Aparılan araşdırmalardan belə bəlli olur ki, Azərbaycanda tikinti materiallarının istehsalı sürətlə artır. Bunu Dövlət Statistika Komitəsinin məlumatları da təsdiq edir. Qurumun məlumatları göstərir ki, yanvar-iyul aylarında ölkədə ümumi dəyəri 446,3 milyon manat olan tikinti materialları istehsal edilib. Bu, əvvəlki ilin eyni dövrünə nisbətən 46,7 faiz artıqdır.
Bu dövrdə emal edilmiş mərmər, travertin, alebastr və onlardan məmulatların istehsalı 72,2 faiz, sementdən, süni daşdan və ya betondan tikinti blokları və kərpiclərinin istehsalı 72,1 faiz, hörmə üçün hazır beton qarışığının istehsalı 40,6 faiz, tikinti gipsinin istehsalı 38,3 faiz, tikinti əhənginin istehsalı 19,9 faiz, tikinti kərpicinin istehsalı 13,7 faiz, sementin istehsalı 4,3 faiz artıb. Digər tikinti materiallarının istehsalında da artım qeydə alınır. Amma artıma rəğmən, tikinti materiallarının qiymətində hansısa ciddi ucuzlaşma da qeydə alınmayıb. Əksinə, qiymətlərdə artım müşahidə edilir. Elə bu da yekun nəticədə mənzillərin də qiymətində artıma səbəb olur. Bunu daşınmaz əmlak üzrə ekspert Nüsrət İbrahimov da təsdiq edir. O bildirib ki, ölkədə artıq tikinti materiallarının gözlə görünün dərəcədə bahalaşdığını müşahidə edirik və bu, iki il ərzində daşınmaz əmlak bazarındakı qiymətlərə də təsir edəcək: “Qiymət artımını labüd edən bir neçə səbəb var. İlk növbədə həyat özü bahalaşır. Bu, son bir ildə, xüsusilə də bir neçə ay ərzində açıq-aşkar özünü büruzə verir. İnsanlar çox zaman evi satır ki, öz problemini həll etsin, lakin artıq problemin özü də bahalaşıb. Buna görə də yaxın gələcəkdə insanlar çalışacaqlar evlərinidaha baha satsınlar. Digər əhəmiyyətli məsələ isə tikinti materialları və əmək qüvvəsinin də dəyərinin artmasıdır. Tikinti materialları son bir ildə, demək olar ki, 20 faizə qədər bahalaşıb, eləcə də əmək qüvvəsinin dəyəri də ona paralel olaraq artıb. Nəticədə tikintinin maya dəyəri artıb”. Nüsrət İbrahimov onu da qeyd edib ki, son iki il ərzində tikintinin həcmində azalmalar da qiymət artımına səbəb olacaq meyarlar arasındadır: “Tikintidə bu azalma özünü növbəti illərdə büruzə verəcək. Nəzərə almaq lazımdır ki, əhalinin sayı və mənzilə tələbat artır, təklif isə azalır. Bu isə son nəticədə tikintidə qiymətlərin artmasına gətirib çıxaracaq. Lakin bu qısa deyil, uzun müddətdə baş verəcək. Qiymət artımı ikirəqəmli olacaq və növbəti 2-3 il ərzində 10 faiz və ya daha çox artımla üzləşəcəyik. İnsanlar artımı dərhal qəbul etmirlər, tədricən uyğunlaşma gedir, yaxın gələcəkdə bu bahalaşma qaçılmaz olur”. Onun sözlərinə görə, hazırda əsas tikinti materiallarının qiymətləri də artıb: “Taxta, daş, dəmir və izolyasiya məhsulları, dam örtükləri, şüşə və s. digər əsas tikinti məhsulları bahalaşıb. Əvvəl daha çox tikinti məhsulu idxal edirdiksə, hazırda idxal və istehsalatda balans yaranıb. Biz taxta məhsullarının böyük əksəriyyətini, dəmir məhsullarının isə təxminən 60 faizini idxal edirik, lakin qalan bir çox məhsulu özümüz istehsal edirik”. Onu da qeyd edək ki, əsasən idxal olunan tikinti materiallarında qiymət artımı nəzərə çarpır. Bu artım daha çox taxta və dam örtükləri, kafel-metlax qiymətlərində özünü göstərir. İdxal olunan məhsulların qiymət artımına səbəb olaraq daşınma xəcləri də göstərilir. Bu fonda ötən il taxtanın 1 kubu 260-270 manata satıldığı halda, bu qiymətlər 460 manata kimi yüksəlib. Bundan əlavə, bir il öncə 7-25 manat aralığında satılan dam örtüyü 12-35 manata, 6 manata satılan 50 kiloqramlıq sement 7 manata, tonu 750-800 manat aralığında təklif olunan armatur isə 900 manata satılır. Qiymət artımı digər tikinti materiallarından da yan ötməyib. Tikinti materialları bazarındakı qiymət artımı çoxmərtəbəli binalarda mənzillərin qiymətinə təsirsiz ötüşmür.
Mənzillərin qiymət artımına, tikinti materialları ilə yanaşı, digər faktorlar da təsir edir. Buna misal olaraq tikinti şirkətlərinin bahalı qiymət siyasətini göstərmək olar. Elə "Azərbaycan Rieltorlar Assosiasiyası" İctimai Birliyinin icraçı direktoru Elnur Azadov da hesab edir ki, əmlak bazarında qiymətlər süni şəkildə şişirdilib və bu məsələdə yerli tikinti şirkətləri arasında rəqabətin güclü olmaması əsas rol oynayır: "Əgər kəskin rəqabət olsa, şirkətlərin əllərində qalmış mənzillərin qiymətləri tədricən düşər, bu, təkrar mənzil bazarında da ucuzlaşmaya səbəb olar və beləcə satış qiymətləri ilə kirayə qiymətləri arasındakı uyğunsuzluq aradan qalxar. Hesab edirəm ki, vəziyyətin düzəlməsi üçün tikinti sektoruna daha yaxşı şərait yaradılmalıdır. Onlar üçün kreditlər ucuz və əlçatan olmalıdır. Şirkətlər bazara nə qədər çox təkliflə çıxsa, qiymətlər də o qədər aşağı olar və mənzil almağa qoyulan pulu 15-20 ilə yox, 10-12 ilə çıxarmaq olar". Hələlik isə tikinti və mənzil bazarında yüksək qiymətlər hökm sürür. Elə bu da insanların mənzil problemini daha tez həll etməsini əngəlləyən əsas amillərdən biridir.
Ramil QULİYEV
