Zakir Əhmədov: "Sözügedən ölkələrlə müqayisədə Azərbaycanda makroiqtisadi sabitlik daha əlverişli vəziyyətdə olub"
Qlobal maliyyə bazarlarında dolların mövqeyinin möhkəmlənməsi 2014-cü ilin ortalarından özünü göstərməyə başladı. Neftin qiymətinin həmin dövrdən başlayaraq dünya bazarında ucuzlaşması dollarizasiya prosesinə təkan verdi. Nəticədə bir sıra MDB dövlətləri devalvasiyaya qərar verdi. 2014-cü ilin dekabrında Rusiya rublunun bir neçə günün içində dəyərini az qala iki dəfə itirməsi isə MDB məkanında milli valyutaların çökməsinin başlanğıcı oldu.
Rublun kəskin dəyərdən düşməsi MDB ölkələri üçün ciddi fəsadlar meydana çıxardı. Rusiyadan pul köçürmələri kəskin azaldı. Belə ki, Rusiyadan miqrantların vətənə göndərdiyi pullar bəzi MDB ölkələrində ÜDM-in hətta yarıdan çoxunu təşkil edirdi. Eyni zamanda, Rusiya ilə kənd təsərrüfatı mallarının ticarəti zəiflədi, proseslər zəncirvari xarakter aldı.
Qazaxıstan tengesi də dəyərdən düşdü. Rusiyanın ardınca Qazaxıstan milli valyutasının kursunu sərbəst buraxmalı oldu. Nəticədə bir günün içində tenge 35 faizə yaxın dəyərdən düşdü. Vəziyyət o yerə gəlib çatdı ki, prezident Nazarbayev qazaxlara müraciət edərək onları uzunmüddətli və dərin iqtisadi böhran şəraitində yaşamağa hazır olmağa çağırdı. Gürcüstan, Ermənistan, Qırğızıstan və Ukrayna da öz milli valyutalarının dəyərdən düşməsinin qarşısını ala bilmədi.
Doğrudur, Rusiya Mərkəzi Bankı rublun kursunu sərbəst buraxandan sonra rus valyutası bir neçə ay ərzində yenidən dəyər qazandı. Ancaq bu çox çəkmədi.
Azərbaycan da həm neftin ucuzlaşması, həm də iqtisadi böhranın digər təsirləri nəticəsində 2015-ci ildə manatı ucuzlaşdırmalı oldu. Hazırda isə "tam üzən məzənnə"yə keçib. Ancaq Rusiya və Qazaxıstandan fərqli olaraq, Azərbaycanda "tam üzən məzənnə"yə keçid ciddi fəsadlarla müşahidə olunmadı. Baxmayaraq ki, Qazaxıstan hətta defoltla üzləşməli oldu. Maraqlıdır, ekspertlər Azərbaycanın, Rusiya və Qazaxıstana nisbətən, "tam üzən məzənnə"yə keçid zamanı az zərərə uğramasını nə ilə əlaqələndirir? Məsələyə münasibət bildirən ekspert Zakir Əhmədov bunu Azərbaycanda düşünülmüş iqtisadi siyasətin yeridilməsi ilə əlaqələndirdi: "Məsələ ondadır ki, sözügedən ölkələrlə müqayisədə Azərbaycanda makroiqtisadi sabitlik daha əlverişli vəziyyətdə olub. Çünki "üzən məzənnə" rejiminə keçid sadəcə tədiyyə balansının deyil, bütövlükdə iqtisadiyyatın, valyuta bazarının tarazlaşdırılması üçün önəmlidir. Xüsusilə böyük kəsirin yarandığı tədiyyə balansı tarazlaşma prosesində olarkən "üzən məzənnə" bu prosesi dəstəkləyir. Görülən tədbirlər nəticəsində iqtisadiyyatın mənfi xarici şoklardan etibarlı qorunması mümkün olub. Yeni məzənnə rejimi valyuta ehtiyatlarının qorunmasını təmin edir. Qarşıdakı dövrdə Mərkəzi Bankın valyuta bazarında iştirakı yalnız məzənnənin kəskin dəyişkənliyini məhdudlaşdırmaq məqsədini daşıyacaq. Qeyd edim ki, 2016-cı ildə Mərkəzi Bank idarə olunan "üzən məzənnə" rejimini tətbiq edib. Tədiyyə balansının kəsirinin məzənnə dəyişikliyinə təsirini nəzərə alaraq, 2016-cı ildə MB manatın daha çox ucuzlaşmasının qarşısını almaq və bununla da onun maliyyə sabitliyinə, daha yüksək inflyasiya nəticəsində sosial sabitliyə təsirini minimallaşdırmaq üçün məhz idarə olunan "üzən məzənnə" rejiminə üstünlük verib. Bütün bunların kompleks şəkildə görülməsi Azərbaycanın devalvasiyadan daha az itki ilə çıxmasına şərait yaradıb".
Vidadi ORDAHALLI
