Bu gün neft qiymətlərinin müəyyən edilməsi hasilatçı ölkələr üçün ən əsas prioitetlər sırasında yer alır. Çünki aşağı qiymətlərin iqtisadiyyat üçün yaratdığı böyük problemlər cari ilin mart və aprel aylarında neftin kifayət qədər ucuzlaşması fonunda özünü qabarıq büruzə verdi. Bu mənada, indi hasilatçı ölkələr üçün qiymətlərin hansı istiqamətdə dəyişməsi mühüm əhəmiyyət kəsb edir. İndilikdə ən effektiv tənzimləyici proses Azərbaycanın təşəbbüsü ilə ərsəyə gələn OPEC+ formatıdır.
OPEC-in baş katibi Məhəmməd Sanusi Barkindo bu xüsusda bildirir:“Azərbaycan prezidenti İlham Əliyev 2014-2016-cı illərdə neft bazarında böhran zamanı neft sənayesini inkişaf etdirmək üçün OPEC və qeyri-OPEC ölkələrinə müraciət edən ilk liderlərdən olub. Azərbaycan prezidenti OPEC və qeyri-OPEC ölkələri əməkdaşlığının güclü tərəfdarı olmağa davam edir”.
Barkindo Azərbaycanın tarixən neft sənayesinə çox böyük töhfə verdiyini və neft sənayesinin inkişafının Bakıdan başlandığını deyib. O, ötən ilin martında Azərbaycanda OPEC və qeyri-OPEC ölkələrinin nazirlərinin birgə Monitorinq Qrupunun iclası barədə qeyd edərək, bu görüşün Əməkdaşlıq Bəyannaməsi üçün çox vacib toplantı olduğunu əlavə edib. OPEC-in baş katibi Azərbaycanın Əməkdaşlıq Bəyannaməsinin üzvü olmasından məmnun olduğunu bildirib: “Azərbaycanın bu bəyannaməyə yüksək səviyyədə dəstəyi və öhdəliyi üçün təşəkkür edirəm. Azərbaycanı, həmçinin, OPEC ailəsinin bir üzvü kimi görməkdən qürur duyaram”. Bu açıqlamadan aydın görünür ki, Azərbaycanın neft bazarında rolunu yüksək qiymətləndirən OPEC ölkəmizi artıq öz sıralarında görmək istəyir. Barkindo bununla bağlı bildirib:“Azərbaycan neft sənayesinin beşiyidir. Neft sənayesi Pensilvaniyada deyil, Bakıda başlayıb. Azərbaycanı OPEC-ə üzv görməyə çox şad olardıq”. Baş katib Azərbaycanın üzvlüyünün OPEC üçün qürur mənbəyi ola biləcəyini əlavə edib. O, həmçinin, bir daha OPEC+ çərçivəsində də Azərbaycanla uğurlu əməkdaşlıq edildiyini vurğulayıb.
Hazırda hasilatçı ölkələrin böyük əksəriyyəti bazarı qorumaq məqsədilə müvafiq fəaliyyətin davam etdirilməsini, xüsusən də OPEC-ə üzv və qeyri-üzv ölkələrin işbirliyinin zəruri olmasını gündəmə gətirir. Çünki məhz bu şəraitdə neft bazarını siyasi təsirlərdən xilas etmək mümkün sayılır. Hesab edilir ki, OPEC+ ölkələrinin addımı qarşıdakı dövr ərzində neftin qiymətini yüksək həddə saxlamağa xidmət edəcək. Bunu Azərbaycan da daim gündəmə gətirib. Bakı hesab edir ki, OPEC+ yalnız güclənərək və genişlənərək effektli olacaq. Azərbaycan qurumun genişlənməni dəstəkləyir. Bu fonda Bakı müəyyən təhlillərdən sonra təşkilata üzvlüyünü də istisna etmir. Hesab edilir ki, bu hal dünya neft siyasətinin müəyyən edilməsində Azərbaycanın rolunun daha da artmasına gətirib çıxaracaq. Rusiyalı ekspert Fyodor Lukyanov bildirir ki, Azərbaycan da daxil olmaqla, bir sıra qeyri OPEC ölkələri neft bazarında mövqelərini daha güclü hala gətirib:“Bu gün OPEC-ə daxil olmayan, neft hasil edən, lakin tam bir sıra səbəblər üzündən bir-birinə yaxın olan, Rusiya, Azərbaycan, Qazaxıstan və digərləri kimi eyni vəziyyətdə olan ölkələr daha çox koordinasiya sayəsində kartel qarşısında öz mövqelərini daha da gücləndirə biliblər. İndi OPEC-ə daxil olan və olmayan neft hasilatçısı ölkələrin hamısı yeni şəraitlərdə dünya bazarlarına təsir mexanizmlərini anlamağa çalışır: "Hazırkı şərtlərlə OPEC ölkələrinin hər biri ayrı-ayrılıqda dünyada neftin qiymət şərtinlərə təsir edə bilmir". Lukyanov hesab edir ki, gələcəkdə OPEC-ə daxil olmayan ölkələrin dünya neft bazarlarındakı vəziyyətdə rolunun yenidən qiymətləndirilməsini, həmçinin onların təsirinin gücləndirilməsini gözləmək mümkündür.
Hazırda Azərbaycanla OPEC arasında sıx əməkdaşlıq mövcuddur və bu əməkdaşlıq OPEC+ formatında həyata keçirilir. Bu əməkdaşlıq çərçivəsində ötən dövrdə neftin qiymətinin müəyyən qədər artması, ən əsası isə sabitləşməsi və neft bazarının tarazlaşdırılması əldə olunub. OPEC Azərbaycanla işbirlyinin davam etməsində maraqlı tərəf kimi çıxış edir. ABŞ-ın qabaqcıl investisiya banklarından olan “Goldman Sachs” isə hesab edir ki, hazırda neft qiymətlərinin müəyyən edilməsində OPEC+ formatı vacib əhəmiyyət kəsb edir. Bank bildirir ki, neft qiymətlərinin sonrakı taleyi OPEC+ formatəndan xeyli asılı olacaq:“Fiziki neft bazarındakı depolama qabiliyyətində hələ də problemlər var. Hazırda qlobal miqyasda anbarlarda saxlanılan neft və neft məhsullarının həcmi 1 milyard barrel səviyyəsindədir. Düzdür, OPEC-in qərarından sonra neftin qiyməti həddən artıq bahalaşıb. Amma dünya miqyasında neft ehtiyatlarının əvvəlki hesablamalardan daha yavaş azalacağı proqnozlaşdırılır. 2021-ci ilin dekabrında ehtiyatlar keçən ilə nisbətən yenə də yüksək olacaq”. “Goldman Sachs” cari ilin sonuna olan qiymət proqnozunu isə 6 dollar artıraraq 45 dollar edib. Banka görə, pandemiya ilə bağlı məhdudiyyətlərin yumşaldılması ilə artan neft tələbatı fonunda yüksələn neft qiymətləri yenidən aşağı istiqamətli təzyiqə məruz qala bilər. Amma OPEC+ hasilatı bir qədər də azaltsa, qiymətlər yenidən artmağa başlayacaq. Azərbaycan və digər hasilatçılar da məhz bunda maraqlıdır. Amma ABŞ-ın Corctaun Universitetinin professoru Brenda Şaffer bildirir ki, Azərbaycan indi dünya enerji bazarlarına həm də qaz tədarükçüsü kimi daxil olur və bu da ona əlavə üstünlüklər gətirir:“Neftdən fərqli olaraq, təbii qaz COVID-19 böhranından qalib çıxıb”. Onun sözlərinə görə, bu dövrdə qaza olan tələbat artıb və təbii qaz bərpa olunan enerji mənbələrinin dostuna çevrilib:”Azərbaycan və digər qaz hasilatçıları üçün də bu, əlavə üstünlük deməkdir. Bakının qaz bazarında da rolu artır və bu da ona yeni üstünlüklər qazandırır”.
Ramil QULIYEV
