Məlum olduğu kimi, Türkmənistan prezidenti Sərdar Berdiməhəmmədov yaxın zamanlarda Azərbaycana ilk dövlət səfərinə gəlib. Sərdar Berdiməhəmmədov prezident İlham Əliyev ilə ikitərəfli görüşlər keçirib. Səfər çərçivəsində bir sıra sənədlərn, həmçinin dövlət başçıları tərəfindən Birgə Bəyannamənin imzalanması münasibətlərin dinamik inkişaf yolunda olduğunu göstərir. İşğaldan azad olunmuş Füzuli və Şuşa şəhərlərinə səfər də qarşılıqlı əlaqələrin möhkəmlənməsinə xidmət edir.
Ümumiyyətlə, Azərbaycan və Türkmənistan arasında münasibətlər tarixi, mədəni və siyasi baxımdan dərin köklərə malikdir. Hər iki dövlət türkdilli xalqlar ailəsinə mənsubdur və ortaq etnik mənşə, dil yaxınlığı, dini və mədəni dəyərlər bu əlaqələrin formalaşmasında mühüm rol oynayıb. 1991-ci ildə dövlət müstəqilliyini bərpa etdikdən sonra iki ölkə arasında diplomatik münasibətlər qurulub, sonrakı illərdə isə bu əlaqələr tədricən strateji tərəfdaşlıq səviyyəsinə yüksəlib. Azərbaycan–Türkmənistan münasibətlərinin əsasını qarşılıqlı hörmət, suverenliyə ehtiram və dostluq prinsipləri təşkil edir. Xüsusilə son illərdə dövlət başçılarının qarşılıqlı səfərləri siyasi dialoqu daha da intensivləşdirib. Xüsusən də prezident İlham Əliyevin Türkmənistana işgüzar səfərləri və Türkmənistan rəhbərliyinin Azərbaycana səfərləri ikitərəfli münasibətlərin inkişafında mühüm mərhələ hesab olunur. Bu görüşlər zamanı regional təhlükəsizlik, iqtisadi əməkdaşlıq və nəqliyyat-logistika layihələri üzrə mühüm razılaşmalar əldə edilir. Azərbaycan və Türkmənistan arasında iqtisadi əlaqələrin əsas istiqamətlərindən biri enerji sektorudur. Xəzər dənizi regionu hər iki ölkə üçün strateji əhəmiyyət daşıyır və burada mövcud olan neft və qaz ehtiyatları əməkdaşlıq üçün geniş imkanlar yaradır. Son illərdə enerji daşıyıcılarının nəqli, ixrac marşrutlarının şaxələndirilməsi və regionda enerji təhlükəsizliyinin gücləndirilməsi istiqamətində mühüm müzakirələr aparılıb. Bununla yanaşı, ticarət əlaqələrinin genişləndirilməsi də prioritet istiqamətlərdən biridir. Hər iki ölkə tranzit potensialını artırmaq, Orta Dəhliz kimi beynəlxalq nəqliyyat marşrutlarında rolunu gücləndirmək üçün əməkdaşlığı genişləndirir. Azərbaycan Avropa ilə Asiyanı birləşdirən logistik qovşaq kimi çıxış etdiyi halda, Türkmənistan Mərkəzi Asiyanın enerji və ticarət potensialını gücləndirən mühüm aktordur. Karbohidrogen ehtiyatlarının səmərəli idarə edilməsi, birgə işlənməsi və dünya bazarlarına çıxarılması Bakı–Aşqabad münasibətlərinin strateji istiqamətlərindən birini təşkil edir. 2021-ci ildə Xəzər dənizdəki “Dostluq” yatağının karbohidrogen ehtiyatlarının birgə işlənməsi haqqında anlaşma memorandumunun imzalanması əməkdaşlıq üçün yeni imkanlar yaratdı. Azərbaycan Türkmənistanın zəngin enerji resurslarının Qərbə ötürülməsində mühüm tranzit tərəfdaşıdır. Xüsusilə Bakı-Tiflis-Ceyhan neft kəməri kimi nəhəng infrastruktur layihələri Türkmənistan resurslarının dünya bazarına inteqrasiyasında mühüm rol oynayır. Bu əməkdaşlıq təkcə enerji təhlükəsizliyinin gücləndirilməsinə deyil, eyni zamanda, Xəzər regionunda iqtisadi əlaqələrin və regional tərəfdaşlığın inkişafına xidmət edir.
Azərbaycan–Türkmənistan münasibətlərində nəqliyyat və logistika sahəsi xüsusi əhəmiyyət daşıyır. Xəzər dənizi üzərindən həyata keçirilən daşımalar iki ölkə arasında əlaqələrin güclənməsinə şərait yaradır. Bakı Beynəlxalq Dəniz Limanı və Türkmənbaşı limanı regionda yük daşımalarının əsas mərkəzləri kimi çıxış edir. Bu infrastruktur layihələri region ölkələrinin qlobal ticarət şəbəkələrinə inteqrasiyasını asanlaşdırır. Eyni zamanda, dəmir yolu və avtomobil nəqliyyatı sahəsində əməkdaşlıq da genişlənir. Orta Dəhliz təşəbbüsü çərçivəsində Azərbaycan və Türkmənistan Avropa–Asiya ticarət axınında mühüm rol oynayan tranzit ölkələr kimi çıxış edir. İki ölkə arasında humanitar və mədəni əlaqələr də dinamik inkişaf edir. Azərbaycan və Türkmənistan xalqlarını birləşdirən ortaq türk mədəniyyəti, ənənələr və tarixi köklər bu münasibətlərin daha da möhkəmlənməsinə xidmət edir. Mədəniyyət günləri, tələbə mübadiləsi proqramları, elmi konfranslar və sənət festivalları qarşılıqlı anlaşmanı gücləndirir. Azərbaycan-Türkmənistan əməkdaşlığı yalnız iqtisadi göstəricilərlə məhdudlaşmır, həm də dərin mənəvi və mədəni təməllərə söykənir. İşğaldan azad edilmiş Füzuli şəhərində Türkmənistan dövləti tərəfindən müasir məscid kompleksinin tikilməsi qardaşlıq münasibətlərinin ən ali təzahürüdür.
Xatırladaq ki, 2025-ci il oktyabrın 7-də Qəbələdə Azərbaycan Respublikasının Prezidenti İlham Əliyev, Türkmənistan Xalq Məsləhətinin sədri Qurbanqulu Berdiməhəmmədov və Türk Dövlətləri Təşkilatının Dövlət Başçıları Şurasının 12-ci Zirvə Görüşündə iştirak edən digər dövlət və hökumət başçıları Türkmənistan tərəfindən Füzulidə tikiləcək məscidin onlayn formatda təməlini qoyublar. Məscidin inşası hazırda sürətlə davam etdirilir. Azərbaycan və Türkmənistan beynəlxalq təşkilatlar çərçivəsində də əməkdaşlıq edir. Xüsusilə Türk Dövlətləri Təşkilatı və digər regional platformalarda iki ölkə bir-birini dəstəkləyir və ortaq maraqlara əsaslanan siyasət yürüdür. Bu əməkdaşlıq regional sabitliyin və iqtisadi inteqrasiyanın güclənməsinə xidmət edir. Xəzər dənizi regionunda təhlükəsizlik, ekologiya və enerji resurslarının idarə olunması məsələləri də ikitərəfli və çoxtərəfli formatlarda müzakirə olunur. Hər iki ölkə Xəzərin hüquqi statusu və resursların ədalətli bölüşdürülməsi məsələsində ortaq mövqe nümayiş etdirir. Siyasi dialoqun intensivləşməsi, iqtisadi əməkdaşlığın genişlənməsi, enerji və nəqliyyat sahəsində birgə layihələrin həyata keçirilməsi bu münasibətlərin əsas istiqamətlərini təşkil edir. Azərbaycan və Türkmənistanın ortaq maraqlara əsaslanan əməkdaşlığı Cənubi Qafqaz və Mərkəzi Asiya regionunda sabitlik və inkişaf üçün mühüm rol oynamaqda davam edəcək.
Ramil QULİYEV
