Adlar və soyadlar öz-özünə yaranmır, uzun tarixi proseslər keçərək öz mövcudluğunu qoruyur. Bu gün Azərbaycanda yaşı minillərlə ölçülən ad və soyadlar var ki, onlar bu gün də öz yaşamlarını davam etdirirlər.
Son zamanlar ölkəmizdə bəzi ad və soyadlarla bağlı qəribə iddialar meydana çıxmağa başlayıb. Bəziləri “bu adın ilk daşıyıcısı mənəm” deyib adlarını müvafiq qurumlarda qeydiyyata aldırmağa çalışırlar. Onlar Əqli Mülkiyyət Agentliyinə müraciət edərək ad və soyadlarını əmtəə nişanı kimi qeydiyyata aldırırlar. Agentlikdən verilən məlumata görə, ad və soyadların əmtəə nişanı kimi qeydiyyata alınması üçün mütəmadi olaraq quruma müraciətlər daxil olur.
Əqli Mülkiyyət Agentliyindən verilən məlumata görə, cari il ərzində əmtəə nişanlarının qeydiyyata alınması üçün 1626 müraciət (iddia sənədləri) edilib. Həmin müraciətlərə agentliyin müvafiq şöbələri tərəfindən baxıldıqdan sonra 207 əmtəə nişanı qeydiyyata alınıb, 9-dan isə imtina edilib.
Agentlikdən bildirilib ki, vətəndaşlar da ad və soyadlarının əmtəə nişanı kimi qeydiyyata alınması üçün müraciət edirlər: "Vətəndaşlar tərəfindən ad və soyadların əmtəə nişanı kimi qeydiyyata alınmasına dair müraciətlər mütəmadi daxil olur".
Onu da vurğulayaq ki, Əməkdar artist Şəbnəm Tapdığın adı "İlk Şəbnəm" əmtəə nişanı kimi qeydiyyata alınıb. Belə ki, Əqli Mülkiyyət Agentliyi Əməkdar artist Şəbnəm Tapdığın adının əmtəə nişanı kimi qeydiyyata alınması üçün etdiyi müraciəti ilə bağlı qərar qəbul edib. Agentlikdən bildirilənə görə, Əməkdar artist "İlk Şəbnəm" adının əmtəə nişanı kimi qeydiyyata alınması üçün müraciət edib: "Əməkdar artist Tapdıqova Şəbnəm İlyas qızı iyunun 11-də təqdim etdiyi iddia sənədi ilə “İlk Şəbnəm” söz işarəsindən ibarət əmtəə nişanının Təsnifatın 41-ci sinfi üzrə (musiqili təqdimatların təqdim edilməsi xidməti üzrə) qeydiyyatına dair Əqli Mülkiyyət Agentliyinə müraciət edib. Müraciətə Patent və Əmtəə Nişanlarının Ekspertizası Mərkəzinin Əmtəə nişanı, sənaye nümunəsi və coğrafi göstəricilərin ekspertizası şöbəsində baxılıb və onun qeydiyyatına dair Müşahidə Şurası tərəfindən 22 avqust 2019-cu il tarixli qərar qəbul edilib".
Agentlikdən bildirilib ki, qeydiyyata alınan əmtəə nişanı şəxsi adların qorunması kimi qəbul olunmur: "O, Təsnifatın qeydiyyata alındığı əmtəə və xidmətlər üzrə əmtəə nişana dair hüquqlarını ehtiva edir".
Qeyd edək ki, Əməkdar artist Şəbnəm Tapdıq 2019-cu il iyunun 11-də “İlk Şəbnəm” adının əmtəə nişanı kimi qeydiyyata alınması üçün Əqli Mülkiyyət Agentliyinə müraciət edib.
Ad və soyadların əmtəə nişanı kimi qeydiyyata alınması məsələsi cəmiyyətdə ciddi ajiotaj və geniş müşakirə yaradıb. Ümumiyyətlə, ad və soyadların əmtəə nişanı kimi qeydiyyata alınmasının özünün doğru olmadığı ilə bağlı fikirlər bildirilir. Ekspertlər qeyd edirlər ki, hər hansı bir adamın “bu adın ilk daşıyıcısı mənəm” deyib adını müvafiq qurumda əmtəə nişanı kimi qeydə aldırması cəmiyyətdə hərcmərclik yaratmaqla yanaşı, həm də bu iddiada olanların sayının artmasına gətirib çıxaracaq. Ekspertlərin fikrincə, ümumiyyətlə, adlar və soyadlar bu gün yaranmadığı üçün, onu patentləşdirmək, əmtəə nişanı kimi qeydiyyata aldırmaq düzgün deyil. Hüquqşünaslar hesab edirlər ki, bu, hüquqi baxımdan da qanunvericiliyə ziddir. Onların bildirdiyinə görə, bu gün kimlərinsə ad və soyadı Əqli Mülkiyyət Agentliyinin müvafiq şöbələri tərəfindən əmtəə nişanı kimi qeydiyyata alınırsa, sabah yüzlərlə insan ad və soyadlarını əmtəə nişanı kimi qeydiyyatdan keçirmək üçün quruma üz tutacaqlar, adlarını qeydiyyata aldırdıqdan sonra isə başqalarına bu adların verilməsinə qadağa qoyulmasını tələb edəcəklər. O adda hər hansı bir müəssisənin də fəaliyyət göstərməsinin qarşısının alınması üçün o adamlar məhkəmələrə üz tutacaq, bu da nəticədə ciddi problemlər yaradacaq. Hüquqşünaslar bildirirlər ki, ad və soyadların əmtəə nişanı kimi qeydiyyata alınması hüquqi baxımdan düzgün deyil.
Adəm Məmmədov: “Adların, soyadların əmtəə nişanı kimi qeydə alınması, yaxud patentləşdirilməsi qanunazidd bir haldır”
Tanınmış hüquqşünas Adəm Məmmədov hesab edir ki, ad və soyadların əmtəə nişanı kimi qeydiyyata alınması qanunvericiliyə ziddir və bu, çox absurd bir addımdır. “Ad və soyadların əmtəə nişanı kimi qeydiyyata alınması o deməkdir ki, guya bu ad ilk dəfə ona məxsus olub. Dünya dəyişir və nə qədər ad, soyad var, böyük əksəriyyəti də qədimdən gəlir, hər birinin tarixi var. Heç kəs belə iddia edə bilməz ki, bu ad və soyad əmtəə nişanı kimi qeydiyyata alınsın. Belə məsələlər qanunvericiliklə deyil, təlimatla tənzimlənir. Adların, soyadların əmtəə nişanı kimi qeydə alınması, yaxud patentləşdirilməsi qanunazidd bir haldır. İstehsalatla, ixtiralarla, kəşflərlə bağlı məsələlər əmtəə nişanı kimi qeydiyyata alına bilər, amma ad və soyadla bağlı belə hal doğru deyil. Kiminsə öz ad və soyadını əmtəə nişanı kimi qeydiyyata aldırması ona heç bir hüquq vermir. Belə çıxır ki, onlardan başqa bu adı heç kəs daşıya bilməz. Bu absurddur. Həmin adda ölkəmizdə yüzlərlə adam ola bilər, sorğu versək görərik ki, bu iddiada olan adamlardan əvvəl də bu adları daşıyanlar olub. İnsan o halda adını, soyadını əmtəə nişanı kimi qeydiyyata aldıra bilər ki, həmin adı o yaradıb, o icad edib. Ümumiyyətlə, adlarını və soyadlarını əmtəə nişanı kimi qeydiyyata aldıranlar sabah o adın başqasına qoyulmasını qadağan edə bilməz, ümumiyyətlə, bu iddianı məhkəmə təmin etməz. Bu gün agentlik o ad və soyadları qeydiyyata ala bilər, amma sabah məhkəmə bu əmtəə nişanını rədd edəcək. Ad və soyadların əmtəə nişanı kimi qeydiyyata alınması bu addımı atan insanlara gələcəkdə heç bir üstünlük qazandırmayacaq” - deyə A.Məmmədov qeyd etdi.
Elnur Məmmədli: “Bu əmtəə nişanı şəxsi adların qorunması anlamına gəlmir, onu ehtiva etmir”
Əqli Mülkiyyət Agentliyinin mətbuat xidmətinin rəhbəri Elnur Məmmədli da bizimlə söhbətində məsələyə ətraflı aydınlıq gətirdi. O qeyd etdi ki, ad və soyadların əmtəə nişanı kimi qeydiyyata alınması heç də həmin adamların adının, soyadının qorunması anlamına gəlmir: “İstənilən vətəndaş, hüquqi şəxs gəlib öz adına əmtəə nişanları təsnifatlarında müxtəlif siniflər üzrə göstərdikləri xidmətlər üzrə əmtəə nişanı ala bilər. Bu əmtəə nişanı şəxsi adların qorunması anlamına gəlmir, onu ehtiva etmir. Bu yalnız siz hansı sinif üzrə əmtəə nişanını qeydiyyatdan keçirsəniz, o sahə üzrə əmtəə nişanı hüquqlarınız qorunacaq. Yəni buna nümunələr də var. Şirkətlər, yaxud fiziki şəxslər gəlib öz adları ilə əmtəə nişanı ala bilərlər. Məsələn, “Azad” şirniyyat evi var, bu bir əmtəə nişanıdır. Onun sahibi də bu şirniyyat evini öz adı ilə adlandırıb”.
Müğənni Şəbnəb Tapdığın adının əmtə nişanı kimi qeydiyyata alınması məsələsinə də aydınlıq gətirən E.Məmmədovun sözlərinə görə, bu o demək deyil ki, bu adı başqa adam qoya bilməz. “Onun adı təsnifatın 41-ci sinfinə görə, yəni musiqi xidmətləri üzrə əmtəə nişanı kimi qeydiyyata alınıb. O bu sahə üzrədir. Bu əmtəə nişanları insan adlarının qorunması anlamına gəlmir. Bu yalnız həmin sinif, sahə üzrə əmtəə nişanları hüquqlarını bildirir. Məsələn, Hüseynova Mərziyyə adlı vətəndaş gəlib Mərziyyə adını əmtəə nişanı kimi qeydiyyata aldırıb. Yaşar Bağırov adlı əmtəə nişanı var. Yəni belə adlarla çox müraciət edilib. Ancaq, dediyim kimi, konkret olaraq hərəsi bir sahə üzrədir. Götürək “Jalə” sularını, şirələrini. Jalə qadın adıdır. Bu o demək deyil ki, heç kəs bundan sonra Jalə adından istifadə etməsin. Mineral suların istehsalı sahəsində “Jalə” adını yalnız o şirkətin istehsal etdiyi məhsul daşıya bilər. Eləcə də “Sabina” parfüm şirkətinin adı. Bu şirkət qadın ətirləri və parfümeriya məhsulları sahəsində fəaliyyət göstərir, bu adda ikinci bir əmtəə nişanı ola bilməz. Hansı sinif üzrə qeydiyyata alınırlarsa, həmin əmtə nişanından başqa bir şirkətin istifadə etməsi olmaz. Bunun şəxsi adlara heç bir aidiyyəti yoxdur. Ümumiyyətlə, şəxs adları müəllif hüququ ilə qorunmur” - deyə E.Məmmədli bildirdi.
İradə SARIYEVA
