Övladı dünyaya gətirmək hələ valideyn olmaq deyil. Elə insanlar var ki, onlar dünyaya gətirdikləri övladlarına sahib dura bilmirlər, həmin uşaqlar uşaq evlərində, internatlarda, bəziləri isə baxımsız vəziyyətdə küçələrdə böyüyür.
Bu da gizlin deyil ki, hər insanda valideynlik hissi mükəmməl deyil. Belələri uşaqların yalnız bioloji valideyni sayıla bilər. Uşaqla bioloji əlaqəsi olmayan insanlar da var ki, onlar uşaqlara, sözün əsl mənasında, analıq, atalıq edirlər.
Uşaq evlərində və internatlarda böyüyən uşaqların övladlığa verilməsi ənənəsi artıq çoxdan mövcuddur. Uzun illərdir Azərbaycanda da bu prosedur həyata keçirilir. Amma övladlığa verilmə mexanizmi əvvəllər elə də mükəmməl olmadığı üçün, bu sahədə ciddi problemlər mövcud idi. Artıq Azərbaycanda övladlığa götürmə mexanizmi dəyişdirilir və təkmilləşdirilir. Bu sahədə mövcud olan problemlərin həll olunması üçün övladlığa götürmə sahəsində yeni qaydalar müəyyənləşib. Belə ki, Əmək və Əhalinin Sosial Müdafiəsi Nazirliyində yeni sistem yaradılacaq və namizədlər xüsusi imtahan verdikdən sonra onlara uşaqlar övladlığa veriləcək. Əmək və Əhalinin Sosial Müdafiəsi Nazirliyinin (ƏƏSMN) Əlillik siyasəti şöbəsinin müdir müavini Fərhad Ələkbərovun sözlərinə görə, övladlığa uşaq götürmək istəyən şəxslər hərtərəfli test ediləcəklər. “Yeni övladlığa götürmə modelinin əsas xüsusiyyətlərindən biri odur ki, valideyn namizədlər ƏƏSMN-də yaradılacaq alt sistemdə qeydiyyatdan keçəcəklər. Bundan sonra sosial işçilər valideyn namizədlərin evlərində müsahibələr təşkil edəcək, mənzil şəraitini yoxlayacaqlar”.
Onun sözlərinə görə, o mərhələdən uğurla keçən valideyn namizədlər DOST mərkəzlərinin təşkil etdiyi təlimlərdə iştirak edəcəklər: “Bu təlimlər övladlığa götürmənin əhəmiyyətinin artırılması ilə bağlı valideyn namizədlər üçün olan psixoloji-sosial əhəmiyyətli testlərdir. Valideyn namizədlər həmin təlimlərdən keçdikdən sonra imtahanlarda iştirak edərək qiymətləndiriləcəklər. Müəyyən keçid balından uğurla keçən valideyn namizədlər növbəti mərhələyə buraxılacaqlar.
F.Ələkbərov, eyni zamanda, qeyd edib ki, indiki qanunvericilikdə 10 yaşına çatmış şəxslərin övladlığa götürülməsi ilə bağlı razılığı tələb olunur. Bu tələb yenə də qüvvədə qalacaq: “Eyni zamanda, 7 yaşına çatmış uşaqların övladlığa götürülmə zamanı fikirləri, rəyləri nəzərə alınacaq. Bundan əlavə, övladlığa götürmə prosesində uşaqların yerləşdiyi müəssisədə valideyn namizədlərlə uşaqların görüşü təşkil olunacaq. Orada həmin uşaqların valideyn namizədlərlə uyğunluğu yoxlanılacaq, sosial işçilər onları müşahidə edəcəklər. Uşaqlar valideyn namizədlərlə uyğundularmı, onlara öyrəşə, mehribanlaşa bilirlərmi, ailə mühiti çərçivəsində onlarla birlikdə yaşaya biləcəklərmi və s. yoxlanılacaq.
Eyni zamanda, valideyn namizədlərin də hansı uşaqları övladlığa götürmək istəmələrinə dair tələbləri nəzərə alınacaq. Uşaqların də rəyi əvvəldən öyrəniləcək, onlar necə ailədə, şəhərdə, yoxsa kənddə, ailə mühitində və ya bir valideynlə yaşamaq istəyirlər, bunlar nəzərə alınacaq. Təbii ki, erkən yaşda olan uşaqların bu cür istəkləri olmur, çünki onların özlərini dərketmə qabiliyyətləri hələ müəyyən qədər aşağı olur. Müəyyən yaşdan sonra isə uşaqların öz fikirləri, istəkləri olur”.
Əhməd Qəşəmoğlu: “Kimsə övladlığa uşaq götürmək istəyirsə və buna onun sağlamlığı, psixi vəziyyəti imkan verirsə, lakin maddi vəziyyəti, şəraiti imkan vermirsə, bu halda onlar övlad götürə bilməyəcəklər”
Tanınmış sosioloq, professor Əhməd Qəşəmoğlu “Bakı-Xəbər”ə bildirdi ki, övladlığa götürmə ilə bağlı yaradılacaq yeni mexanizmin böyük faydası olacaq. “Övladlığa götürmə ilə bağlı hazırlanan yeni qayadaları, mexanizmi təqdir edirəm, bunun çox böyük faydası olacaq. Yeni qaydalara görə, övladlığa uşaq götürmək istəyənlərin test edilməsi, onların hərtərəfli yoxlanılması müsbət nəticə verəcək. Bu şəxslərin yalnız psixoloji vəziyyəti, sağlamlığı deyil, eyni zamanda, onların sosial vəziyyəti, yaşadığı şərait də yoxlanacaq. Bu olduqca əhəmiyyətli məsələdir. Kimsə övladlığa uşaq götürmək istəyirsə və buna onun sağlamlığı, psixi vəziyyəti imkan verirsə, lakin maddi vəziyyəti, şəraiti imkan vermirsə, bu halda onlar övlad götürə bilməyəcəklər. Çünki övladlığa götürülən uşaq hərtərəfli təmin edilməlidir. Uşaqlar onlardan bütün mənalarda valideynlik qayğısı görməlidirlər. Nazirliyin tətbiq edəcəyi yeni mexanizm övladlığa götürmə sahəsindəki mövcud problemlərin aradan qaldırılmasına səbəb olacaq. Azərbaycanda övladlığa götürmə ilə bağlı qaydaların bu cür müəyyən edilməsi çox müsbət haldır. Namizədlər imtahandan uğurla keçə bilsələr, övlad sahibi ola biləcəklər”.
Ölkəmizdə övladlığa götürmə ilə bağlı əvvəllər bir sıra problemlərin mövcud olduğunu deyən Ə.Qəşəmoğlu hesab edir ki, 7 yaşdan yuxarı uşaqların övladlığa verilərkən rəylərinin öyrənilməsi məsələsi də çox effektiv olacaq. “Bizdə övladlığa götürmə sahəsində bir sıra problemlər vardı. Bəzi imkanlı insanlar gedib uşaq evlərinin rəhbərləri ilə danışıb, rüşvət müqabilində uşaqları övladlığa götürürdülər. Bu da övladlığa götürülən müəyyən uşaqlar üçün elə də asan olmurdu. Onların istismar edilməsi, incidilməsi kimi hallar da vardı. Bilirsiniz ki, belə uşaqlar yeni valideynlərinin dözülməz münasibətindən bezərək evdən qaçıb yenidən internata qayıdırdılar. Bu kimi xoşagəlməz halların mövcud olması gizlin deyil. Hətta Azərbaycan uşaqlarını xaricilər də övladlığa götürürdülər, biz o uşaqların taleyindən xəbərsiz olurduq.
Ancaq yeni yaradılacaq mexanizm bütün bu problemlərin aradan qalxmasına səbəb olacaq. Uşaqlar o adamlara övladlığa veriləcək ki, doğrudan da onlarda valideynlik hissi olacaq” - deyə Ə.Qəşəmoğlu vurğuladı.
İradə SARIYEVA
