Gürcüstanda yaşayan soydaşlarımızın ana dilində təhsil alması hüququ tanınsa da, Azərbaycandilli məktəblərdə dərslik problemi qalmaqdadır.
Məlum olduğu kimi, Sovet dövründən başlamış, 2018-2019-cu tədris ilinə qədər Gürcüstandakı Azərbaycandilli məktəblərin dərslik problemi Azərbaycan Təhsil Nazirliyi tərəfindən həll edilirdi. Hər il, mütəmadi olaraq, Azərbaycandan Gürcüstana müxtəlif adlarda dərsliklər göndərilirdi. Ancaq bu ildən etibarən Gürcüstanın müvafiq qurumları Azərbaycandilli məktəblər üçün dərsliklərin Gürcüstan tərəfindən hazırlanacağını bildirirlər.
Məlumatlara görə, Gürcüstanda Azərbaycandilli məktəblərdə yeni dərsliklərin tətbiqi təxirə salınıb. Bu barədə Gürcüstanın Təhsil, Elm, Mədəniyyət və İdman Nazirliyinin yaydığı məlumatda bildirilir.
Bu ölkənin gürcüdilli məktəbləri üçün 13 fənn üzrə 34 yeni dərslik 2019-2020-ci tədris ilinə qədər nəşr olunacaq. I-IV və V-VI siniflər üçün nəzərdə tutulan dərsliklər yeni tərtibatda hazırlanıb. Dərsliklər yeni tədris ilinin başlanmasına qədər çap olunaraq bütün məktəblərə paylanacaq. Həmin dərsliklər 2020-ci ildə milli azlıqların dilinə - Azərbaycan, erməni və rus dillərinə tərcümə olunacaq. Tərcümə olunmuş dərsliklərin qeyri-gürcüdilli məktəblərdə tətbiqinə isə 2020-2021-ci tədris ilində başlanacaq.
Qeyd edək ki, Gürcüstanda qeyri-gürcüdilli məktəblərin I-VI sinifləri üçün yeni milli plana uyğun hazırlanmış dərsliklərin 2019-2020-ci tədris ili üçün nəşr olunacağı nəzərdə tutulurdu.
2019-2020-ci tədris ilində isə soydaşlarımızın hansı dərsliklərdən istifadə edəcəyi sual altındadır. Bəzi məlumatlara görə, onlar bu il hazırda əllərində olan vəsaitlərdən yararlanacaqlar.
Qeyd edilənə görə, Gürcüstan hökuməti keyfiyyətli təhsilin əlçatanlığının təmin edilməsi və dövlət dili üzrə biliklərin yaxşılaşdırılmasını vətəndaş inteqrasiyası prosesinin iki əhəmiyyətli aləti hesab edir. Ölkə qanunvericiliyinə əsasən, təhsilin bütün pillələləri etnik azlıq nümayəndələri üçün əlçatandır və azlıqlar ana dillərində - Azərbaycan, erməni və rus dillərində təhsil almaq imkanları ilə təmin olunublar.
2017-ci ilin məlumatına əsasən, Gürcüstanda 82 Azərbaycandilli, 118-i ermənidilli və 11 rusdilli ictimai məktəb fəaliyyət göstərib. Azərbaycan bölmələrinin olduğu məktəblərin sayı isə 33 təşkil edib.
2018-ci ilin sentyabrında Gürcüstanın Təhsil, Elm, Mədəniyyət və İdman Nazirliyinin Təhsilin İdarə olunması üzrə İnformasiya Sistemi Mərkəzinin açıqladığı rəqəmlərə əsasən isə ölkədə Azərbaycandilli məktəblərin sayı 80, Azərbaycan bölmələrinin olduğu məktəblərin sayı isə 38-dir. Bununla yanaşı, iki özəl məktəbə Azərbaycan bölməsi açmaq hüququ verilib. Həmin təhsil müəssisələrində bölmələrin fəaliyyət göstərib-göstərməməsi məlum deyil.
Qeyd edək ki, 2010-cu ildə Gürcüstanda 124 Azərbaycandilli məktəb fəaliyyət göstərib, soydaşlarımızın doğma dillərində təhsil aldıqları təhsil ocaqlarının sayının azalması əsasən aşağıdakı səbəblərlə əlaqələndirilir: 1.Təhsilin keyfiyyətinin aşağı olması; 2. Məktəb infrastrukturunun müasir tələblərə cavab verməməsi, bəzi məktəblərin, xüsusən də kənd məktəblərinin qəzalı vəziyyətdə olması; 3. Peşəkar müəllim kadrlarının çatışmazlığı.
Azərbaycandilli məktəblərin müəllim heyətinin böyük əksəriyyətini təqaüd yaşına çatanlar təşkil edir. Məktəb direktoru vəzifəsini əsasən etnik gürcülər, 15-ə yaxın məktəbdə isə azərbaycanlılar tutur.
Kamran Əsədov: “Azərbaycanda 12-ci sinif üçün nəzərdə tutulmuş dərsliklər yoxdur”
Tanınmış təhsil eksperti Kamran Əsədov qeyd edir ki, Gürcüstanda orta təhsil 12 ildir və bu 12 il ərzində hər gün orta məktəbdə gürcü dili tədris edilir, dərs saatları 15-20 il bundan əvvəlki şəraitlə müqayisədə kifayət qədər artırılıb. “Gürcüstanda 1-ci sinfə gedən bütün şagirdlərə, şəhərdə, ucqar kənddə yaşamasından asılı olmayaraq, dövlət kompyuter (netbook) verir. Xüsusi treninq keçmiş gürcü dili müəllimləri orta məktəblərə gürcü dili tədrisini təkmilləşdirmək üçün göndərilir.
Əlbəttə, bu gün dövlətin bu səylərinin nəticəsi var, gürcü dilini gürcüdən də gözəl bilən gənclərimiz var, imtahanlarda gürcüdən də yaxşı nəticə əldə edən gənclərimiz həddindən artıq çoxdur, gürcü dilində danışanların sayı gənclər arasında ilbəil artır.
Azərbaycan məktəblərinin saxlanması, ana dilində təhsil hava-su qədər vacibdir. Fədakar ziyalımız Həsən bəy Zərdabi deyib: "Bir millətin ki, dili batdı, onda o millətin özü də batar. Çünki bir millətin varlığına, isbati-vücud etməsinə səbəb onun dilidir".
2017-2018-ci tədris ilinin sonunda Azərbaycandilli məktəblərdə təhsil alan şagirdlərin sayı 15 150 nəfər təşkil edib. Gürcüstanda fəaliyyət göstərən Azərbaycandilli ictimai məktəblərin sayı barədə:
Sovet dövründə Gürcüstanda 183 Azərbaycandilli məktəb olub. 1999-cu il statistikasına görə, Azərbaycandilli məktəblərin sayı 167-dək azalıb. 2010-cu ildə Gürcüstanda 124 Azərbaycandilli məktəb olub, hazırda isə Azərbaycandilli məktəblərin sayı 80-dir. Hazırda Gürcüstan universitetlərində Azərbaycandilli məktəblər üçün müəllim hazırlayan fakültələr yoxdur. Azərbaycan təhsil müəssisələrinə isə borçalılar qəbul oluna bilmirlər”.
Bunun bir səbəbinin fərqli tədris proqramı olması olduğunu deyən K.Əsədovun sözlərinə görə, əsas problem isə Azərbaycan təhsil sistemində Gürcüstandakı azərbaycanlılara qarşı yaradılan süni problemlərdir. O qeyd etdi ki, dünyada qəbul olunmuş beynəlxalq qanunlar var ki, xarici ölkə vətəndaşları başqa ölkə universitetlərinə qəbul imtahanı verməyərək müsahibə yolu ilə tələbə adını qazanırlar. “Lakin oradan gələn azərbaycanlılar xarici ölkə vətəndaşı kimi dəyərləndirilmir və qəbul imtahanlarına cəlb edilirlər. Gürcüstanda Azərbaycan dilində təhsil verən müəllimlərin olmaması yaxın gələcəkdə Azərbaycandilli məktəblərin yox olmasına gətirib çıxaracaq.
Ana dilində təhsil verən müəllimlər qocalır, get-gedə sayları azalır. Onların yerinə isə heç bir fənn üzrə gənc kadr meydana çıxmır. Gürcüstandakı soydaşlarımız Azərbaycanda universitetə qəbul olunduqdan sonra xarici vətəndaş olduqları əsas gətirilərək, ən yüksək bal yığsa belə, yalnız ödənişli təhsil ala bilirlər. Bunun da nəticəsi olaraq Gürcüstan azərbaycanlıları Azərbaycanın universitetlərində, demək olar ki, təmsil olunmurlar. Apardığımız araşdırmalar gösrətdi ki, Gürcüstandakı Azərbaycan məktəblərində müəllimlər və zəruri dərsliklər çatışmır. Azərbaycan tərəfinin Gürcüstana təqdim etdiyi dərsliklər ölkənin təhsil sisteminin standartlarına uyğun deyil. Gürcüstanda orta təhsil sistemi 12 ildir, Azərbaycanda isə 11 illik təhsil sistemi davam edir. Bu o deməkdir ki, Azərbaycanda 12-ci sinif üçün nəzərdə tutulmuş dərsliklər yoxdur. Azərbaycandilli məktəblər üçün Azərbaycanın göndərdiyi dərsliklər məktəblərdə təhsil prosesinə mənfi təsir göstərir.
Azərbaycan tərəfindən göndərilən dərsliklər Gürcüstanın təhsil standartlarına və strategiyasına uyğun deyil, bu səbəbdən də bu dərslikləri Gürcüstan özü hazırlayacaq. Gürcüstan tərəfindən dərsliklər üzrə müəyyən edilmiş meyarlar Azərbaycan tərəfindən yerinə yetirilmir. Eyni zamanda, dərsliklərin keyfiyyətində də ciddi nöqsanlar var. Gürcüstanda çap olunan hər bir dərslikdə informasiya ağırlığı mövcuddur. Azərbaycan isə eynilə bizim öz şagirdlərimiz üçün nəşr etdiyi dərslikləri gürcü dilinə tərcümə edib ora yollayırdı. Problemin kökündə o durur ki, Gürcüstan universitetlərində Azərbaycandilli məktəblər üçün müəllim hazırlayan fakültələr yoxdur. Əgər olsaydı, bu gün orada yaşayan azərbaycanlı ziyalılar daha yararlı dərsliklər hazırlayardılar” - deyə K.Əsədov vurğuladı.
İradə SARIYEVA
