Bu gün Azərbaycanda qeyri-neft sektoru üzrə həm məhsul istehsalının, həm də ixrac həcminin sürətli artımı qeydə alınmaqdadır. Cari ilin 8 ayında qeyri-neft sektoru üzrə ixracın həcmi 1,58 milyard dollardan çox olub. Azərbaycandan qeyri-neft məhsullarının ən çox ixrac olunduğu ölkələrin sırasında Rusiya, Türkiyə, İsveçrə, Gürcüstan və ABŞ qərarlaşıb.
İqtisadiyyat naziri Mikayıl Cabbarov qeyd edib ki, bu, əvvəlki ilin eyni dövrü ilə müqayisədə 37,1 faiz artım deməkdir. 2021-ci ilin sonunadək qeyri-neft ixracının 2 milyard dolları ötəcəyi proqnozlaşdırılır. Amma Azərbaycan üçün əsas hədəf tezliklə ixrac həcmini iki dəfə artırmaqdır. Bu məsələ Maliyyə Nazirliyinin 2022-2025-ci illər üçün makrofiskal çərçivə və 2022-ci il üçün icmal və dövlət büdcələrinin ilkin göstəricilərinə dair sənəddə də öz əksini tapıb. Burada qeyd edilir ki, dayanıqlı iqtisadi artım templərinin bərpa edilməsi istiqamətində daxili tələbin genişləndirilməsi vasitəsilə iqtisadi artımın sürətinin və məşğulluğun qorunması, yeni iş yerlərinin açılması məqsədilə tikinti, dağ-mədən sənayesi, rəqəmsal iqtisadiyyat, ticarət və logistika, kənd təsərrüfatı və emal sənayesi, daxili turizm kimi fəaliyyət sahələri ortamüddətli dövrdə dövlətin iqtisadi siyasətinin əsas prioritetləri olacaq. Bu sahələrin inkişafının dövlət tərəfindən dəstəklənməsi və özəl investisiyaların cəlb olunması təşviq ediləcək. Ölkədə tətbiq edilən iqtisadi siyasətin əsas hədəfi dünyada baş verən hadisələrə və qlobal iqtisadi çağırışlara çevik reaksiya verməklə iqtisadi inkişafın davamlılığını təmin etməkdir. Bu baxımdan əsas etibarilə qeyri-neft məhsullarının ixracının artırılması və investisiyaların təşviqinin sürətləndirilməsi siyasəti ortamüddətli dövrdə də davam etdiriləcək. Bütün bunların fonunda xarici ticarətdə ixracın strukturunun diversifikasiyasına nail olmaq, qeyri-neft məhsullarının ixracını dəstəkləyərək və təşviq edərək ixracın əsas tərkib hissəsinə çevirmək hədəflənir. 2022-ci il və ortamüddətli dövrdə məqsədyönlü tədbirlərin həyata keçirilməsi nəticəsində rəqabətqabiliyyətli ixracın artırılması, əlverişli biznes mühitinin inkişaf etdirilməsi və əlavə dəyərli məhsulların yaradılması ilə 2025-ci ilə qədər qeyri-neft ixracının iki dəfə artırılması hədəflənir. Həmçinin, növbəti illərdə kənd yerlərində məşğulluğun artırılması və əhalinin rifahının daha da yüksəldilməsi məqsədilə bu yerlərin kompleks inkişafı üzrə pilot layihələrin hazırlanması və icrası, kənd yerlərində əlavə gəlir əldə etmək imkanı yaradan turizmin, ekoturizmin, xidmət sahələrinin inkişafı sahəsində zəruri tədbirlərin görülməsi davam etdiriləcək. Onu da qeyd edək ki, dövlətin orta və uzunmüddətli strategiyasının təməlində qeyri-neft sektoru hesabına iqtisadi dayaqların təmin edilməsi dayanır.
2021-ci ilin ilk 7 ayında əldə edilən 2,7 faiz, qeyri-neft ÜDM-də isə 5,3 faizlik iqtisadi böyüməyə əsas töhfə verən məqamlardan biri ixracın artmasıdır. 2021-ci ilin 7 ayı ərzində qeydə alınan 30,5 faiz artım və ya 5,1 milyard ABŞ dolları səviyyəsində xalis ixrac iqtisadi artıma, ekspertlərin fikrincə, bundan sonra da tətikləyici təsir edəcək. Qeyri-neft sektoru üzrə sənaye istehsalında əsas pay hasilat sənayesinin payına düşür ki, bu məhsullar neft-qaz və qeyri-neft sektorunun tərkib hissəsi kimi əsas paya malikdir. Xüsusilə, 2021-ci ilin ilk 7 ayı ərzində 62,7 faiz hasilat yönümlü mədən sənayesinin və 5,1 faiz isə elektrik enerjisi istehsalının payına düşür ki, ixrac nöqteyi-nəzərdən əsas hərəkətverici qüvvələrdən hesab edilir. Qeyri-neft ixracında emal sənaye məhsullarının xammal tutumlu məhsullardan daha az olması qarşıda duran əsas çağırışlardan biridir.. 2021-ci ilin ilk 7 ayı ərzində qeyri-neft sektorunda qeydə alınan 16,4 faizlik sənaye məhsulu artımının böyük hissəsi daxili bazarın tələbini, qalan hissəsi isə xarici tələbi ödəyib. Azərbaycanın cari ilin ilk 8 ayı üzrə ixracı 30,9 faiz artaraq 13 milyard dollar, qeyri-neft sektoru üzrə isə 37,1 faiz artaraq 1,6 milyard ABŞ dolları səviyyəsinə çatıb. Qeyri-neft sektoru üzrə 8 aylıq ixrac 2017 və 2018-ci ilin illik ixrac səviyyəsinə bərabərdir. Qeyri-neft sektoru üzrə ixracın hərəkətverici qüvvəsi meyvə-tərəvəz məhsullarıdır. Pambıq iplik, qara metallar və ondan hazırlanan məmulatlar, şəkər, spirtli və spirtsiz içkilər, kimya sənayesi məhsulları üzrə ixracda artım qeydə alınıb. Aqrar-sənaye məhsulları da ixracda xüsusi çəkisini artırır. O da məlumdur ki, qeyri-neft sektorunun yüksəlişində regionların sosial-iqtisadi tərəqqisinin mühüm rolu və əhəmiyyəti danılmaz reallıqdır. Bölgələrin inkişafı həmçinin ərzaq təhlükəsizliyinin və məşğulluğun təmin edilməsində önəmli rola malikdir.
Hazırda qeyri-neft sənayesinin inkişaf etdirilməsi üçün ölkənin regionlarında lazəmə şərait və imkanlar mövcuddur. Ölkə regionlarının, o cümlədən kənd yerlərinin sosial-iqtisadi inkişafı sahəsində görülmüş işləri növbəti illərdə də davam etdirmək, eləcə də infrastrukturun və sosial xidmətlərin daha da yaxşılaşdırılması, bölgələrdə yaşayan əhalinin məşğulluğunun və maddi rifahının yüksəldilməsi məqsədilə “Azərbaycan Respublikası regionlarının 2019–2023-cü illərdə sosial-iqtisadi inkişafı Dövlət Proqramı” qəbul edilib. Qeyri-neft sektorunun inkişaf etdirilməsi sosial-iqtisadi inkişafın effektivliyi, dövlət büdcəsinin gəlirlərinin artırılması və bu gəlirlərin müxtəlif mənbələrdən formalaşdırılması baxımdan əhəmiyyətli hesab olunur. Artıq həyata keçirilən iqtisadi siyasət və davamlı islahatların nəticəsi olaraq milli iqtisadiyyatın şaxələnməsi, qeyri-neft sektorunun inkişafı sürətlənib.
Ramil QULİYEV
