Azərbaycan orta ümumtəhsil məktəblərində mövcud olan ciddi problemlərdən biri psixoloqlarla bağlıdır. Qanunvericilikdə əks olunsa da, həm paytaxt, həm də resspublikanın digər məktəblərində ixtisaslı psixoloq çatışmazlığı var. Bu məktəblərdə psixoloq ştatı olsa da, xeyli hissəsində işçi yoxdur. Bir sıra məktəblərdə isə psixoloqlar olsa da, onlar şagirdlərlə işləmələri üçün xüsusi kabinet və müvafiq alətlərlə təmin olunmayıblar. Bu gün respublikamızda çox az sayda məktəb tapmaq olar ki, orada psixoloq lazımi səviyyədə xidmət göstərir.
Bildiyimiz kimi, uzun müddətdir Təhsil Nazirliyində bu problemin aradan qaldırılması istiqamətində işlər görülür. Dəfələrlə nazirlik rəsmiləri açıqlamalar veriblər ki, məktəblərin psixoloqla təmin edilməsi məsələsi diqqətdədir.
Məlum olduğu kimi, Təhsil Nazirliyinin təklifi əsasında Milli Məclisdə “Təhsil haqqında” Qanuna psixoloji xidmətin təşkili ilə bağlı yeni maddə əlavə edilib, məktəb psixoloqunun fəaliyyətini tənzimləyəcək qaydalar layihəsi hazırlanıb.
Bununla bağlı Milli Məclisin Elm və təhsil komitəsinin sədr müavini Bəxtiyar Əliyev mətbuata deyib ki, bu qaydalar layihəsi təsdiq edildikdən sonra məktəb psixoloqlarının lazımi adekvat, vahid alətlərlə təmin edilməsi istiqamətində işlər görülməli, mövcud xarici testlərin standartlaşdırılması məsələsi həll edilməlidir.
B.Əliyevin fikrincə, islahatların uğurla həyata keçirilməsi həm də psixoloji xidmətin təşkilindən asılıdır: “Təəssüf ki, bu gün orta məktəblərdə mövcud olan psixoloji xidmətə münasibət ürəkaçan deyil və bu iş formal xarakter daşıyır. Məktəblərin hazırlıqlı psixoloqlarla təmin edilməsi üçün yetərincə mütəxəssis yoxdur. Təhsil mühitinin yaradıcı təlim mühitinə çevrilməsi, yaradıcı təfəkkürə malik müstəqil şəxsiyyətin yetişdirilməsini təmin edən yaradıcı müəllimlərin və fəal-interaktiv təlim metodlarının hazırlanması baxımından da psixoloji xidmətin əsaslı şəkildə yenidən qurulması zəruridir”.
Kamran Əsədov: “Bu gün qanuna edilən dəyişikliklər və əlavələr öz nəticəsini bir neçə ildən sonra göstərə biləcək”
Tanınmış təhsil eksperti Kamran Əsədov “Bakı-Xəbər”ə bildirdi ki, “Təhsil haqqında” Qanuna psixoloji xidmətin təşkili ilə bağlı yeni maddə əlavə edilməsi və məktəb psixoloqunun fəaliyyətini tənzimləyəcək qaydalar layihəsinin hazırlanması bu istiqamətdə mövcud olan problemlərin aradan qalxmasına səbəb olacaq.
“İlk növbədə qeyd edim ki, bu gün məktəblərdə psixoloq ştatı olsa da, psixoloqlar öz işlərini görmürlər. Uşaq və yeniyetmələr arasında artan psixoloji problemlər də bunu sübut edir. Orta məktəblərdə çalışan psixoloqlar öz işlərini bilmirlər. Məktəb psixoloqları əksər məktəbdə öz işləri ilə deyil, kənar işlərlə məşğul olurlar. Bir çox məktəblərdə psixoloqlar kağız aparıb-gətirir, məktubların qeydiyyatını aparırlar və s. Halbuki, müasir dövrdə psixoloq ştatı məktəblərdə ən vacib olan ştatlardan biridir. Onun vəzifəsi də mühümdür. Bizim məktəblərdə psixoloqlara ehtiyac var. Şagirdlərin psixoloqa olan ehtiyacı ödənilmədiyindən, psixoloji problemləri həllini tapmadığından, aşağı siniflərdən tutmuş, yuxarı siniflərə qədər uşaqlar arasında intiharlar artır. Bu, uşaqların həyata hazır olmaması, çətin məqamlarda çıxış yolu tapa bilməməsi üzündən baş verir. Şagirdlərdə depressiya müşahidə olunur. Bu problemlərin əsas səbəbi bizim məktəblərdə psixoloqların işinin bu günün tələblərinə cavab verməməsidir” - deyə bildirən K.Əsədov qeyd edir ki, orta məktəb psixoloqlarının fəaliyyətində problemlər var. Onun sözlərinə görə, ola bilsin ki, aldıqları təhsilin səviyyəsi onlara bu işi görməyə imkan vermir və ya onlar işlədikləri kollektivdə özlərini tapa bilmirlər. “Məktəb psixoloqlarının funksiyaları aydın şəkildə işlənməlidir. Hesab edirəm ki, ali təhsil müəssisəsində çalışan müəllim köhnə ədəbiyyatlarda olan və sırf nəzəriyyəyə əsaslanan məlumatları tələbələrinə çatdırmaqdan başqa iş görə bilmirsə, demək, bu tip ali məktəblər dövrün və zamanın, o cümlədən, əmək bazarının tələblərinə uyğun mütəxəssis hazırlaya bilməyəcək.
Problemin kökündən və sistemli şəkildə həlli üçün, ilk növbədə, psixologiya ixtisası mövcud olan ali təhsil müəssisələrində çalışan müəllim heyətinə psixologiya elminin müasir dövrdə tələbləri və yeniliklər barədə məlumatlı olmaları üçün mütəmadi olaraq təlim kursları, treninq və seminarlar təşkil olunmalıdır. Ali məktəblərdə psixologiya elminin qanunauyğunluqları və günümüzün tələblərinə cavab verə biləcək tədrisin təşkili üçün ciddi addımlar atılmalıdır. Bu işin təşkili məktəb psixoloqlarının və sosial işçilərin yetişməsində çox böyük təsir gücünə malikdir. Belə olan halda, məktəbə gələn psixoloq peşəkar kompetensiyaya malik olacaq və işini dövrün tələblərinə uyğun şəkildə qura biləcək.
Təhsil qanununda olan bu dəyişikliyi müsbət addım kimi qiymətləndirmək olar. Lakin problemi sistemli və kökündən həll edə biləcəyini düşünmürəm. Çətin və uzunmüddətli olmasına baxmayaraq, problemin sistemli həlli işini ali məktəblərdən başlamağı daha optimal və effektiv həll yolu kimi görürəm. Bu gün qanuna edilən dəyişikliklər və əlavələr öz nəticəsini bir neçə ildən sonra göstərə biləcək. Bundan başqa, məktəb psixoloqlarının hansı tələblərə cavab verməsi müəyyənləşdirilməlidir. Bu tələblərdən irəli gələrək məktəb psixoloqlarının işini düzgün istiqamətləndirən proqram işlənməli, hazırlanmalıdır” - deyə bildirən mütəxəssis təklif edir ki, məktəbdə psixologiya fənni keçirilsin və hər yaşa uyğun psixologiya dərslikləri olsun. O hesab edir ki, hətta ibtidai siniflər üçün də ayrıca psixologiya dərsləri keçilməlidir “Onsuz da psixoloqlar ibtidai siniflərlə də iş aparırlar” - deyə K.Əsədov vurğuladı.
İradə SARIYEVA
