Havalar isindikcə dondurmaya da tələbat artır. İstənilən mağazada müxtəlif çeşidlərdə, müxtəlif ölkə istehsalı olan dondurmalar satılır. Hazırda ölkə bazarında daha çox yerli, Türkiyə və Rusiya istehsalı olan dondurmalardır. Əlbəttə, xaricdən gətirilən dondurmalar yerli istehsala nisbətən 2 dəfəyə qədər baha qiymətə satılır.
Bəs ləzzətlə yediyimiz dondurmaların hamısı keyfiyyət tələblərinə cavab verirmi? Sözsüz ki, yox. Dəfələrlə satışda vaxtı keçmiş, keyfiyyəti aşağı olan dondurmalara rast gəlirik, hansı ki, insan orqanizmində fəsadlara, zəhərlənmələrə yol açır. Bəzi dondurmaların üzərində istehsal olunduğu məkan və tərkibi belə qeyd edilmir. İddialara görə, həmin dondurmalar zirzəmilərdə, antisanitariya şəraitində hazırlanan məhsullardır.
Qeyd edək ki, satışda xaricdən gətirilən dondurmalarla yanaşı, yerli istehsal da üstünlük təşkil edir. Ölkənin istənilən ərazisində dondurma sexləri fəaliyyət göstərirlər. Həmin sexlərdə hazırlanan dondurmaların tərkibi isə heç də standartlara cavab vermir. Məlumdur ki, dondurmanın hazırlanması üçün süd, qatqısız yağdan istifadə olunmalıdır. Ancaq bu gün satışda olan dondurmaların əksəriyyətinin tərkibi belədir: süd yağı – 10-16 faiz, yağsız süd qatı kütləsi – 9-12 faiz, əlavə qatqılar – 14-19 faiz, stabilizatorlar və emulsifatorlar – 0.2-0.6 faiz, su – 55-64 faiz, müxtəlif boya maddələri.
Təbii ki, qeyd olunan məhsulların bir çoxu insan bədəni üçün yaddır və bu cür maddələrin davamlı olaraq qəbulu xərçəng başda olmaqla, bir çox təhlükəli xəstəliyə gətirib çıxarır.
Standarta cavab verməyən, süd əvəzinə dondurmaya su verən şirkətlər yetərincədir. O şirkətlərdən biri də “Camal LTD”dir. Bu şirkət Bakı şəhəri, Sulutəpə qəsəbəsi, R.Allahverdiyev küçəsində fəaliyyət göstərir. Son zamanlar “Camal LTD” şirkətinin istehsal etdiyi dondurmalarla bağlı redaksiyamıza çoxlu sayda şikayət daxil olur. Şikayətçilər bildirirlər ki, onlar marketdən 15 faizlik “Plambir” dondurma alıb, sonra onun təkrar donması üçün buzluğa qoyurlar: “Buzluqdan dondurma çıxarılan zaman dondurmadan əsər-əlamət qalmır. Dondurma sanki buza dönür və onu yemək qeyri-mümkün olur. Əriməsini gözləyəndə isə tamamilə suya çevrilir. Belə ki, dondurmanın üzərində yazılan 15 faiz yağlılıq sadəcə söz üçün yazılıb. Çünki yağlı dondurma heç vaxt buz olmaz”.
Qeyd edək ki, bu halla əksər istehlakçı rastlaşır. Dondurma süd ilə deyil, su ilə hazırlandığı üçün, adıçəkilən sərinləşdirici qida buzluğa qoyulan zaman tamamilə buza çevrilir.
“Camal LTD” - Xuraman Abdullayeva: “...satış nöqtələrində bəzən soyuducu tam işlək vəziyyətdə olmadığı üçün, alınan məhsul yenidən buzlağa qoyulanda əvvəlki effektini itirir”
Məsələni dəqiqləşdirmək üçün “Camal LTD”şirkəti ilə əlaqə saxladıq. Şirkətin laboratoriya şöbəsinin rəhbəri Xuraman Abdullayeva “Bakı-Xəbər”ə açıqlamasında qeyd etdi ki, şirkət tərəfindən istehsal olunan dondurmaların tərkibi kərə yağı, qatılaşdırılmış süd və şəkərdir: “Məlumat üçün bildirim ki, Prezidentin göstərişi ilə Biləsuvar rayonunda kərə yağı istehsal edən müəssisə açılıb. Biz də həmin kərə yağından istifadə edirik. Dondurmalar standarta uyğun formada istehsal olunur. Sadəcə, satış nöqtələrində bəzən soyuducunu tam işlək vəziyyətə gətirmirlər. Bu səbəbdən də dondurma əriyir, o zaman istehlakçı məcbur olub buzluğa qoymalı olur. Belə olan halda, həmin dondurma öz formasını itirir. Məlumat üçün bildirim ki, dondurmaların tərkibi 100 faiz yağ olmur, 60 faizi sudan ibarətdir. Hərarətin düşməsi səbəbindən dondurma əridiyi üçün, o yenidən buzluğa qoyulur. Buzluqdan çıxarıldıqdan sonra həmin dondurma həm öz formasını itirir, həm də buza çevrilir”.
Mütəxəssislər qeyd edirlər ki, keyfiyyətli dondurmanın tərkibində mütləq süd, şəkər, kərə yağı, yumurta olmalıdır. Həmçinin, dad və ətirverici maddələr, stabilləşdiricilər əlavə olunur. Əgər dondurmanı dilin üstünə qoyduqda acı dad verərsə, deməli, tərkibinə kərə deyil, marqarin, bitki yağı qatılıb. Dondurma süd məhsulu olduğu üçün, onun tərkibinə ancaq kərə yağı vurulmalıdır. Yalnız bu halda dondurmanı dilin üstünə qoyduqda təzə qaymaq dadı verir, yəni yararlıdır.
Ekspertlər onu da vurğulayırlar ki, dondurma alarkən daha bir məqama diqqət etmək lazımdır - onun kağızına. Əgər dondurmanın kağızı əzikdirsə, mütləq onu almaqdan çəkinmək lazımdır. Bu onu göstərir ki, dondurma bir dəfə əriyərək, yenidən dondurulub və bu da insan orqanizmi üçün təhlükəlidir və çirklənmiş məhsul hesab olunur.
Eyyub Hüseynov: “Əmtəə bazarında elə dondurmalar var ki, yararsız hala düşdükdən sonra düzəldilərək açıq halda satılır”
Azad İstehlakçılar Birliyinin (AİB) rəhbəri Eyyub Hüseynov qeyd etdi ki, bu sahədə ciddi problemlər var: “Biz Azad İstehlakçılar Birliyi olaraq, 2011-ci ildən ölkədə istehsal edilən cəmi bir məhsula qida təhlükəsizliyi ilə bağlı xüsusi nişan vermişik. Həmin dondurmalarla bağlı açıq monitorinqlər aparılıb. Adını reklam olmasın deyə, səsləndirmirəm. Digər dondurmalarla bağlı monitorinqlər aparılmayıb. Onu da deyim ki, məhsulun üzərində həm istehsal, həm də son tarix qeyd edilməlidir. Bu, “Yeyinti haqqında” Qanunla da tənzimlənir. Qanuna bunun daxil edilməsi üçün çox çalışmışıq. Avropada əsasən son tarixi qeyd edirlər. Görünür, Azərbaycan da onlardan nümunə götürür. Ancaq biz buna imkan verməyəcəyik. Hər iki tarix qeyd edilməlidir. Çünki istehlakçı ola bilər ki, yeni mal almaq istəsin. Bütün bunlar istehlakçı hüquqlarının pozulmasıdır. Əgər məhsulun üzərində hər iki tarix yoxdursa, istehlakçı bu barədə Qida Təhlükəsizliyi Agentliyinə məlumat versin. Bu, birbaşa olaraq, qanunvericiliyin pozulmasıdır. Ölkədə dondurma bazarında bu gün 30-dan çox istehsalçı var. Azad bazar şəraitinin onlara yaratdığı imkandan sui-istifadə edilir. İstehlakçı dondurmanın əzik olduğunu görürsə, onu qəti şəkildə almasın. Əzilmiş dondurma o deməkdir ki, nə zamandan temperatura məruz qalıb və çirklənib. Bu cür süd məhsulu artıq təhlükəli sayılır. Dondurmanın qabığı düz olmalıdır. Əriyib, yenidən dondurulursa, onu yemək olmaz. Belə hallar daha çox köhnə dondurmalarda müşahidə olunur. Açıq şəkildə satılan dondurmaları alarkən də diqqətli olmaq lazımdır. Əmtəə bazarında elə dondurmalar da var ki, yararsız hala düşdükdən sonra düzəldilərək açıq halda satılır. Bu cür dondurmaları yeyən şəxslər ciddi mədə-bağırsaq xəstəliklərinə tutula bilərlər. Çünki həmin dondurmaların tərkibinə çoxlu sayda müxtəlif kimyəvi qatqılar qatılır”.
Həmsöhbətimiz onu da vurğuladı ki, dondurmanın yararlılıq vaxtını illərlə qoyurlar, tərkibini üstünə yazmırlar və sairə. Bir sözlə, dondurma sahəsində çox böyük problemlər yaşanır. Bu məhsulu uzun müddət saxlamaq üçün tərkibinə arzuolunmaz maddələr qarışdırılır. Bunlar da, birmənalı şəkildə, onun üzərində yazılmır. Çünki ölkədə istehlakçı üçün məlumat standartı yoxdur. Xaricdən gətirilən dondurmalara gəlincə isə, onların yararlılıq müddətinə və saxlanma şəraitinə fikir versək, arzuolunmazdır.
Günel CƏLİLOVA
