Bu gün ölkədə 500-dın çox özəl tibb müəssisəsi fəaliyyət göstərir. Həmin tibb müəssisələrində çalışan personalın sayı isə 10 minə yaxındır. Danılmaz faktdır ki, tibb müəssisələrində çalışan həkimlərin əksəriyyəti bir yox, bir neçə klinikada fəaliyyət göstərir. Bir çox həkim isə eyni vaxtda bir neçə klinikada qeyri-rəsmi işləyir.
Bu barədə Vergilər Nazirliyinin Tədris Mərkəzinin elmi-tədqiqat işləri üzrə rəis müavini Mirəli Kazımov media nümayəndələrinə açıqlamasında deyib. O qeyd edib ki, bu səbəbdən, bir çox hallarda, vergi öhdəlikləri düzgün şəkildə yerinə yetirilmir: “Vergilər Nazirliyi 2018-ci ildə bir sıra tibb müəssisələri üzrə 230 milyon manatdan çox dövriyyənin dövlət büdcəsindən gizlədildiyini müəyyən edib. Nəzərə alsaq ki, bu rəqəm yalnız yoxlama aparılan müəssisələrə aiddir, o zaman səhiyyə sahəsi üzrə “kölgə iqtisadiyyatı”nın ümumi həcminin bundan qat-qat yüksək olduğu aydın olar.
Səhiyyə sahəsində “kölgə iqtisadiyyatı”nın mövcudluğunu şərtləndirən əsas amillər tibbi xidmətlərə görə ödənişlərin nağd şəkildə edilməsi və həkimlərin qeyri-rəsmi olaraq eyni zamanda bir neçə klinikada fəaliyyət göstərməsidir. Bu, dövlət büdcəsinə daxil olmalı olan vergilərin azalmasına gətirib çıxarmaqla yanaşı, əhalinin gəlir səviyyəsinin düzgün müəyyən edilməsi məsələsində də çətinliklər törədir”.
M.Kazımov səhiyyə sahəsində “kölgə iqtisadiyyatı”nın üstünlük təşkil etməsinin mövcud qanunvericilik bazası ilə əlaqədar olduğunu deyib: “Səhiyyə sahəsində şəffaflığın təmin edilməsi üçün mövcud qanunvericilik və inzibatçılıq nəzərdən keçirilməli və nəticədə müasir iqtisadi tələblərə cavab verən qanunvericilik bazası formalaşdırılmalıdır. Bu qanunvericilik bazasının yaradılması üçün bir sıra təkliflərin nəzərdən keçirilməsi məqsədəuyğun olardı. Hər hansı tibb ocağında muzdla çalışan həkimin digər bir tibb ocağında VÖEN təqdim edərək fəaliyyət göstərməsinin qanunazidd hesab olunmasını aradan qaldıracaq amillərə yenidən baxılmalıdır. Əmək Məcəlləsinin 67-1-ci maddəsinə əsasən, praktik tibb və ya əczaçılıq fəaliyyəti ilə məşğul olan işçilərin peşəkarlıq səviyyəsinin və peşə yararlılığının yoxlanılması məqsədilə həmin işçilərin “Əhalinin sağlamlığının qorunması haqqında” Qanunda nəzərdə tutulmuş qaydada sertifikasiyadan müvəffəqiyyətlə keçərək, VÖEN vasitəsilə xidmət müqaviləsi əsasında fəaliyyətini təmin edəcək imkanlar nəzərdən keçirilməlidir.
Bundan başqa, “Lisenziyalar və icazələr haqqında” Qanuna əsasən, “özəl tibb fəaliyyəti” lisenziya tələb edilən fəaliyyət olduğundan, digər tibb ocağında fəaliyyət göstərmək istəyən tibb işçisinə (mütəxəssisə) bu qanunun tətbiqi zamanı fərdi sahibkar kimi yanaşılmalı və ödəniləcək dövlət rüsumunun differensiallaşdırılması prinsipi tətbiq edilməlidir”.
Ekspertlər də təsdiq edirlər ki, bu gün həkimlərin bir qismi bir neçə tibb müəssisəsində fəaliyyət göstərir. Onların fikrincə, vergidən yayınmaq üçün onlar qeydiyyata düşmədən fəaliyyət göstərirlər.
Natiq Cəfərli: “… klinikalar müqaviləsiz işçi çalışdırdığı üçün, qanunvericiliyin tələbinə əsasən cəzalandırılmalıdır”
İqtisadçı-ekspert Natiq Cəfərli “Bakı-Xəbər”ə açıqlamasında qeyd etdi ki, həkimlər klinikaya işə götürülərkən qeydiyyat rəsmiləşdirilməlidir. Bir sıra xarici ölkələrdə həkimlərin özəl fəaliyyət göstərməsi üçün onlara xüsusi lisenziya verilməlidir. Həkim özəl lisenziya alandan ya ay, ya da il ərzində gördüyü işlərin müqabilində qazancın müəyyən faizini vergiyə ödəməlidir. Eyni qayda Azərbaycanda tətbiq oluna bilər: “Bununla yanaşı, tibb müəssisələrinə ciddi nəzarət tətbiq olunmalıdır. Klinikaların ixtiyarı yoxdur ki, müqaviləsiz işçi çalışdırsın. Ümumiyyətlə, istənilən müəssisə, o cümlədən, klinikalar müqaviləsiz işçi çalışdırdığı üçün, qanunvericiliyin tələbinə əsasən cəzalandırılmalıdır. Müqaviləsiz həkim xəstəxanada çalışdırılırsa, hüquqi şəxslər də cəzalandırılır. Tibbi müəssisələrin özləri cəzandırılarsa, onlar həkimlərlə müqavilə bağlamadan əməkdaşlıq etməzlər. Bu zaman avtomatik vergidən yayınmanın qarşısı alınar”.
Həmsöhbətimiz onu da vurğuladı ki, bu gün əksər tibb müəssisəsi işə götürdükləri həkimlərlə rəsmi müqavilə bağlamadan onları çalışdırır. Təbii, bu halda vergidən yayınma baş verir. Vergidən yayınmanın qarşısını almaq üçün işə götürülən həkimlər qeydiyyata alınmalıdır.
Günel CƏLİLOVA
