İtaliyanın Baş naziri Corciya Meloninin 5 may 2026-cı ildə Bakıya rəsmi səfəri təsdiqlənib. Səfər bir gün davam edəcək və əsas gündəm enerji əməkdaşlığıdır. Xüsusilə Azərbaycan qazının TAP vasitəsilə İtaliyaya nəqlinin artırılması imkanları müzakirə olunacaq. İtaliya bu gün Azərbaycanın ən böyük ticarət tərəfdaşıdır və münasibətlər artıq enerji ilə məhdudlaşmır, müdafiə və aviasiya sahələrini də əhatə edir.
TAP-ın İcraçı direktoru Luca Skieppatinin açıqlamasına görə, boru kəməri işə düşəndən bəri İtaliyaya 47,5 milyard kubmetrdən çox Azərbaycan qazı çatdırılıb. Təkcə 2025-ci ildə TAP İtaliyanın ümumi qaz tələbatının təxminən 16 faizini, boru kəməri ilə gələn qaz idxalının isə 25 faizini təmin edib. Bu rəqəmlər göstərir ki, Azərbaycan artıq İtaliyanın enerji təhlükəsizliyində əhəmiyyətli paya malikdir.
Bu baxımdan İtaliyanın əlavə qaz istəməsi tam məntiqlidir. Rusiya-Ukrayna müharibəsindən sonra Roma Moskvadan asılılığı kəskin azaldıb və alternativ mənbələrə yönəlib. Azərbaycan isə sabit, proqnozlaşdırılan və siyasi riski aşağı olan tərəfdaş sayılır. Üstəlik infrastruktur hazırdır. TAP hazırda ildə 10 milyard kubmetr qaz ötürür, amma texniki olaraq 20 milyard kubmetrə qədər genişlənə bilər. Bu genişlənmə variantı artıq tərəflər arasında müzakirə olunur. Lakin genişlənmə üçün böyük investisiya lazımdır və investorlar uzunmüddətli alqı-satqı müqaviləsi tələb edir. Çünki perspektivdə bazar və geosiyasi risklər var. Azərbaycan da məhz buna görə uzunmüddətli sazişlərə üstünlük verir ki, qoyduğu vəsaiti geri qaytara bilsin.
Azərbaycanın qısa müddətdə əlavə böyük həcm vermək imkanı isə məhduddur. Əsas mənbə Şahdəniz yatağıdır və onun hazırkı hasilatı artıq Türkiyə, Gürcüstan, Avropa bazarı və daxili tələbat arasında bölünüb. Mövcud ehtiyatlardan dərhal bir neçə milyard kubmetr əlavə qaz ayırmaq real görünmür.
Buna baxmayaraq, variantlar var. Birincisi, Azərbaycan Mərkəzi Asiya qazını, xüsusilə Türkmənistan qazını tranzit edib Avropaya çıxara bilər. Bu “qaz körpüsü” modeli Bakını regional qovşağa çevirər. İkincisi, Şahdəniz-3 mərhələsi və digər yataqlar üçün yeni investisiya cəlb edilsə, orta müddətdə hasilat artırıla bilər. Üçüncüsü, üçüncü ölkələrdən LNG alıb yenidən ixrac etmək mexanizmi də müzakirə oluna bilər.
Beləliklə, İtaliyanın tələbi həm siyasi, həm iqtisadi baxımdan əsaslıdır. Azərbaycan etibarlı tərəfdaşdır və TAP-ın genişlənməsi texniki cəhətdən mümkündür. Amma əlavə həcmlər dərhal deyil, 2026-2030-cu illəri əhatə edən uzunmüddətli müqavilələr və yeni investisiyalar hesabına reallaşa bilər. Meloninin səfəri məhz bu çərçivəni razılaşdırmaq üçün mühüm addımdır və tərəfdaşlığı enerji sahəsindən kənara daşıyaraq strateji səviyyəyə qaldırır.
Akif NƏSİRLİ
