“Qarabağsız Azərbaycan olmadığı kimi, bu atlarsız da Azərbaycan yoxdur”
Azərbaycan tarixində adlı-sanlı at nəsilləri, cinsləri olub, bu gün də var, ümid edirik ki, sabah da olacaq… Azərbaycanda ta qədimlərdən atlar bəslənib, adı tarixə köçən at cinsləri yetişdirilib. Qarabağ atları dediklərimizə əyani misaldır. Qarabağ atları yalnız Azərbaycan üçün deyil, bütün dünya üçün bir əfsanədir. Əslində həqiqətdir bu atların varlığı, sadəcə, onların tarixi rolu, bənzərsizliyi əfsanələşib, şirin bir nağıla çevirilib… Dilbər Qarabağın igid atları, düşmən bağrı yaran, mənzil qıran atları indi dara düşüb, indi təkcə ayaqlarından deyil, ürəyindən, ruhundan da çidarlanıb. Eli-günü kimi Qarabağ atları da didərgin düşüb Vətənindən, doğma Qarabağdan. Erməni gülləsindən qorxduğu üçün qaçqın düşməyib Qarabağ atları, sadəcə yad nəfəsdən qorunmaq üçün elinə-gününə qoşulub başqa ünvana üz tutub. Bu atlar geri qayıtmaq üçün hər gün cilov gəmirir, hər gün Qarabağa dönmək ümidilə gözlərini açır, ancaq mənzil uzaq, yollar bağlı, dağların sinəsi dağlı olduğu üçün buxovları var gücü ilə qırıb üzü Vətənə sarı qaça bilmir… Qarabağ atları öz Vətənində vətənsiz kimidir. Qarabağ atlarının 30 ilə yaxındır ki, Ermənistanın Azərbaycana hərbi təcavüzü nəticəsində min illər boyu yaşadıqları mühitdən didərgin salınması ilə bağlı videomüraciət hazırlanıb. “Azərbaycan Respublikası Dağlıq Qarabağ bölgəsinin azərbaycanlı icması” bu dəfə beynəlxalq auditoriyaya Qarabağ atları ilə bağlı videomüraciət ünvanlayıb. İngilis dilində hazırlanan və beynəlxalq təşkilatların sosial şəbəkələrdəki rəsmi hesablarına göndərilən müraciətdə qeyd olunur ki, Azərbaycanın ən məşhur at cinslərindən olan Qarabağ atları 30 ilə yaxındır ki, Ermənistanın Azərbaycana hərbi təcavüzü nəticəsində min illər boyu yaşadıqları mühitdən didərgin salınıb. Qarabağ atları barədə qədim yunan tarixçisi Herodotun məşhur “Tarix” əsərində, Kitabi-Dədə Qorqud dastanında, rus rəssamı Vasili Vereşşaginin qeydlərində yer alan fikirlərin xüsusi olaraq vurğulandığı videoçarxda bu atların keçmişindən də bəhs olunur. Daha sonra videoçarxda bu atların iştirak etdiyi sərgilərdən və Böyük Britaniya kraliçasına hədiyyə edilən Qarabağ atından bəhs edilir. Qeyd olunur ki, XIX əsrin ortalarından başlayaraq Qarabağ atları ümumdünya at sərgilərində iştirak edirdi. 1866, 1869 və 1872-ci illərdə Moskvada, 1867-ci ildə Parisdə keçirilən sərgilərdə Qarabağ atları xüsusi mükafatlara layiq görülüb. 1956-cı ildə isə Qarabağ atlarının tarixində önəmli hadisə baş verib. Kraliça II Yelizavetaya “Zaman” adlı Qarabağ atı hədiyyə edilib. Bununla da Qarabağ atlarının Avropada məşhurluq dövrü başlayıb. Məhz bu hadisədən sonra Qarabağ atları bir çox avropalı tədqiqatçıların diqqətini özünə çəkib. Videoçarxda Qarabağ atlarının xüsusiyyətləri haqda da danışılır. Çaparaq yerişi, çevikliyi, qızılı rəngi, ayağında və alnında mil şəkilli qaşqası ilə tanınan Qarabağ atlarının, digər at cinslərindən fərqli olaraq, öz sahiblərinə daha çox sadiq olduğu vurğulanır. Ermənistanın Azərbaycana hərbi təcavüzü nəticəsində min illər boyu yaşadıqları mühitdən didərgin salınması ilə bağlı videomüraciət hazırlanmasına münasibət bildirən Qarabağ Atçılıq Mərkəzinin direktoru, əməkdar mütəxəssis Maarif Hüseynov qeyd etdi ki, Qarabağ atları Azərbaycanın milli sərvətidir: “Ermənilər Qarabağ atlarını ələ keçirmək üçün çox çalışmışlar. Lakin Ağdam rayonunun işğalından bir neçə gün əvvəl Qarabağ atları döyüş bölgəsindən çıхarılaraq əvvəlcə rayonun Üçoğlan kəndindəki quşçuluq fermasına, sonra Yevlaх rayonundakı “Aran” damazlıq qoyunçuluq təsərrüfatının ərazisinə, daha sonra isə Bakı şəhərində cıdır meydanına aparılmış, 1994-cü ildən Ağcabədi rayonunun Xamtorpaq ərazisinə köçürülmüşdür. Buranın torpağı, suyu, bitki örtüyü Qarabağ atlarının doğma yerləri olan Ağdamın əvəzini verə bilməsə də, ötən dövr ərzində atlar onlar üçün əlverişsiz şəraitdə qalmağa uyğunlaşdılar”. M.Hüseynov qeyd etdi ki, bu atlar Azərbaycanın bir hissəsidir, Azərbaycandır demək ki. Qarabağsız Azərbaycan olmadığı kimi, bu atlarsız da Azərbaycan yoxdur.
Günel CƏLİLOVA
