da kifayət qədər sərtləşib. 2016-cı ildə uçot dərəcəsi 15%-ə qədər artırılıb. Şərait tələb edərsə, bu alətdən də istifadə olunacaq. Yəni pul siyasətinin sərtləşdirilməsi pul bazasının pul proqramı əsasında nəzarətə götürülməsidir".
Daha bir vacib hal odur ki, Mərkəzi Bank dövriyyədəki nağd pulu günlük nəzarətə götürüb. Artıq bütün kommersiya bankları hər günün sonunda bankda qalan pul qalıqları haqqında Mərkəzi Banka məlumat verəcək. Mərkəzi Bank bununla bağlı kommersiya banklarına məktub göndərib. Məktubda deyilir ki, bu addım ölkənin nağd pula olan tələbatının effektiv planlaşdırılması, dövriyyədə olan nağd pul kütləsinin dəqiqləşdirilməsi məqsədi daşıyır. Baş bank bu məlumatlar əsasında müvafiq qiymətləndirmə aparacaq. Mərkəzi Bank manat, dollar, avro və digər valyutaların günlük qalıq həcmi ilə nominallarının hesabatını da banklardan istəyib.
Maliyyə sektorunda daha bir məqam ölkəyə daxil olan valyuta həcminin artımına xidmət edən addımdır. Belə ki, Dövlət Gömrük Komitəsinin sədri Aydın Əliyev qeyd olunan xüsusda çox maraqlı açıqlama verib: "Dövlət Gömrük Komitəsi Azərbaycandan ixrac olunan məhsulların dəyərinin ölkə ərazisinə gətirilməsinə daha ciddi nəzarət edəcək. Çünki xaricdə satılan Azərbaycan malları üzrə valyutanın bir hissəsinin ölkəyə vaxtında daxil olmadığına dair şübhələr yaranıb". Onun sözlərinə görə, ixracatçı, pulu qabaqcadan ödənilməyən vəziyyətdə bankdan zəmanət məktubu alıb gömrük orqanına təqdim edirdi: "Sonradan bu sənədin təqdim edilməsi ləğv edildi. Məqsəd sənədlərin azaldılması, ticarətin sadələşdirilməsi idi. Amma biz hiss edirik ki, bu, pulların xaricdən gec gətirilməsinə, xaricdə dövriyyəyə buraxılmasına şərait yaradır. Biz yenidən zəmanət məktubu alınıb gömrük orqanlarına təqdim edilməsinin bərpasını istəyirik və bu barədə təklifimizi hazırlayıb hökumətə təqdim etmişik. İndiki valyuta qıtlığı şəraitində satılan məhsulların pulunun ölkəyə gətirilməsi çox vacibdir". Qeyd edək ki, Dövlət Gömrük Komitəsi xarici valyutanın sərhəddən keçirilməsinə nəzarət etməyə cavabdehdir. Beləliklə, yuxarıda qeyd olunanlar aydın şəkildə nümayiş etdirir ki, ölkənin maliyyə sektorunda cari il ərzində mühüm dəyişikliklər olacaq. Bütün bunlar isə manatın məzənnəsinə də təsir edəcək və istisna olunmur ki, onun müəyyən qədər güclənməsinə rəvac verəcək. Digər tərəfdən, Mərkəzi Bank cari il yanvarın 12-dən etibarən valyuta hərraclarını yeni formatda keçirir. Bu fonda kommersiya bankları üçün xarici valyuta alışı və satışı üzrə tətbiq olunan 4 faizlik marja ləğv olunub. Bununla manat "tam üzən məzənnə" rejiminə keçib. Hesab edilir ki, bu hal tezliklə manatın kursunun yüksəlməsinə rəvac verəcək.
İqtisadçı-ekspert Pərviz Heydərov da bildirir ki, Azərbaycanda manat öz real məzənnəsini bundan sonra da məhz bu cür mexanizm çərçivəsində tapacaq. O, valyuta bazarında bankların da rolunun artacağını bildirir. Yəni bazarda valyuta təklif edən təkcə Neft Fondu olmayacaq: "O ki, qaldı valyuta bazarı iştirakçılarına, xarici valyuta - dollar təklifilə yalnız Neft Fondunun çıxış etməsi məsələsinə, banklar iqtisadiyyatın real sektoru ilə qarşılıqlı əlaqəyə nail olduqca və bu sahədə əməkdaşlıq bərpa olunduqca, bu müstəvidə də müsbət dəyişikliklərin, yəni tədricən alternativ imkanların təşəkkül tapacağının şahidi ola biləcəyik. Ancaq hazırda əsas fakt odur ki, manatın məzənnəsi üzrə son günlər ərzindəki dəyişikliklər tempi və dinamika onun arxasında hələ ki, yalnız neft amilinin durmasına baxmayaraq, hər halda sərbəst şəkildə üzə bildiyini göstərir". Bununla gözlənir ki, maliyyə bazarlarında baş verənlər manatın kursuna da ciddi təsir etsin.
Tahir TAĞIYEV
