Dünya Bankı “Doing Business” hesabatlarının nəşrini tamamilə dayandırmağa qərar verib. Daha öncə, 2020-ci il 27 avqust tarixində açıqlanmış press-relizdə hesabatda nəticələrin saxtalaşdırıldığı əsas gətirilərək bu hesabatın nəşri təxirə salındığı bildirilib. Öz yüksək daxili etik dəyərlərinə əsaslanaraq Dünya Bankı hesabatlardakı yalnışlıqların aradan qaldırılması məqsədi ilə qurum tərəfindən kənar audit şirkəti (WilmerHale şirkəti) də cəlb edilərək son 5 ilin sistematik həm daxili, həm də xarici audit qiymətləndirilməsini aparıb.
“Doing Business” hesabatının əsas rəhbərlərindən biri, baş direktorun müşaviri Simeon Cankov ekspert qrupuna Azərbaycanda biznes mühiti və islahatlarla bağlı məlumatların etibarlılığını təkrar yoxlamağı tapşırıb. Ekspert qrupu bir sıra islahatların rəsmi şəkildə tətbiq edildiyini təsdiqləsə də, Cankov israrla 3 kriteriyada Azərbaycanın mövqelərini “dondurub” və islahatlarla bağlı rəsmi sənədləri (fərman, sərəncam və qərarlar) nəzərə almayıb.
Nəticədə, “Doing Business 2020” hesabatının son versiyasında Azərbaycan 2 pillə geriləyərək, 34-cü yerdə qərarlaşıb və “İslahatçılar” siyahısına düşə bilməyib. “WilmerHale”-nin araşdırmasının nəticələrinə dair dərc olunmuş hesabatda Simeon Cankovun arqumentlərinin əsassız olduğu və Azərbaycana qarşı açıq qərəzli mövqedən çıxış etdiyi qeyd olunub. Bankın Direktorlar Şurasının dünənki açıqlamasında “Doing Business” hesabatının dərc olunmasının dayandırıldığı, “biznes və investisiya mühitini qiymətləndirmək üçün yeni yanaşma tətbiq olunacağı” bildirilir. Xatırladaq ki, Azərbaycan “Doing Business 2009” hesabatında “ən islahatçı ölkə” titulunu qazanıb.
Maraqlıdır, “Doing Business” hesabatının dayandırılması üçün əsas gətirilən faktlar nə dərəcədə doğrudur?
İqtisadçı-ekspert Natiq Cəfərli bildirdi ki, hazırkı vəziyyət dünyada “Doing Business”in nüfuzuna ziyan vurdu: “Doing Business”lə bağlı kifayət qədər problemlər yaşanırdı və uzun illər bəzi ölkələr tərəfindən iradlar da bildirilirdi ki, həddindən artıq indikatorlar formal xarakter daşıyır, normal vəziyyətin idarə edilməsi üçün o indiqatorlarla bağlı halların hesablanması yetərli deyil. Bir neçə il bundan öncə o tipli hesabatların hazırlanmasında mən də ekspert kimi iştirak eləmişəm. Təxmini bilirəm ki, doğrudan da formal xarakter daşıyırdı. Bəlli bəndlər var idi, həmin bəndlər üzrə xal toplamaq lazım idi. O xallar toplanarkən reallıqdan daha çox formal statistik rəqəmlər nəzərə alınırdı. Ona görə də indi “Doing Business”lə bağlı yeni reytinqlərin hesablanma qaydası işlənib hazırlanır. Azərbaycan bu reytinqlərdə son illərdə kifayət qədər irəliləyib. İndiki bir-iki pillə yerdəyişmənin heç əhəmiyyəti də yoxdur. Orada elə bir ciddi problem də sayılmır. Ancaq ümumilikdə bütün dünyada “Doing Business”in keyfiyyətini və etibarlılığını şübhə altına qoyur. Elə illər olub ki, dünyada ciddi mübahisələr yaradıb. Məsələn, Özbəkistanın, Tacikistanın birdən-birə reytinqlərdə çox böyük, 20-30 pillə irəliləməsi qeyd edilirdi. Bu, suallar yaradırdı ki, nəyin hesabına? Formal statistik rəqəmlərin toplanması ilə belə reytinq hesablamaq mümkün deyil. Ona görə də ümumiyyətlə, qaydaya yenidən baxılacaq və bu vəziyyət dünyada “Doing Business”in nüfuzuna da ziyan vurdu. Yenidən indikatorlar hazırlanır və 2023-2024-cü illərdə yeni indikatorlarla hesabatların hazırlanmasına başlanacaq”.
Günel CƏLİLOVA
