Dünya bazarında neft qiymətləri artmaqda davam edir. Əsas səbəblər Vaşinqton və Tehran arasında sülh danışıqlarının dayandırılması, eləcə də dünya yanacaq ixracının əsas arteriyası olan Hörmüz boğazında gərginliyin artmasıdır. ABŞ prezidenti Donald Trampın təşəbbüsü ilə atəşkəsin davam etdirilməsinə baxmayaraq, hər iki tərəf müharibədən əvvəl dünya neft tədarükünün təxminən 20%-ni təmin edən boğazdan tranziti məhdudlaşdırmağa davam edir.
Yaxın Şərqdən neft çatışmazlığı fonunda Avropa və Asiya ölkələri kütləvi şəkildə Amerika xammalına keçirlər. ABŞ-dan neft və neft məhsullarının ümumi ixracı tarixi maksimuma - gündə 12,88 milyon barelə yüksəlib. İrandakı münaqişə artıq doqquzuncu həftəsindədir. 2026-cı ilin aprel ayının əvvəlindən etibarən atəşkəs qüvvədə olsa da, ABŞ-İran Hörmüz boğazının birgə blokadası bu gəmiçilik yolunu demək olar ki, tamamilə iflic edib. Beynəlxalq Enerji Agentliyi bunu tarixdə ən böyük təklif şoku kimi qiymətləndirib. “Mizuho Securities” şirkətinin analitikləri neft qiymətlərinin barel üçün 100 dollardan yuxarı sabitləşməyə çalışacağını proqnozlaşdırırlar. Treyderlər qlobal təklifin ən azı 10% azaldığını və təxminən 1 milyard barel çatışmazlığın olduğunu təxmin edirlər, bu, hökumətlərin münaqişənin başlanğıcından bəri ayırdığı fövqəladə ehtiyatların ikiqatıdır. Hörmüz boğazı tezliklə açılmazsa, dünya kütləvi tələb restrukturizasiyası ilə üzləşəcək. Rusiya baş nazirinin müavini Aleksandr Novak hesab edir ki, qlobal neft bazarının Yaxın Şərq münaqişəsindən sonra bərpası bir neçə ay çəkəcək: "Böhran dərindir; çox sayda barel neft bazara çatmayıb və çox sayda gəmi Hörmüz boğazında ehtiyatda qalıb. Əvvəlki səviyyələrə qayıtmaq üçün vaxt lazım olacaq. Bizim fikrimizcə, bir neçə ay".
PVM neft broker şirkətinin eksperti Tamas Varqa bildirib ki, ABŞ və İran arasında gərginliyin azalması ilə bağlı heç bir əlamət yoxdur. Bu da neftin bahalaşdırmaqda davam edəcək. ABŞ prezidenti Donald Tramp deyib ki, ikihəftəlik atəşkəs dövründə İran silah sayını "bir qədər" artıra bilər, lakin ABŞ ordusu bunu bir gün ərzində məhv edəcək. Tramp daha əvvəl atəşkəsin qeyri-müəyyən müddətə uzadılacağını da əlavə edib. "Haitong Futures" analitikləri hesab edir ki, hazırkı atəşkəs getdikcə daha çox yeni müharibəyə hazırlıq mərhələsini xatırladır. Bildirilir ki, aprelin sonunadək sülh danışıqlarında irəliləyiş qeydə alınmazsa və hərbi əməliyyatlar bərpa olunarsa, neft qiymətləri ilin yeni maksimum həddinə yüksələ bilər.
Samirə SƏFƏROVA
