Dünya birjalarında, eləcə də Azərbaycanda əsas valyuta növlərindən biri sayılan avro son aylarda durmadan bahalaşır və prosesin hələ bir müddət davam etməsi gözlənilir. İlk növbədə ona görə ki, Avropa Mərkəzi Bankı əsas faiz dərəcələrini və geniş istiqraz satınalma proqramının həcmini dəyişməyərək, koronavirus pandemiyasının iqtisadi təsirlərini yumşaltmaq üçün qəbul edilmiş genişmiqyaslı stimullaşdırma paketinə dəyişiklik etməyib.
Avrozonada nəzərəçarpacaq dərəcədə zəif inflyasiya və avronun dəyərində ciddi artım olmasına baxmayaraq, qurumun İdarəedici Şürasının iclasının yekununda pul-kredit siyasətinin mövcud parametrlərinin qorunub saxlanmasına qərar verilib. Digər tərəfdən, bazarlar Avropa Mərkəzi Bankının avrozonada iqtisadi aktivliyin bərpa olunmasına dair əminliyinə reaksiya göstərdiyindən, avro dollara nisbətdə bahalaşmağa davam edib. Qurumun prezidenti Kristin Laqardın sözlərinə görə, avrozonada əvvəlki gözləntilərə uyğun olaraq, iqtisadi aktivlikdə güclü canlanma var: “İstehsalat sektorundakı aktivlik yaxşılaşmağa davam edərkən, xidmət sektorundakı dinamika son zamanlar bir qədər yavaşlayıb”. Avropa Mərkəzi Bankının pul-kredit siyasətini korrektə etməyə hazır olduğunu qeyd edən Laqard bildirib ki, İdarəedici Şüra, avronun məzənnəsindəki dəyişikliklər də daxil olmaqla, əldə edilən məlumatları ortamüddətli inflyasiya gözləntilərinə təsir edəcək dərəcədə diqqətlə qiymətləndirəcək. İndilikdə Avropa Mərkəzi Bankının məzənnə sabitliyindən çox qiymət sabitliyini hədəf alması səbəbindən son aylarda avronun dəyəri xeyli artıb, elə təkcə iyul ayında bu artım 4%-dən çox olub. Mart ayından bəri Avropa valyutası dollar qarşısında 10% bahalaşıb. Bu da avrozona iqtisadiyyatına olan inamı və ABŞ Federal Ehtiyat Sisteminin çevik inflyasiya hədəfləmə siyasətinə keçmək qərarından sonra dolların zəifliyini əks etdirir.
Baş verənlər Azərbaycanda da avronun bahalaşması ilə özünü göstərir. Burada bir daha xatırladaq ki, Azərbaycanda valyuta siyasəti inzibati qaydada tənzimləndiyi üçün əsas hədəf dollar-manat məzənnəsi ilə götürülür. Hökumətin və Mərkəzi Bankın qərarı əsasında dolların məzənnəsi hazırda 1,70 manat səviyyəsində sabit saxlanılır. Manatın digər valyutalara nisbətən məzənnəsi məhz dollar-manat münasibətləri əsasında çarpaz məzənnə ilə hesablanır və dolların dünyada digər valyutalara nisbətən enməsi və qalxması ilə tənzimlənir. Bu halda məlumdur ki, dolların məzənnəsi dünya birjalarında həm avro, həm də bir neçə digər əsas valyutalara qarşı dəyər itirir. Əsas səbəb isə ABŞ-da virusun qarşısının alınmasında müəyyən problemlərin olması, gündəlik yoluxma sayının 50-60 min hədlərinə çatması, ABŞ iqtisadiyyatında ciddi daralmanın müşahidə olunmasıdır. Həmçinin bu, Federal Ehtiyat Sisteminin və ABŞ hökumətinin bilərəkdən apardığı bir siyasətdir. Çünki dolların ucuzlaşması ABŞ iqtisadiyyatına dəstək göstərir, ixracat potensialını artırır və ABŞ mallarının xaricə ixracını cəlbedici hala gətirir. Buna görə də, son zamanlar dollar-avro nisbətində də kifayət qədər ciddi dəyişikliklər yaşanır. Belə vəziyyətdə Azərbaycanda manat-dollar nisbəti dəyişmədiyi üçün bu, avronun məzənnəsində özünü göstərir. Yəni dolların avro qarşısında itirdiyi dəyər manat-avro məzənnəsi əsasında çarpaz məzənnə sistemi ilə hesablanaraq avronun üzərinə gəlinir. Ekspertlər bildirir ki, Azərbaycanda tam üzən məzənnə rejimi tətbiq olunsaydı, dünya birjalarında dolların ucuzlaşması ölkəmizdə də dolların ucuzlaşmasına səbəb olardı. Hazırda ölkəmizdə sabit məzənnə rejimi tətbiq olunduğu üçün dolların məzənnəsi dəyişmir və çox güman ki, yaxın gələcəkdə də bu sabit məzənnə rejimi davam edəcək. Bu səbəbdən dolların avro qarşısında və digər valyutalar qarşısında dəyişən məzənnəsi digər valyutaların manata olan məzənnəsində öz əksini tapacaq. Avronun bahalaşması isə Avropadan gələn məhsulların qiymətində özünü göstərir. Ölkədə Avropadan idxal olunan məhsulların qiymətlərində artımlar müşahidə edilməkdədir. Satıcılar bahalaşmanı Avropa ölkələrinin birjalarında baş verən proseslər, eləcə də avronun məzənnəsi ilə bağlayırlar. Bu səbəbdən, avronun manata nisbətən yüksəlməsi Azərbaycan iqtisadiyyatına təsirsiz ötüşmür. Düzdür, bu, avro ilə saxlanan valyuta ehtiyatlarının manatla ifadədə artmasına səbəb olur. Yəni avronun məzənnəsində müşahidə olunan artım Neft Fondunda saxlanan vəsaitlərin də artmasına səbəb olacaq. Bununla yanaşı, avronun məzənnəsinin yüksəlməsi avrozonadan Azərbaycana idxal edilən məhsulların qiymətinin artmasına gətirib çıxarır. Bu isə Avropa mallarının Azərbaycanda daha baha satılmasına səbəb olur. Məsələn, artıq avtomobil biznesi ilə məşğul olanlar bildirir ki, avronun bahalaşması nəticəsində Azərbaycana Avropadan gətirilən maşınların bahalaşması qeydə alınır. Bahalaşma Azərbaycana Avropadan gətirilən ehtiyat hissələrində də müşahidə olunur. Halbuki, Asiya ölkələrindən gətirilən, o cümlədən Cənubi Koreya və Yaponiya avtomobillərinin ehtiyat hissələrinin qiymətində hər hansı dəyişiklik yoxdur. Bununla yanaşı, avroda son məzənnə yüksəlmələri bir sıra xidmətlərin də qiymətinin artmasına gətirib çıxarır.
Ramil QULİYEV
