Məlum olduğu kimi, ölkəmizdə bəzi insanlar heç bir əlillik göstərici olmadığı halda saxta yollarla əlillik dərəcələri alır, buna görə onlara müxtəlif məbləğdə pensiya və müavinətlər təyin edilirdi. İndiyə qədər saxta əlillik dərəcəsi alan xeyli sayda insanın əlillik dərəcəsi ləğv edilib. Bu da dövlət büdcəsinə dəyən zərərin qarşısının alınmasına xidmət edib.
Əmək və əhalinin sosial müdafiəsi naziri Sahil Babayev mətbuata bildirib ki, bu il ərzində 2500-ə qədər şəxsin əlilliyi saxta olduğu üçün ləğv olunub. Nazir qeyd edib ki, bunun nəticəsində dövlət büdcəsinə təqribən 13 milyon manat qənaət olunub.
Nazirin bildirdiyinə görə, müxtəlif istiqamətlər üzrə saxtakarlıq hallarına qarşı mübarizə aparılır. Pensiya sistemində vəfat etmiş şəxslər, saxta yolla pensiya əldə etmiş şəxslərlə bağlı mütəmadi olaraq monitorinq aparılır və onların pensiya təminatı dayandırılır.
S.Babayev, həmçinin, qeyd edib ki, Əmək və Əhalinin Sosial Müdafiəsi Nazirliyi tərəfindən ünvanlı sosial yardımla bağlı da monitorinqlər davam edir: "Elektron bazalar üzərindən aparılmış yoxlamalar nəticəsində - hələlik səyyar yoxlamalar aparılmayıb - saxta yollarla ünvanlı sosial yardım əldə edən və ya buna çalışan şəxslərlə müxtəlif tədbirlər görülür. Bu gün Azərbaycanda 70 mindən çox ailə, yəni 270 mindən çox insana ünvanlı sosial yardım verilir. Bu yardımların orta məbləği 200 manatdan çoxdur. Bu məbləğ il ərzində artır. Lakin ünvanlı yardım insanların işləməməsi üçün stimul olmamalıdır. Tam əmək qabiliyyətli, hər hansı bir üzürlü səbəb olmadan işləməyən insanların işləməsi məcburi sayılır. Çox təəssüf ki, bu istiqamətdə bəzi işbazlar saxta əmək müqavilələri əldə etməyə çalışırlar. Məlum olub ki, bəzi şirkətlərin onlarla, bəzən isə yüzlərlə ünvanlı sosial yardım alan işçisi var. Bu işçilərlə əmək müqaviləsi imzalanıb”.
Nazirin sözlərinə görə, ünvanlı sosial yardım almaq üçün edilən elektron müraciətlərdən sonra bu müqavilələr ləğv edilib. Bu müqavilələr üzrə hər hansı sosial sığorta və digər ödənişlər edilməyib: “Aydın şəkildə görünür ki, bu şirkətlər, daha doğrusu, fərdi sahibkarlar sırf manipulyasiya ilə məşğul olaraq ünvanlı sosial yardım sisteminə əlavə vətəndaşların cəlb edilməsinə əl atıblar. Ona görə də elektron sistem üzərindən araşdırma aparılıb. İlk nəticə olaraq 800-ə qədər ünvanlı sosial yardım alan şəxslərlə bağlı tədbir görülüb”.
S.Babayev bildirib ki, bu araşdırma oktyabr ayı ərzində davam edəcək. Çünki ilkin risq kateqoriyasına daxil olan 3000-dən çox şəxs var. Nazir bu araşdırmanın nəticələrinin bu ay ərzində açıqlanacağını söyləyib. O, vətəndaşlara bununla bağlı bir daha müraciət edərək deyib ki, ünvanlı yardıma görə müraciət üçün hər hansı vasitəçiyə ehtiyac yoxdur. Bunun üçün tam şəkildə elektronlaşdırılmış müraciət forması mövcuddur: "Vətəndaşlar, sadəcə, diqqətli oxuyaraq bu müraciət formasını doldurmalıdırlar. Vətəndaşların heç şirkətlə, əlavə şəxslərlə təmas qurmasına ehtiyac yoxdur”.
Mövzunu şərh edən ekspertlər hesab edirlər ki, saxta yolla əlillik dərəcəsi alan adamların bu gün əlillik dərəcəsinin kütləvi olaraq ləğv edilməsi müsbət haldır. Saxta əlillik dərəcəsi alan adamlara qarşı mübarizənin gücləndirilməsinin effekt verəcəyini deyən ekspertlərin sözlərinə görə, vaxtilə müəyyən həkimlər, əlillik dərəcəsini müəyyən edən ekspertlər pul müqabilində bəzi vətəndaşlara əlillik dərəcəsi veriblər. Saxta əlillik dərəcələrinin verilməsinin dövlət büdcəsinə əlavə yük olduğunu qeyd edən ekspertlər hesab edirlər ki, il ərzində 2500 saxta əlillik alan insanın əlillik dərəcəsinin ləğvinə nail olmaq müsbət göstəricidir. Ekspertlərə görə, saxta əlilliklə mübarizənin effektiv təşkil edilməsi sahəsində 2500 nəfər artıq bu kateqoriyaya aid edilməyəcək.
“Artıq bu mübarizə tendensiyası bütün ölkəni əhatə edir”
“Sosial hüquqların araşdırılması” İctimai Birliyinin sədri M.Əliyevin sözlərinə görə, son dövrlər bu sahədə mübarizə tədbirlərinin gücləndirilməsi nəticəsində saxta yolla əlillik dərəcəsi alan adamların müəyyənləşdirilməsi, onların bu dərəcəsinin ləğv edilməsi təqdirəlayiq haldır. O qeyd etdi ki, uzun illərdir saxta əlillik alan adamların olduğu barədə həm ekspertlər, həm də rəsmi qurumlar açıqlamalar verirdi, lakin bu istiqamətdə elə güclü addımlar atılmırdı. Amma son bir ildə bu istiqamətdə ciddi addımlar atıldığını deyən M.Əliyevin sözlərinə görə, əlillik dərəcəsi alanlar zaman-zaman Tibbi-Sosial Ekspert Komissiyasının (TSEK) "test"indən keçirilirlər və həqiqətən də vətəndaşın əlilliyi yoxdursa və nə zamansa bu dərəcəni saxta yolla alıbsa, həmin şəxslərin əlillik dərəcəsi ləğv edilir.
Onun bildirdiyinə görə, vaxtilə aparılan araşdırmalar zamanı məlum olub ki, əlillik pensiyası alanların 60 faizi saxta arayışlarla status əldə edib. Bunun nə dərəcədə dəqiq olduğunu bilmədiyini deyən M.Əliyev hesab edir ki, uzun illərdən sonra saxta yollarla əlillik dərəcəsi alan adamların bu statusunun ləğv edilməsi müsbət nəticələr verəcək. “Çox təəssüf ki, bizim vətəndaşlar arasında qanunsuz yollarla əlillik dərəcəsi, həmçinin, buna görə pensiya və müavinət alanlar da olub. Saxta əlillik sənədlərinin alınmasının kütləviləşməsi ötən əsrin 90-cı illərinin ortalarına təsadüf edir. Yəni bu tendensiya həmin dövrlərdən müşahidə edilməyə başlayıb. Müəyyən adamlara saxta əlillik dərəcələrinin verilməsi bəzi adamlar üçün çox “gəlirli” sahəyə çevrilmişdi. Bu da bilirsiniz ki, böyük narazılıqlar yaradırdı. Çünki bir ölkədə bu qədər əlilin olması təəccüblü görünürdü. Artıq bu istiqamətdə ciddi işlər görülür, bu sahədə faydalı dönüş müşahidə edilməyə başlayıb. Artıq bu mübarizə tendensiyası bütün ölkəni əhatə edir. Həyata keçirilən tədbirlər, araşdırmalar nəticəsində Azərbaycanın bütün regionlarında da bu proses eyni dərəcədə aparılır.
Hesab edirəm ki, saxta yolla əlillik dərəcəsi alan adamların bu statuslarının ləğv edilməsinin ən böyük faydalarından biri dövlət vəsaitinin aidiyyətsiz yerlərə yönəldilməsinin qarşısını almasıdır. Saxta yolla əlillik alan adamların özlərinə də yəqin ki, müəyyən sərt cəzalar veriləcək. Amma il ərzində 2500 nəfər saxta əlillik dərəcəsi alan insanın əlillik statusunun ləğv edilməsi çox effektiv nəticələr verəcək, bu sahədə baş verən belə halların qarşısını alacaq. Fikrimcə, bu, digər vətəndaşlara da bir örnək olacaq ki, onlar da nə vaxtsa belə saxta əməllərə əl atmasınlar. Saxta əlilliyə qarşı həyata keçirilən mübarizə prosesi həm də əlillik dərəcəsi verən qurumların öz işlərinə daha şəffaf, daha ədalətli yanaşmasını təlqin edəcək. Onlar daha bu cür neqativlərə yol verməyəcəklər. Bilirsiniz, saxta əlillik dərəcəsi alan adamlara statuslar bu gün verilməyib, onlar illərdir saxta əlillik vəsiqəsi daşıyaraq dövlətin pulunu mənimsəyiblər” - deyə M.Əliyev vurğuladı.
İradə SARIYEVA
