Ötən ilin sentyabrından bəri xalq etirazları nəticəsində ciddi problemlər yaşayan İran rejimi hələ də bundan lazımı nəticələr çıxarmayıb. Elə bu səbəbdəndir ki, İran hakimiyyəti İslam geyim qaydalarını pozan qadınlara qarşı yeni qanun layihəsi hazırlayıb.
Rejimdə daha radikallar isə, pul cərimələri, həbs cəzası, hətta hüquqlardan məhrumetmə kimi sərt cəzaları nəzərdə tutan “hicab və iffət qanun layihəsini” yumşaq adlandıraraq tənqid edib.
Bu addım qadınların hicab qaydasını daha çox pozduğu, hakimiyyət orqanlarının isə hicabın tətbiqi səylərini gücləndirdiyi bir vaxta təsadüf edir. Qeyd edək ki, 22 yaşlı Məhsa Əmininin hicab taxmadığına görə İran əxlaq polisi tərəfindən həbsi və vəfatının ardınca sentyabrda başlanmış hakimiyyət əleyhinə etirazlar qadınları ruhlandırıb. İran İslam İnqilabından iki il sonra, 1981-ci ildə doqquz yaşdan yuxarı qadın və qızlar üçün məcburi hicab qanunu tətbiq edilib. Bu ilin aprelində İran polisi hicab taxmayan qadınları tapıb cəzalandırmaq üçün müşahidə kameralarından istifadə etməyə başlayıb. Eyni zamanda rəsmilər qanun pozucularının SMS xəbərdarlığı alacaqlarını bildiriblər. Onlar qanunun təkrar pozanların böyük cərimələrlə üzləşəcəklərini, mobil telefon və internet xidmətlərindən məhrum olacaqlarını bildirib. İran mətbuatının dərc etdiyi qanun layihəsi qanunu pozanlara cərimə və sosial hüquqlardan məhrum etmədən tutmuş üç ilədək həbsə qədər tədricən sərtləşdirilən cəzaları nəzərdə tutur. Sosial şəbəkələrdə hicab əleyhinə kampaniya aparanların da cəzalandırılacağı bildirilir. Son aylarda məşhurlar da daxil olmaqla daha çox qadın ictimaiyyət qarşısına hicabsız çıxıb. Onlar bu hərəkətlə hakimiyyət orqanlarına, o cümlədən ötən ay ictimai yerlərə hicabsız çıxmağın yasaqlandığını bildirən ali dini lider Ayətullah Əli Xameneyiyə birbaşa etiraz edib. Bəzi qadınlar hicab qanununa etiraz edən foto və videolar paylaşıblar. İndi hazırlanan qanun layihəsində hicabsız qadınları təhqir, təhdid və ya onlara hücum edənlərin cəzalandırılacağı da qeyd olunub. Qadınlar hicab qanununu tətbiq etmək istəyən əxlaq polisi və hökumətyönlü insanlar tərəfindən davamlı şəkildə təzyiq və zorakılığa məruz qaldıqlarından şikayətlənirlər. Düzdür, etirazlar zamanı hakimiyyət hicab qanununun icrası ilə məşğul olan əxlaq polisini ləğv etdi. O vaxtdan bəri rəsmilər qanunun icrası üçün “ağıllı” üsullar üzərində işlədiklərini bildiriblər.
Ədliyyə orqanları tərəfindən hazırlanan qanun layihəsi artıq hökumət tərəfindən bəyənilib və sonra deputatlara təqdim edilib. Qanunun nə vaxt müzakirəyə çıxarılacağı və səsə qoyulacağı hələlik bəlli deyil. İrandakı radikal qruplar qanun layihəsinin kifayət qədər sərt olmadığını bildirərək qəzəbləniblər. “Kayhan” qəzetinin redaktoru Hüseyn Şəriətmədari bu fonda yazır: “Sanki qanun layihəsi hicabın açılması məsələsi ilə bağlı yox, mövcud hüquqi əngəlləri aradan qaldırmaq və bu çirkin, iyrənc vəziyyətin yayılmasına zəmin yaratmaq üçün hazırlanıb”. “Həmşəhri” qəzeti Prezident İbrahim Rəisi hökumətini qanun layihəsini ləğv etməyə çağırıb. Onlar bu qanunun polisin hərəkətə keçməsinin qarşısını alacağını və qanunu pozanlara “toxunulmazlıq” yaradacağını iddia edib. Tənqidlərdən sonra hökumət sözçüsü Əli Bahadori Cəhromi bildirib ki, qanun layihəsinin media tərəfindən dərc olunan mətni hökumətin təsdiqlədiyi variant deyil. Millət vəkili Məhəmməd Əli Naqali qanunun indiki halda qəbulunu mümkünsüz hesab edir: “Mövcud şəraitdə parlament hicab qanun layihəsini qəbul etmir. Biz qanun layihəsini dəyişdirəcəyik və cəzalar vasitəsilə çəkindirici qüvvə yaradacağıq”. Britaniyada yaşayan feminist fəal Samaneh Savadi “Fərda” radiosuna bu xüsusda bildirib: “İslam Respublikası ümidsiz şəkildə öz tərəfdarlarını razı salmağa, eyni zamanda beynəlxalq ictimaiyyəti bu hərəkətlərin qanuni olduğuna inandırmağa çalışır. İndiyə qədər hər ikisində uğursuz olub”. Savadi qanun layihəsinin, hakimiyyət orqanlarının İranda “cins ayrıseçkiliyini” gücləndirmək cəhdi olduğunu bildirib. Səlahiyyətlilər son həftələrdə müştərilərinə hicab qanununu tətbiq etmədiklərinə görə, kafe və ticarət mərkəzləri də daxil olmaqla, yüzlərlə müəssisəni bağlayıblar. Hüquqşünas və keçmiş vitse-prezident Şahindoxt Molaverdi isə məsələ ilə bağlı bildirir: “Proqnozlar göstərir ki, bu toqquşmalar çox da uzaq olmayan gələcəkdə etirazların yayılmasına səbəb olacaq”. Bu fonda İslam inqilabçısından dissidentə çevrilmiş iranlı Əbülfəzl Qədyani ölkənin islam rəhbərliyini devirmək üçün inqilaba hazır ola biləcəyini deyir. Onun sözlərinə görə, İranda etirazçıların edamı, repressiv siyasət və yoxsul həyat insanların qəzəbini daha da artırır. Qədyani bildirib ki, İranda siyasi dəyişikliyin ən dinc yolu Ali dini rəhbər Ayətullah Əli Xamneyinin könüllü istefa verməsi və xalqdan üzr istəməsidir. Onun sözlərinə görə, bu, demokratik idarəetmə sisteminə yol aça bilər. Amma o əlavə edib ki, totalitar liderliyin xarakteri və əvvəlki tarixi tendensiyalar bunu, demək olar ki, qeyri-mümkün edir: “Xamneyini millətin yolundan çəkin ki, xalq sistemi bərpa etmək üçün azad referendum keçirə bilsin”. Xamneyini sərt tənqid edən Qədyani dəfələrlə İran hakimiyyəti tərəfindən həbs edilib. O, son illərdə Xamneyini tənqid edən çoxlu məktub və qeydlər dərc edib. O, həmçinin, Xamneyini məktəblərdə əsasən qızlar arasında şübhəli xəstəliklər dalğasının arxasında durmaqda suçlayıb. Bəzi insanlar hökuməti “Qadın, Həyat, Azadlıq” etiraz hərəkatında gənc qadınların və tələbələrin iştirakına görə qisas almaq üçün məktəblərə zəhərli qaz buraxmaqda günahlandırıb.
Tahir TAĞIYEV
