Beynəlxalq standarta görə, təqaüd yaşı elə müəyyən edilməldir ki, insanlar pensiyaya çıxandan sonra ortalama 12 il yaşaya bilsinlər. Azərbaycanda pensiyaçılar üçün gözlənilən təqaüd müddəti 7,25 ildir. Azərbaycan bunda nəinki bir çox dünya ölkələrindən, o cümlədən bir sıra MDB ölkələrindən də geri qalır. Məsələn, Türkmənistanda bu 9,34, Qazaxıstanda 9,33, Rusiyada isə 8,96-dır. Azərbaycan bu məsələdə yalnız Qırğızıstan və Tacigistandan öndədir. Müvafiq olaraq, bu ölkələrdə 6,63 və 5,88 ildir.
Digər ölkələrdə isə pensiyaya çıxandan sonra insanlar daha çox yaşayır. Məsələn, bu, Sinqaprda 21,75, Böyük Britaniyada 17,67, Yunanıstanda 16,85, Belarusda 13,98, ABŞ-da 13,49 ildir.
Maraqlıdır, bizdə müddət niyə belə aşağıdır? Bu istiqamətdə hansı addımların atılmasına ehtiyac var?
“Əhali sağlamlığına baxa bilmir, gəlirlər aşağıdır, əmək hüquqları pozulur və s.”
Sözügedən məsələyə aydınlıq gətirən sabiq maliyyə naziri, professor Fikrət Yusifov bununla bağlı bir sıra məqamlara toxundu: “Əvvəla, bu məsələ cəmiyyəti çox düşündürür və tez-tez sosial şəbəkələrdə bununla bağlı müzakirələrə rast gəlirik. Bu da tam təbiidir. Ona görə ki, həqiqətən də bizdə bu göstərici çox aşağıdır. Əslində insanlar pensiyaya çıxandan sonra onların yaşam müddəti orta hesabla 12 il olmalıdır. Azərbaycanda isə bu, 7 ildən bir qədər artıqdır. Bizdə bunun belə olması pensiya yaşının 65 yaşadək artırılması ilə bağlıdır. Ancaq biz baxsaq görərik ki, bir sıra keçmiş SSRİ ölkələrində pensiyaya çıxma yaşı aşağıdır. Məsələn, Qazaxıstanda 63, Ukraynada 60, Belarusda 63, Rusiyada 61, Moldovada 62, Türkmənistanda 62 yaşda pensiyaya çıxırlar. Azərbaycanda bunun 65 olması düşündürücüdür. Zatən bir sıra səbəblərdən Azərbaycanda orta ömür aşağı düşüb. Deməli, bu sahədə ciddi problemlər var. Əhali sağlamlığına baxa bilmir, gəlirlər aşağıdır, əmək hüquqları pozulur və s. Bütün bunlar orta ömür həddinin aşağı düşməsinə öz təsirini göstərir. O üzdən müvafiq qurumlar bu barədə ciddi düşünməlidir. Elə ölkələr var ki, orada təqaüdə çıxandan sonra orta yaşam dövrü bizdəkindən iki dəfə çoxdur. Uzun illər eyni məkanda yaşadığımız Belarusda bu, hardasa 14 ildir. Avropa ölkəsi olan Yunanıstanda bu rəqəm hardasa 17 ildir. Ona görə də hesab edirəm ki, bu göstəricilər bizi bir qədər düşündürməlidir”.
Bu konteksdə ekspert hesab edir ki, pensiya yaşı bir qədər aşağı salına bilər.
Vidadi ORDAHALLI
