Azərbaycanın enerji ölkəsi kimi əhəmiyyəti getdikcə artır. Xüsusilə son illərdə Avrasiya məkanında baş verən bir sıra geosiyasi proseslər, enerji amilinin siyasi hadisələrə təsiri Avropa dövlətlərini yeni enerji mənbələrini təmin etməyə sövq etdi. Bu baxımdan regionun əsas neft ölkələrindən biri kimi Azərbaycana diqqətin atması təbii idi. Avropa gələcəkdə enerji təhlükəsizliyinin təmin edilməsində və alternativ mənbələrə çıxışda ölkəmizin əhəmiyyətini qiymətləndirməyə bilməzdi.
Təcavüzkar Ermənistan istisna olmaqla, demək olar ki, bütün dövlətlərlə qarşılıqlı əməkdaşlıq müstəvisində əlaqələr quran, balanslaşdırılmış və müstəqil xarici siyasət kursuna sadiq olan Azərbaycanla tərəfdaşlıq etmək hər zaman cəlbedicidir. Avropa dövlətlərinin alternativ enerji təminatçısı kimi üzünü ölkəmizə çevirməsi anlaşılandır. Azərbaycan həm də sabit və etibarlı imici ilə diqqət çəkir.
Danılmaz faktdır ki, Azərbaycan bu gün Avropanın ən etibarlı enerji təminatçısıdır. Bütün bunlar isə dövlət başçısının gərgin əməyi, uzaqgörən, məqsədyönlü siyasəti sayəsində reallaşıb. Prezident İlham Əliyevin bu sahəyə daimi diqqəti və yorulmaz fəaliyyəti sayəsində ölkənin elektroenergetika sistemi daha da inkişaf etdirilərək beynəlxalq standartlara uyğun yenidən qurulub. Bu sahədə beynəlxalq standartlara uyğun qanunvericilik bazası formalaşdırılıb ki, bu da ölkədə enerji sisteminin müasir tələblər səviyyəsində inkişafına təkan verir. Həyata keçirilən tədbirlər nəticəsində ölkədə energetikanın maddi-texniki bazası möhkəmləndirilib, xeyli sayda modul tipli elektrik stansiyası istifadəyə verilib, mövcud elektrik stansiyalarının modernləşdirilməsi prosesi geniş vüsət alıb. Bununla da əhalinin elektrik enerjisi ilə təmin olunmasında ciddi nailiyyətlər qazanılıb. Məlumdur ki, bu gün Azərbaycanın ən ucqar dağ kəndlərinə çəkilən elektrik xətlərinin hər bir evə nur paylaması deyilənlərin təsdiqidir. Bir sözlə, Prezident İlham Əliyevin reallaşdırdığı "İşıqlı Azərbaycan" layihəsi uğurla reallaşır.
Enerji təchizatını gücləndirmək üçün yeni proqram qəbul olundu
Enerji istehsalı ilə yanaşı, onun ötürülməsində dayanıqlığın təmin edilməsi, etibarlığın artırılması önəmli məsələlərdən biridir. Məlumdur ki, 2018-ci ilin 3 iyul tarixində “Azərbaycan İstilik Elektrik Stansiyası” MMC-nin açıq paylayıcı qurğular stansiyasının transformatorunda və 6-cı enerji blokunda yanğınla nəticələnən partlayış nəticəsində respublikanın əksər ərazilərinə elektrik enerjisinin verilməsi müvəqqəti olaraq dayandı. Baş vermiş hadisədən sonra ölkə rəhbərliyinin iştirakı ilə müşavirə keçirildi. Müşavirədə ölkənin enerji təchizatının bir və ya iki stansiyadan asılılığının nə qədər yanlış və təhlükəli olduğu vurğulandı, enerji təminatında fasiləsizliyi təmin etmək üçün sistemli addımların atılmasına start verildi. Mövcud durumu müsbətə doğru dəyişmək, nöqsanları aradan qaldırmaq, ölkənin enerji təchizatına yeni güc qatmaq üçün atılan ən böyük addım isə Reabilitasiya Proqramının qəbulu oldu.
Reabilitasiya Proqramının qəbulu “Azərenerji” ASC-nin fəaliyyətində kəmiyyət artımını keyfiyyət artımı ilə əvəzləməyə, müsbətdən mükəmməlliyə doğru yön almağa imkan verdi. Bu dəyişikliyin necə, hansı şəkildə baş verdiyi anlamaq üçün sadəcə bir fakta nəzər salmaq kifayətdir. Reabilitasiya Proqramının qəbulundan 2019-cu ilin martına qədər, yəni cəmi 6 ay ərzində, sadəcə, yarımstansiyalar üzrə aparılan iş 249 MVA əlavə güc əldə etməyə imkan verdi. Mövcud və köhnəlmiş transformatorların yeni və daha güclü transformatorlarla əvəzlənməsi istiqamətində xüsusilə ciddi işlər həyata keçirildi. 110 kV-luq “Masazır” yarımstansiyasında 25 MVA transformator 40 MVA transformatorla, “Cənub” yarımstansiyasında 25 MVA transformator 40 MVA transformatorla, həmçinin, “135 saylı” yarımstansiyada 2 ədəd 40 MVA transformator 80 MVA transformatorlarla əvəz olundu. “Ələt” yarımstansiyasında 15 MVA transformatorun 25 MVA transformatorla, “Əhmədli” yarımstansiyasında 40 MVA transformatorun 80 MVA, 63 MVA transformatorun 80 MVA transformatorla, “Zabrat” yarımstansiyasında 63 və 40 MVA transformatorların 80 MVA transformatorla əvəz edilməsi də daha çox güc əldə etməyə imkan verdi.
Reabilitasiya Proqramı çərçivəsində "Səngəçal" Elektrik Stansiyası üzrə itirilən güc bərpa edilib
"Azərenerji" ASC-nin prezidenti Baba Rzayevin sözlərinə görə, son illər Azərbaycanda energetika sahəsində çox mühüm layihələr icra olunub. Bu istiqamətdə həyata keçirilən işlər müsbət nəticəsini verməkdədir.
O qeyd edib ki, "Azərenerji" Açıq Səhmdar Cəmiyyəti Reabilitasiya Proqramı çərçivəsində digər elektrik stansiyalarında olduğu kimi, "Səngəçal" Elektrik Stansiyasında da "itirilmiş" gücün bərpa edilməsi istiqamətində işləri davam etdirir: “Qeyd edim ki, ötən ilin payızında qəbul edilən Peabilitasiya Proqramına qədər "Səngəçal" Elektrik Stansiyasında mövcud 18 aqreqatdan 4 ədədi ümumiyyətlə işləmirdi, qalan 14 aqreqat isə kəsirlə işləyirdi. Məhz həmin 14 aqreqatın mühərriklərində aparılan təmir işləri nəticəsində 30 MVt "itirilmiş" güc bərpa edilib. Eyni zamanda, işləməyən 4 aqreqatdan biri yenisi ilə əvəz edilib, digər aqreqatın isə ehtiyat hissələri gətirilərək sazlama işləri aparılıb və işə qoşulub. Həmin işləməyən 2 aqreqatın işə düşməsi nəticəsində əlavə 32 MVt "itirilmiş" güc bərpa edilib. Bununla da Reabilitasiya Proqramı çərçivisində "Səngəçal" Elektrik Stansiyası üzrə itirilmiş gücün bərpası 62 MVt-a çatdırılıb. Ümumilikdə isə ilin sonuna qədər "Səngəçal" ES-də aparılan işlər nəticəsində 90 meqavat "itirilmiş" güc bərpa olunacaq və bununla da, Bakı da daxil olmaqla, ölkənin elektrik təchizatının etibarlığı və dayanıqlığı üçün daha bir addım atılmış olacaq”.
Azərbaycan enerji idxal edən dövlətdən ixrac edən ölkəyə çevrilib
İqtisadçı-ekspert İlham Şabanın sözlərinə görə, SSRİ dağılandan sonra da Azərbaycan o dövrdəki enerji sisteminin bir hissəsi kimi çıxış edib: “Bu amili əsas götürən işğalçı Ermənistan istisna olmaqla, Azərbaycanla qonşu olan Rusiya, Gürcüstan və İranla enerji mübadiləsi daim davam etdirilib. Hazırda da bu mübadilə var. Hər bir ölkədə sutkanın müəyyən vaxtlarında enerjiyə olan tələbat artır. Belə olan halda, bu tələbat digər ölkələrlə qarşılıqlı anlaşma çərçivəsində alınan enerji hesabına ödənilir. O ki, qaldı Azərbaycanın enerji idxal edən dövlətdən ixrac edən ölkəyə çevrilməsinə, Gömrük Komitəsinin hesabatlarında enerji idxalı və ixracına dair dəqiq məlumatlar əks olunur. İxracat kommersiya müqavilələri vasitəsilə həyata keçirilməlidir. "Azərenerji”nin yaydığı son məlumatlardan görünür ki, qonşu dövlətlərdən fərqli olaraq, digər xarici ölkələrə elektrik enerjisi kommersiya müqavilələri əsasında veriləcək. Bu, artıq kommersiya ixracıdır, enerji mübadiləsi nəticəsində yaranan müsbət saldonun göstəricisi deyil. Belə bir ixraca may ayından etibarən başlamışıq. Ümumilikdə, müsbət məqamlardan biri də odur ki, istehsal olunan məhsul xarici bazara çıxarılır, ondan yararlanırıq. Əgər daxildə elektrik enerjisi istehlakçıya 7 qəpiyə satılırsa, ixrac edilən zamanı bundan baha satılır. Təbii ki, bu da "Azərenerji” üçün yaxşı gəlir mənbəyidir. Mən Gömrük Komitəsinin bəyan edilmiş ixrac məlumatlarına diqqət yetirdim və gördüm ki, Azərbaycan elektrik enerjisini, ortalama olaraq, ölkə daxilindəki pərakəndə satış qiymətləri ilə ixrac edir. Bu, kommersiya baxımından çox cəlbedici bir məqamdır. Çünki "Azərenerji" xaricdəki istehlakçılara daha baha qiymətlə öz məhsulunu satmaq imkanı qazanır. Azərbaycan üçün bu, iqtisadi əhəmiyyətli hadisə olmaqla bərabər, sadəcə, qonşu dövlətlərlə deyil, digər xarici ölkələrlə iqtisadi əməkdaşlığın yeni formasıdır”.
Reabilitasiya Proqramı çərçivəsində yarımstansiyalar yenidən qurulub
“Azərenerji” ASC-nin ictimaiyyətlə əlaqələr və media mərkəzinin rəhbəri Teymur Abdullayev bildirdi ki, “Azərenerji” ASC Bakı şəhəri və ətraf qəsəbələrin, o cümlədən regionların elektrik enerjisi təchizatını daha da yaxşılaşdırmaq məqsədilə elektrik stansiyaları ilə yanaşı, sistem əhəmiyyətli 220 və 110 kilovoltluq yarımstansiyalarda kompleks tikinti, yenidənqurma və bərpa işləri həyata keçirir: “Sistemtəşkiledici 220 kilovoltluq “Xırdalan”, Badamdar qəsəbəsindəki “Müşfiq” yarımstansiyaları, o cümlədən, Bakı və ətraf qəsəbələrdə, həmçinin, rayonlarda 17 ədəd 110 kilovoltluq yarımstansiya tam yenidən qurulur. Artıq “Zabrat” və Sumqayıtdakı “Sulfanol” yarımstansiyalarında işlər başa çatıb. Digər yarımstansiyalarda aparılan yenidənqurma işləri isə yaxın aylarda yekunlaşacaq. Qeyd olunmalıdır ki, enerji sistemində yarımstansiyaların yenidən qurulması, o cümlədən, ifrat yüklənən transformatorların dəyişdirilərək gücünün çoxaldılması avadanlıqların qızması və qəzaların qarşısının alınması baxımından çox əhəmiyyətlidir. Eyni zamanda, qəza rejimində yükün bir yarımstansiyadan digər yarımstansiyanın üzərinə köçürülməsi, itkilərin aradan qaldırılması və ən əsası isə istehlakçıların daha keyfiyyətli elektrik enerjisi ilə təmin edilməsi üçün yarımstansiyaların yenidən qurulması olduqca vacibdir”.
T.Abdullayevin sözlərinə görə, ötən ilin payızından etibarən həyata keçirilən Reabilitasiya Proqramı çərçivəsində yenidən qurulan yarımstansiyalardan əlavə, digər yarımstansiyaların transformatorlarının təmir edilməsi, dəyişdirilməsi və yenisi ilə əvəz edilməsi nəticəsində 250 meqavat amperdən çox güc artırılıb.
Günel CƏLİLOVA
Yazı "Azərenerji" Açıq Səhmdar Cəmiyyəti və Azərbaycan Respublikasının Prezidenti yanında Kütləvi İnformasiya Vasitələrinin İnkişafına Dövlət Dəstəyi Fondunun keçirdiyi müsabiqəyə təqdim edilir.
