İki ölkə arasında ticarət əlaqələrinin genişlənməsi: yeni vektorlar və strateji perspektivlər
Prezident İlham Əliyevin Qazaxıstana dövlət səfəri ərəfəsində “Kazinform” agentliyinə verdiyi müsahibə iki ölkə arasında strateji əməkdaşlığın yeni mərhələyə qədəm qoyduğunu təsdiqləyir. Prezident vurğulayıb ki, Azərbaycan-Qazaxıstan münasibətləri qarşılıqlı etimad, tarixi qardaşlıq, ortaq türk kimliyi və mədəni ənənələr üzərində qurulub.
Hazırda iki dövlət arasında siyasi, iqtisadi, ticarət, investisiya və humanitar sahələri əhatə edən 170-dən çox müqavilə qüvvədədir. Strateji tərəfdaşlıq və müttəfiqlik münasibətləri haqqında müqavilə bu əlaqələrin hüquqi bazasını möhkəmləndirib, “Ali Dövlətlərarası Şura”nın mütəmadi iclasları isə bu əməkdaşlığın dinamik icra mexanizminə çevrilib.
Qazaxıstan kapitalı ilə Azərbaycanda təxminən 250 kommersiya müəssisəsi fəaliyyət göstərir.
İkitərəfli ticarət həcmi 2024-cü ildə 470 milyon dollar, 2025-ci ilin yanvar–avqust dövründə isə 547 milyon dollar təşkil edib. Bu, ötən ilin eyni dövrü ilə müqayisədə üç dəfədən çox artım deməkdir.
Azərbaycanın Qazaxıstana sərmayəsi təxminən 225 milyon dollar, Qazaxıstanın Azərbaycana sərmayəsi isə 136 milyon dollar səviyyəsindədir.
Əməkdaşlığın əsas istiqamətləri
1. Nəqliyyat və logistika
İki ölkə arasında “Orta Dəhliz” (Transxəzər Beynəlxalq Nəqliyyat Marşrutu) üzrə daşımalar 2024-cü ildə 20% artaraq 3,5 milyon tondan çox olub. Bakı və Aktau limanları arasında birgə logistika mərkəzləri, vahid gömrük bəyannamə sistemi və tarif razılaşmaları Orta Dəhlizin Avrasiya ticarətinin əsas arteriyasına çevrilməsinə xidmət edir.
2. Sənaye və texnologiya
Qazaxıstanın metal və kənd təsərrüfatı texnikası istehsalı potensialı ilə Azərbaycanın montaj və mühəndislik imkanları sintez edilərək birgə sənaye parkları yaradıla bilər. Ələt Azad İqtisadi Zonası və Aktau limanı bu baxımdan əlverişli məkanlardır.
3. Enerji və yaşıl keçid
SOCAR və KazMunayGaz arasında enerji tranziti və nəqli üzrə sazişlər əməkdaşlığın əsasını təşkil edir.
Bundan əlavə, bərpaolunan enerji, yaşıl hidrogen istehsalı, Xəzəraltı enerji kabeli və enerji sistemlərinin birləşdirilməsi istiqamətləri gələcəkdə böyük iqtisadi sinerji yarada bilər.
4. Kənd təsərrüfatı
Qazaxıstanın taxıl və ət məhsulları, Azərbaycanın isə meyvə-tərəvəz və pambıq istehsalı bir-birini tamamlayır. Birgə aqrosənaye klasterləri, aqro-loqistika mərkəzləri və damazlıq mübadiləsi bu sahədə ticarət dövriyyəsini artırmaq üçün effektiv vasitədir.
5. Rəqəmsal iqtisadiyyat və innovasiya
Sualtı fiber-optik kabel layihəsi iki ölkəni rəqəmsal körpü ilə birləşdirəcək.
Birgə startap fondları, elektron hökumət texnologiyaları və rəqəmsal xidmətlər gələcəkdə iqtisadi əlaqələrin yeni mərhələsini müəyyən edə bilər.
6. Turizm və mədəni-humanitar əlaqələr
Türk Dövlətləri Təşkilatı çərçivəsində ortaq turizm marşrutları (“Türk Mədəniyyət Yolu”, “İpək Yolu Turu”) və birbaşa aviareyslərin artırılması xalqlar arasında təmasları və qarşılıqlı turizm gəlirlərini yüksəldəcək.
Ekoloji və regional baxış
Prezident İlham Əliyev Xəzər dənizinin səviyyəsinin enməsi və dayazlaşması ilə bağlı risqlərə diqqət çəkərək, regional ekoloji tədbirlərin zəruriliyini vurğulayıb. Bu məsələ həm enerji, həm də logistika təhlükəsizliyinə birbaşa təsir edir və ortaq ekoloji proqramların icrasını tələb edir.
Yəni Azərbaycan-Qazaxıstan münasibətləri strateji tərəfdaşlıqdan faktiki iqtisadi inteqrasiya mərhələsinə keçmək üzrədir.
Ticarət dövriyyəsinin davamlı artımı üçün əsas vektorlar bunlardır:
- Nəqliyyat–logistika
- Enerji və yaşıl texnologiyalar
- Kənd təsərrüfatı və ərzaq təhlükəsizliyi
- Rəqəmsal iqtisadiyyat
- Sənaye kooperasiyası və innovasiya
Bu istiqamətlərin inkişafı iki ölkəni Orta Asiyanın və Cənubi Qafqazın birləşdirici iqtisadi körpüsünə çevirə bilər.
Akif NƏSİRLİ
