Bu gün artıq çəki nəinki böyüklər, hətta uşaqlar üçün də aradan qaldırılması çətin olan problemə çevrilib. Uşaqlar arasında piylənmə hallarının artması gerçək qlobal problem kimi bütün aidiyyəti beynəlxalq qurumları narahat edir.
İndiyə qədər dünyanın bir sıra elmi-tədqiqat instututları uşaqlarda sıx-sıx rast gəlinən piylənmənin yaranma səbəblərini araşdırırlar. Azərbaycan uşaqları arasında da geniş yayılan piylənmə ilə mübarizədə hələ də dünya səhiyyəsi qalib gələ bilmir.
BMT-nin son günlər yaydığı hesabatda da uşaqlar arasında piylənmə halları ilə bağlı narahatlıq əks olunub. Hesabatda qeyd edilir ki, dünya boyu bütün yaş qruplarında, beş yaşadək uşaqlar da daxil olmaqla, artıq çəki və piylənmə halları artıb. “Artıq çəki bütün yaş qruplarında artmaqdadır. 2018-ci ildə 40 milyon 5 yaşadək uşaq artıq kilodan əziyyət çəkib, yəni dünyada beş yaşadək olan bütün uşaqların 5,9 faizi. Ən çox artıq çəkidən və piylənmədən əziyyət çəkən 5 yaşadək uşaqlar Şimali Afrika və Qərbi Asiyada qeydə alınıb” - deyə hesabatda bildirilir.
Təşkilat vurğulayır ki, həmin uşaqlarda tibbi və psixoloji problemlər daha çox olur. Hesabata görə, keyfiyyətsiz qidalanma piylənmə, həm də geniş yayılmış bir problemə - kifayət qədər yeməməyə səbəb olur.
Sevinc Xasayeva: “Təəssüf ki, Azərbaycan uşaqlarında da bu hal mövcuddur”
Pediatr Sevinc Xasayeva bizimlə söhbətində bildirdi ki, ümumiyyətlə, uşaqlar arasında piylənmə halları Azərbaycanda da mövcuddur. S.Xasayevanın sözlərinə görə, bu hal son 30-40 ildə özünü daha qabarıq şəkildə göstərməyə başlayıb. Onun bildirdiyinə görə, son 40 il ərzində piylənmə əmsalı 10 dəfə artıb, bu isə 100 milyon oğlan və qızın hazırda aşırı kök olduğu deməkdir. Mütəxəssis hesab edir ki, bununla bağlı aparılan tədqiqatlar uşaqlar arasında piylənmənin səbəblərini ortaya çıxarıb. O qeyd etdi ki, beynəlxalq institutların tədqiqatlarının üzə çıxardığı nəticələrə görə, Azərbaycanda qızlar arasında piylənmə 4.4 faiz, oğlanlar arasında isə 5.3 faiz təşkil edir. Dünya Piylənmə Federasiyasına istinad edən həkim bildirdi ki, piylənmə səbəbindən əmələ gələn xəstəliklərin müalicəsinə 2025-ci ildən başlayaraq hər il dünya üzrə təxminən 1213 milyard dollar xərclənəcək. O hesab edir ki, uşaqlarda piylənmə halları azalmaq əvəzinə, ildən-ilə artır. “2000-ci ildə pik səviyyəyə çatdıqdan sonra çəkisi normadan az olan qız və oğlanların sayı dünyada ildən-ilə azalmağa doğru dəyişir. Bu gün təəssüf ki, Azərbaycan uşaqlarında da bu hal mövcuddur. Ölkəmizdə də piylənmədən əziyyət çəkən körpələr, uşaqlar və yeniyetmələr var ki, pediatrlar onlarla davamlı olaraq işləyirlər. Uşaqlar arasında piylənmə problemi bütün ölkələrdə təhlükəli bir tendensiya yaradıb. Uşaqların piylənməsi, diabet və ürək xəstəlikləri də daxil olmaqla, təhlükəli xəstəliklərin “cavanlaşmasına” gətirib çıxarır. Biz artıq çəkidən əziyyət çəkən uşaqların valideynlərinə tövsiyə edirik ki, çəki artıqlığının qarşısını almaq üçün uşaqların sağlam qidalanması lazımdır. Valideynlər uçaqları üçün sağlam qida rasionu müəyyən etməli, onların fiziki fəallığına çalışmalıdırlar. Piylənməyə meylli uşaqların aktivliyi əsasdır. Uşaqların saatlarla hərəkətsiz vəziyyətdə kompyuter, planşet qarşısında əyləşməsi, otura-otura yeməsi, daha çox qızardılmış yeməklərlə qidalanması piylənməni yaradan səbəblərdəndir. Uşaqlar arasında piylənmənin qarşısının alınmasında valideynlər də həkimlərin yaxın köməkçisinə çevrilməlidirlər. Biz tövsiyə edirik ki, uşaqlarınıza fastfud yeməkləri verməyin, onları “Maqdonals”a aparmayın, lakin onların çoxu həkimlərə əhəmiyyət vermir və uşaqlarını bu cür qidalandırırlar”.
S.Xasayeva qeyd etdi ki, hazırda üzgüçülük hovuzlarına ən çox müraciət edənlər piylənmədən əziyyət çəkən uşaqlardır. Onun sözlərinə görə, belə uşaqların üzgüçülüyə aparılması yaxşı haldır və əksər hallarda qaydalara düzgün əməl edilərsə, fayda da verir. Lakin valideynlər uşaqlarının 45 dəqiqə, 1 saat üzməsi ilə kifayətlənməli deyillər, onlar uşaqlarını daha çox aktivliyə alışdırmalıdırlar. “Uşaq idman edir, üzür, bunun nəticəsində də enerji itirir, acır. Yemək tələb edir. Bu halda valideyn uşağına doyunca qızardılmış yemək yedirir, yaxud idmandan sonra saatlarla kompyuter önündə oturmasına şərait yaradır. Bu hala yol vermək olmaz. Köklüyə düzgün olmayan qidalanma da səbəb olur. Ayaqüstü yeməklər uşaqları kökəldir. Bəzən deyirlər ki, kökəlmə psixoloji problemdir. Bu da var. Uşaqları təbiət qoynuna çıxarmalıdırlar ki, şəhərin tünlüyündən, səs-küyündən uzaq olsunlar. Bundan başqa, bir də görürsən ki, bəzi valideynlər çəkisi az olan övladına həkim göstərişi olmadan müxtəlif vitaminlər alıb içirirlər. Bu da uşaqların piylənməsinə şərait yaradır” - deyə həkim qeyd etdi.
İradə SARIYEVA
