Bu gün Ukrayna enerji bazarında Azərbaycan getdikcə daha mühüm mövqe sahibinə çevrilməkdədir. Belə görünür ki, qarşıdakı dövrdə Azərbaycanın Ukraynanın enerji təminatənda rolu daha da artacaq.
Qeyd edək ki, Azərbaycan hazırda Ukraynaya neft ixrac edən yeganə ölkədir. Bu ilin yanvar–aprel ayları ərzində Ukrayna 142,6 milyon dollar məbləğində 377,38 min ton neft idxal edib ki, bu da ötən ilin müvafiq dövrünə nisbətən 16,2 % azdır. Dəyər baxımından isə il ərzində 18,4 % azalma qeydə alınıb. Ukrayna Dövlət Gömrük Xidmətinin bu barədəki açıqlamasına görə, hesabat dövründə idxal edilən neftin hamısı Azərbaycandan tədarük olunub. Hadisələrin inkişafı göstərir ki, Azərbaycan təbii qaz məsələsində də Ukraynada hakim mövqe tuta bilər. Xüsusən də “Şimal axını-2” qaz kəməri ətrafında baş verənlər bunu qaçılmaz edir. Məsələ burasındadır ki, ABŞ “Şimal axını-2” kəmərinə sanksiya tətbiqini dayandırır. Prezident Co Bayden bu xüsusda bildirir: “ABŞ administrasiyası “Şimal axını-2” qaz layihəsinə sanksiyaları ona görə dayandırmağa qərar verdi ki, layihə demək olar tamamlanıb və sanksiyalar Avropa müttəfiqləri ilə münasibətlərə ziyan vurardı. Bu, heç də mənim Almaniyaya nəyisə icazə verib-verməyəcəyim məsələ deyil. Hazırda irəli gedərək sanksiyalar tətbiq etmək, məncə, Avropa ilə münasibətlərimizə əks təsir göstərərdi”. Dövlət Departamentinin bildirməsinə görə, kəməri çəkən Rusiya şirkəti və onun almaniyalı baş icraçı direktoru, Rusiya prezidenti Vladimir Putinin müttəfiqi olan Matias Varninq sanksiya tətbiq olunası fəaliyyətlə məşğul olublar. Amma Bayden administrasiyası ABŞ-ın milli maraqlarına uyğun olmadığı üçün sanksiyaları dayandırır. Bu addım Vaşinqtonun özündə respublikaçıların və bəzi demokratların tənqidinə səbəb olub. İndi məlumatlar gəzir ki, 95 faizi tamamlanmış kəmər sentyabrda tam hazır ola bilər. Keçmiş prezident Donald Tramp administrasiyası dövründə isə “Şimal axını-2” Berlinlə Vaşinqton arasında siyasi mübahisə mövzusu idi. Yanvarda vəzifəyə keçən Bayden isə artıq fərqli mövqe sərgiləyir və Avropa ilə münasibətləri düzəltməyə çalışır. Bununla belə, ABŞ rəsmilərinin fikrincə, bu kəmər Avropanı Rusiyanın enerji təchizatından daha çox asılı edəcək və qaz tranzit haqlarından asılı Ukraynadan yan keçəcək. Almaniya hökuməti layihəni dayandırmaqdan imtina edib, bunun kommersiya və suveren məsələ olduğunu deyib. Bütün bunlar Ukraynanı narahat edir. Kiyev hesab edir ki, “Şimal axını-2” işə düşdükdən sonra Rusiya Ukrayna ərazisi ilə qaz nəql etməyəcək. Bu, Ukrayananı böyük gəlirdən məhrum edəcək və qaz təminatında yeni problemlər yaradacaq. Ukraynanın sabiq xarici işlər naziri Pavel Klimkin də "Espresso" telekanalına müsahibəsində bildirib ki, Ukrayna hazırda Avropa üçün strateji əhəmiyyət daşıyan Rusiya qazının tranzitçisidirsə, “Şimal axını-2”nin istismara başlaması ölkənin statusunu dəyişəcək. O bildirib ki, bu, Ukrayna üçün böyük risqdir: "İki həftə əvvəl ABŞ dövlət katibi Entoni Blinken Ukraynaya gəlmişdi və o zaman ABŞ-ın “Şimal axını-2” operatoruna sanksiya barədə məsələ qaldırılmamışdı. Blinken bunu Ukraynaya səfəri zamanı ölkəmizin rəhbərliyinə deməyibsə, bu, Ukrayna-Amerika münasibətlərində inam böhranının başlaması deməkdir". Bu şəraitdə Ukrayna qaz təchizatında da problemlə üzləşəcəyini istisna etmir. Elə bununla bağlı Azərbaycan qazının Ukraynaya nəqli də aktuallaşır. Artıq müəyyən müddətdir Azərbaycan təbii qazının Ukraynaya sıxılmış və ya maye vəziyyətində nəqli imkanları müzakirə edilir. Bundan başqa, “Cənub Qaz Dəhlizi”ndən Ukraynanın qaz idxalı da ötən ildən gündəmdədir. Ukrayna prezidenti Vladimir Zelenski və Türkiyə prezidenti Rəcəb Tayyib Ərdoğan hələ ötən il Xəzərin Azərbaycana aid yataqlarından təbii qazın tədarükünə dair danışıqlar aparıb. Ukrayna prezidenti o vaxt bildirirdi: “Bizim üçün enerji daşıyıcılarının nəql yollarının şaxələndirilməsi mühüm məsələdir. Belə ki, Xəzər qazının TANAP boru kəməri ilə müvafiq bağlantılar vasitəsilə Ukraynaya nəql olunması barədə müzakirə apardıq”. Ekspertlər bildirir ki, bu ilin ikinci yarısında Azərbaycan qazı Bolqarıstana nəql ediləcək. Bu fonda “Türk axını” qaz kəməri işə salınandan sonra bu kəməri revers işlətməklə Bolqarıstandan Azərbaycan qazını Ukraynaya nəql etmək problem deyil. Amma Azərbaycan təbii qazının TANAP vasitəsilə Ukraynaya nəql edilməsi üçün alqı-satqı müqaviləsi imzalanmalıdır. Yəni bunun üçün Ukrayna təbii qazın sahibi ilə müqavilə imzalamalıdır. Bu qazın sahibi isə SOCAR və Xəzər dənizinin Azərbaycan sektorunda yerləşən digər yataqların operatorlarıdır. Bu gün Ukraynaya Azərbaycan qazının nəql edilməsi üçün bütün infrastruktur mövcuddur və bu nəqletmə mümkündür.
Ramil QULİYEV
