Məlum olduğu kimi, bu il həm minimum əməkhaqqı, həm də bir sıra dövlət büdcəsi təşkilatlarında çalışanların əməkhaqları, o cümlədən, sosial müavinətlər artırılıb. Sosial istiqamətdə artımlar həyata keçirildikdən sonra əsas diqqət həmişə istehlak bazarına yönəlir. Bazarda qiymətlərin bahalaşmasının qarşısını almaq başlıca vəzifəyə çevrilir.
Yeri gəlmişkən, bu ilin əvvəlindən ölkədə həyata keçirilən sosial müdafiə xarakterli tədbirlər büdcə xərclərinin 2 milyard manatdan çox artmasına səbəb olub. Sosial artımları ödəmək məqsədilə dövriyyəyə böyük həcmdə vəsait daxil edilib ki, bunların bir qismi hələ ilin ikinci yarısında da daxil olmaqda davam edəcək. Sonuncu sərəncamlar isə icra edilməyə başlandıqda, dövriyyəyə, üstəlik, 1 milyard manatdan da çox vəsait daxil olacaq. Elə şərait var ki, qiymətləri çox da basqı altında saxlamaq olmaz və bu mümkün də deyil. Ancaq bazarın hər hansı bir seqmentində və yaxud da hər hansı bir zəruri istehlak malında süni qiymət artımı baş qaldırarsa, buna yol verilməməlidir.
Diqqətçəkən məqam ondan ibarətdir ki, son artımları sentyabrdan sonra əhali alacaq. Ancaq indidən bəzi mövsümi tərəvəz məhsullarının qiyməti artıb. Sanki bəzi işbazlar sosial paketin effektini azaltmaqdan ötrü qiymətləri artırırlar. Məsələn, son iki həftə ərzində mövsümün əsas tərəvəzlərindən sayılan pomidor və xiyarın qiymətində bahalaşma müşahidə edilir. Adətən bu vaxt həmin məhsulların qiyməti çox aşağı olur. Hər il ən ucuz badımcan olurdusa, indi badımcanın qiyməti belə bahadır. Hər üç məhsulun qiymətində 40-60 qəpik yüksəlmə var. Digər tərəfdən, düşündürücü məqam odur ki, paytaxt bazarlarında tərəvəzlərdə qiymət artımı sahədəki qiymət artımına adekvat deyil. Məsələn, sahədə qiymət 10-15 qəpik qalxıbsa, Bakıda bu fərq 50-60 qəpiyə qədər hiss edilir.
Göründüyü kimi, meyvə-tərəvəz dəllalları süni şəkildə mövsümi məhsulların qiymətini artımaqla, xoşagəlməz mənzərə yaratmağa çalışırlar. O baxımdan yaranan vəziyyəti ekspertlər necə dəyərləndirirlər?
İlqar Hüseynli: “İstehsalçıdan məhsulu ucuz qiymətə alan bir sıra sahibkarlar bazarda baha satırlar”
Məsələyə münasibət bildirən ekspert İlqar Hüseynlinin sözlərinə görə, bir sıra tərəvəz məhsullarının qiymətinin belə bahalaşması sırf süni amillərlə bağlıdır: “Düzdür, daxili bazarda nağd pul kütləsi artırsa, bu, bazara öz təsirini göstərir. Ancaq Azərbaycanda həyata keçirilən artımlar bu baxımdan bazara ciddi təsir etməməlidir. Çünki məhsulun maya dəyərinə təsir göstərən amillər mövcud deyil. Bu yaxınlarda Qazax bölgəsinə səfərlər təşkil etdik. İstehsal və emal sahələrinin fəaliyyəti ilə tanış olduq. Məlum oldu ki, bölgədə pomidor və xiyarın qiyməti çox aşağıdır. Pomidorun topdansatış qiyməti 20-25 qəpikdən yüksək deyil. Ancaq Bakıda bazarda qiymətlər bir neçə dəfə bahadır. Qiymət artımını yaradan süni amillərdir. İstehsalçıdan məhsulu ucuz qiymətə alan bir sıra sahibkarlar bazarda baha satırlar. Belə olan halda, bu cür fəaliyyətlə məşğul olan sahibkarların qarşısı alınmalıdır. Bununla bağlı hər hansı bir dövlət mexanizmi işə salınmalıdır. İstehsalçıdan bazara keçid prosesində qiymətlərin artımı fantastik sürətlə baş verir. Bu, sosial artımların effektini indidən aşağı salır. Mövsüm dövründə tərəvəzin qiyməti bu qədər artırsa, mövsümdən sonra necə olacaq? O zaman qiymətlər daha yüksək olacaq. Ona görə də süni qiymət artımının qarşısı alınmalıdır. Eyni zamanda, yarmarkaların sayı artırılmalıdır. İstehsalçılara imkan yaradılmalıdır ki, özləri birbaşa məhsullarını bazara çıxara bilsinlər. Yəni burada müxtəlif mexanizmlər var ki, onları işə salmaq lazımdır. Belə olsa, o zaman qiymətlərdəki bu anormallığa son qoyulacaq”.
Vidadi ORDAHALLI
