NATO Rusiya ilə birbaşa qarşıdurmaya hazırdır. Bunu alyansın hərbi komitəsinin sədri admiral Rob Bauer bildirib. O, Portuqaliyanın “RTP” telekanalına verdiyi müsahibədə qeyd edib ki, Ukraynada müharibə başlayandan sonra alyans Macarıstan, Slovakiya, Bolqarıstan və Rumıniyaya əlavə qüvvələr göndərməklə NATO-nun şərq cinahını gücləndirmək qərarına gəlib: “Düşünürəm ki, bu, mövqeyimizin dəyişdiyinə dair ruslara vacib bir siqnaldır: NATO-ya tərəf gəlmək fikirləri olarsa, onlara hazır olduğumuzu nümayiş etdirmək”.
Bu fonda Almaniya kansleri Olaf Şolts Rusiya ilə NATO arasında gərginliyin qarşısını alacağına söz verib. O qeyd edib ki, bu, Almaniya hökumətindəki hər kəsin məqsədidir: “Bu müharibədə heç bir NATO ölkəsinin birbaşa iştirakı yoxdur. Bu baş verməyəcək. Buna ciddi yanaşan Almaniya kansleri Rusiyanın Ukraynaya qarşı müharibəsinin Rusiya ilə NATO arasında müharibəyə çevrilməməsi üçün hər şeyi etməlidir". O bildirib ki, Rusiya prezidenti Vladimir Putinlə telefon danışıqlarını vacib sayır, onlar davam etdirilməlidir: “Putinlə yenidən telefon danışığım olacaq, çünki bir-birimizlə danışmalıyıq”. Onun sözlərinə görə, vəziyyətlə bağlı tamamilə fərqli fikirlərə baxmayaraq, belə söhbətlər zamanı ton ədəbsiz olmur. Şolts bu kontekstdə Rusiyanın Ukraynadakı xüsusi əməliyyatını dəhşətli və mənasız müharibə adlandırıb: “Bəzən söhbət məhbusların mübadiləsi, taxıl ixracı, “Zaporojye” AES-in konkret məsələlərindən gedirdi. Amma mənim üçün vacibdir ki, söhbət həmişə konkret mövzuya qayıdır – dünya bu dəhşətli vəziyyətdən necə çıxa bilər? Bunun şərtləri bəllidir: rus qoşunlarının çıxarılması”. Qeyd edək ki, Şolts və Putin sonuncu dəfə 2 dekabr 2022-ci ildə telefonla danışıblar. Bundan öncə isə Kremlin sözçüsü Dmitri Peskov bildirib ki, hazırda Almaniya kansleri Olaf Şoltsla Rusiya prezidenti Vladimir Putinin qrafiki ilə bağlı razılaşdırılmış danışıqlar yoxdur. Rusiya əvvəlki kimi Qərb texniksının Ukraynaya tədarükündən narazıdır. Rusiya Federasiyası Təhlükəsizlik Şurasının sədr müavini Dmitri Medvedyev bu xüsusda vurğulayır ki, Ukraynaya zirehli texnikanın və digər silahların tədarükü üçüncü dünya müharibəsinin qarşısını ala bilməyəcək: “Avropada heç kimə lazım olmayan Ukraynanı müdafiə etmək, əgər nəsə baş versə, köhnəlmiş “köhnə dünya”nı qisasdan xilas etməyəcək. İkincisi, əgər üçüncü dünya müharibəsi başlayarsa, təəssüf ki, nə tanklar, nə də döyüşçülər olacaq. Onda mütləq hər şey viran olacaq. Britaniya hakimiyyəti bir daha bəyan edir ki, NATO-nun əlində olan bütün silahlar Kiyevə verilməlidir. Və qırıcı təyyarələr, yüzlərlə tank və uzaqmənzilli raket sistemləri. Guya bu, Rusiyanın genişlənməsinin və yeni dünya müharibəsinin qarşısını almağın yeganə yoludur. Avropanın güc strukturlarında olan axmaqların sayı-hesabı yoxdur”. Məsələni şərh edən britaniyalı ekspert Lorens Fridman bu fonda Rusiyanın nüvə silahına əl ata biləcəyini istisna etmir: “Çoxumuz Rusiyanın müharibəyə də gedəcəyinə şübhə edirdik. Amma bu oldu. Düzdür, Rusiyanın Ukraynadakı ilkin hərbi əməliyyatları da uğurlu olmayıb. Bu, müharibələrin planlaşdırıldığı kimi getməməsinin, məsələn, 2003-cü il İraq müharibəsindən daha yaxşı misalıdır. Çünki 2003-cü ildə İraqda müharibənin hərbi hissəsi ilk vaxtlar plan üzrə getdi. Problem sonrakı gedişatda idi. Bu müharibədə isə onlar heç vaxt sonrakı gedişata gedib çıxa bilmədilər. Kiyevdə marionet hökumətlə nəticələnəcək bir neçə günlük müharibə əvəzinə indi bütün Ukraynanı lərzəyə gətirmiş, Rusiyanın müasirləşməsini on il geri salmış, on minlərlə, bəlkə də 100 mindən çox insanı öldürmüş qanlı müharibəni görürük. Özü də çox cüzi qazanc müqabilində. Rusiyalılar daha çox müharibənin başlanğıcında mənfəət əldə ediblər. Onların da bir hissəsi sonradan itirildi, çünki qazandıqlarını saxlaya bilmədilər. …Əldə etdikləri azsaylı ərazilər də proses gedişində məhv edilib. Buna görə də onların böyük aktivlər ələ keçirdiklərini deyə bilmərik. Ona görə də bu, qeyri-adi dərəcədə faydasız müharibədir. Bəs görəsən, Rusiya nə vaxtsa indi etdiyi səhvlərdən öyrənib “bir daha belə etmək olmaz” deyə düşünəcəkmi? Hazırda bir çox rusiyalının işlərin nə qədər pis getdiyini, Rusiyanın məqsədlərinin heç birinə çatmadığını, bunun ölkəni illərlə geri atdığını görüb anladığı aydın görünür. Ötən il enerji qiymətlərinə görə iqtisadiyyat ayaqda qaldı. Ancaq indi enerji qiymətləri düşüb, onlar öz bazarlarını itiriblər. Rusiyaya heç bir investisiya getmir. Buna görə də Rusiya indi, sürətindən asılı olmayaraq, iqtisadi tənəzzül dövründədir. Rusiyalıların çoxu da bundan xəbərdardır. Ancaq bir növ ralli effekti var. Bu, insanların xəyanət kimi başa düşüləcək fikirlər səsləndirməsi üçün uyğun atmosfer deyil. Bir də məndə belə bir şübhə var ki, rusiyalıların çoxu inkar halındadır. Düşünürəm ki, Putin üçün problem müəyyən mənada bunu məqsədlərinə çatmadan bitirə bilməməsidir. Məncə, müharibəni bitirmək onun üçün çox çətindir. Çünki müharibəni bitirən kimi ardınca hesablaşma gələcək. Bu müharibənin qiyməti əldə edilənlərlə müqayisə olunacaq. Məncə, hazırda bu, strategiyaya təsir edir. Mənim baş verənlər və onların Baxmutun üzərinə bu qədər amansız getməkləri ilə bağlı izahım ondan ibarətdir ki, onlar hələ də düşünürlər ki, bütün Donetski ələ keçirsələr və Luqanskı əllərində saxlasalar, bu bəs edə bilər. Bu, onların xalqa sata biləcəyi qələbə yerinə işə yaraya bilər. Onların problemi odur ki, ukraynalılar maksimum atəşkəsi qəbul edə bilərlər. Onların suverenliyin dəyişməsi qarşılığında razılaşmayacağı isə dəqiqdir. Praktikada isə bu səni o qədər də uzağa aparmır. Bu, sadəcə o deməkdir ki, mahiyyətcə qeyri-sabit vəziyyətin əlində qalırsan. Ancaq bunun nəticəsində əldə edəcəyin onsuz da elə bu olacaq. O vaxta qədər ki, Rusiyanın hökuməti fərqli olacaq, onun Ukraynaya yanaşması fərqli olacaq”. Ekspertə görə, müharibələrin öyrətdiyi ən sadə dərs ondan ibarətdir ki, onları başlamaq bitirməkdən asandır: “Unutmamalıyıq ki, bu müharibə əslində 2014-cü ildə başlayıb. Ancaq o dayandırılıb. Gələcəklə bağlı problemlərdən biri də odur ki, müharibə yenidən hansısa formada dayandırıla bilərmi. Münaqişənin gələcəkdə hansısa formada dondurulub-dondurulmayacağını bilmirəm. Dondurulmuş münaqişə digər ehtimallar qədər mümkündür. Təzminatlar və müharibə cinayətləri məsələlərinə görə hazırda tam sülh razılaşmasını qeyri-mümkün görürəm. Bu müharibəni bitirmək üçün Moskvada başqa hökumətin olması lazımdır. Ya da Putinin hansısa formada ikinci plana çəkilməsi lazımdır. Hazırda isə bunun hər hansı əlaməti gözə dəymir. Ancaq bu baş verə bilər”. Fridman hesab edir ki, Ukraynanın Rusiya ordusunu ölkədən tam çıxarması Rusiya üçün məğlubiyyət olardı. O bunu qeyri-mümkün hesab etməsə də, hazırda bunun çox çətin olduğunu düşünür.
Nahid SALAYEV
