Hər bir varlığın və hərəkətin kökündə enerji dayandığı kimi, ölkə iqtisadiyyatının da əsasında onun keyfiyyətli enerji təminatı dayanır. O üzdən, bütün digər strateji hədəflər sırasında enerji sahəsi də Azərbaycan dövləti üçün prioritet vəzifələrin önündə gəlir. Eyni zamanda, ölkənin enerji təhlükəsizliyinin təminatı baxımından da bu sahənin önəmi böyükdür. Bunun real təsdiqini isə çox da uzaq olmayan keçmişdə yaşadığımız “Mingəçevir olayı” ilə hər birimiz gördük. Belə ki, 2018-ci ilin 3 iyul tarixində Azərbaycanda sanki həyat dondu. Səbəb “Azərbaycan İstilik Elektrik Stansiyası” MMC-nin açıq paylayıcı qurğular stansiyasının transformatorunda və 6-cı enerji blokunda yanğınla nəticələnən partlayışın baş verməsi idi...
Həmin olay nəticəsində bütün respublika ərazisinə elektrik enerjisinin verilişi dayandı. Bu sırada xəstəxanalarda müxtəlif aparatlara bağlı xəstələrin vəziyyəti, informasiya şəbəkəsinin çöküşü, idarə və müəssisələrdə iş ahənginin pozulması ilə ümumən ölkə iqtisadiyyatına dəyən zərər nəzərə alınarsa, sözügedən qəzanın hansı masştabda fəsadlara gətirib çıxardığını təsəvvür etmək çətin deyil.
“Mingəçevir olayı” sonrası keçirilən Prezident müşavirəsi qarşıya hansı konkret vəzifələr qoydu...
Elə həmin olaydan dərhal sonra Prezidentin rəhbərliyilə keçirilən müşavirədə ölkənin enerji təchizatının bir və ya iki stansiyadan asılılığının nə qədər yanlış və təhlükəli olduğuna xüsusi diqqət yetirilərək, enerji təminatında fasiləsizliyi təmin etmək məqsədilə sistemli addımların atılmasına start verildi. Həmin müşavirədə Prezident İlham Əliyev çıxış edərək bildirdi ki, qəzanın səbəbləri vacib olsa da, bundan daha önəmli məsələ qəza nəticəsində ümumi sistemin sıradan çıxmasıdır”:”Bu çox ciddi bir faktdır və əlavə tədbirlər görülməlidir ki, gələcəkdə əgər hər hansı bir qəza baş verərsə, ümumi sistemə bunun təsiri olmasın, yəni qəza lokal xarakter daşısın”. Beləliklə də, cənab Prezidentin xeyir-duası ilə “Azərenerji” Açıq Səhmdar Cəmiyyəti yeni “Reabilitasiya Proqramı”nın tətbiqinə başladı. Müdrik atalarımızın “Hər şərdə bir xeyir var” deyimi burada çox yerinə düşür. Düzdür, müstəqilliyini qəbul etməsindən ötən illər ərzində Azərbaycan çox uğurlara imza atıb, az qala ölkə həyatının bütün sahələri yenidən qurulub, bazası sağlam olan sahələr daha modern hala gətirilib, “yerində sayanları” isə inkişaf etdirilərək günün tələblərinə cavab verəcək səviyyəyə qaldırılıb. Lakin enerji sahəsində məlum hadisənin baş verməsi sanki zamanında ölkənin enerji təhlükəsizliyinin daha həssas məsələ olduğunu bir daha diqqət mərkəzinə gətirdi. Üstəlik, erməni mətbuatının “Mingəçevir olayı” ilə bağlı sevincək xəbərlər tirajlaması, hadisəni “üfürərək” faciə şəklində təqdim etməsi, hətta Azərbaycanda sadə vətəndaşların yaşadığı çaşqınlığı panikaya çevirmək məqsədilə dövriyyəyə guya Mingəçevirə mərmi atmaları kimi feyk xəbərlər buraxması sözügedən sahənin nə qədər həssas bir mövzu olduğunu bütün çılpaqlığı ilə ortaya qoydu. Belə bir vaxtda operativ şəkildə hazırlanaraq tətbiqinə başlanılan “Reabilitasiya Proqramı” ölkəmizin uğurlarını gözü götürməyən bədnam qonşularımıza Azərbaycan dövlətinin gücünü və səbatını bir daha xatırlatmaqla, ölkənin enerji təhlükəsizliyinin hər cür təhdiddən qorunması üçün əlavə stimul vermiş oldu. “Azərenerji”ASC-dən verilən məlumata görə, ötən ilin payızından etibarən həyata keçirilən “Reabilitasiya Proqramı” çərçivəsində yenidən qurulan yarımstansiyalardan əlavə, digər yarımstansiyaların transformatorlarının təmir edilməsi, dəyişdirilməsi və yenisi ilə əvəz edilməsi nəticəsində 250 meqavatamperdən çox güc artırılıb. Eyni zamanda, bütün ölkə boyu enerji sisteminin çökməsinə səbəb olan Mingəçevirdəki “Azərbaycan” İstilik Elektrik Stansiyası istismar müddətini başa vurduğu üçün Prezident İlham Əliyevin göstərişilə ən müasir səviyyədə onun yenidən qurulmasına başlanıb. Hazırda Cənubi Qafqazın ən böyük istilik elektrik stansiyası olan və respublikada elektrik enerjisinə olan tələbatın 43%-ni təmin edən 8 bloklu “Azərbaycan” İstilik Elektrik Stansiyasında bütün parametrlər üzrə tikinti, yenidənqurma və bərpa işləri uğurla davam etdirilir. Ümumilikdə, ötən ilin payızından tətbiqinə start verilən “Reabilitasiya Proqramı” çərçivəsində “Azərbaycan” İstilik Elektrik Stansiyasında 3 il ərzində turbinlərin, generatorların, rele mühafizə sisteminin, sexlərin, yarımstansiyaların, 500 və 330
kilovoltluq hava xətlərinin, əks-qəza avtomatikasının tamamilə yenidən qurulub bərpa edilməsi nəzərdə tutulub. Bu günə qədər Proqram çərçivəsində “Azərenerji” ASC tərəfindən stansiyanın 6 saylı enerji blokunda kompleks yenidənqurma işləri aparılıb və nəticədə 60 meqavatt yük məhdudiyyəti aradan qaldırılıb. Həmçinin 500 kilovoltluq Açıq Paylayıcı Qurğunun II dövrəsinin 7 saylı enerji bloku və 1 saylı əlaqə avtotransformatorunun bütün elementləri yeni avadanlıqlarla əvəzlənərək istismara verilib. Nəticədə, 7 saylı enerji blokunun gücü 250 meqavatdan maksimum həddə - 310 meqavata çatdırılıb.
Yerli istehsal məhsulların tətbiqi “Azərenerji”də də prioritetdir...
ASC-dən verilən məlumata görə, enerji sisteminin çökməsi Şirvan şəhərində yerləşən “Cənub” Elektrik Stansiyasındakı 2 ədəd 330 kilovoltluq avtotransformatordan birinin sıradan çıxmasına səbəb olmuşdu. Gərginliyi 330, 220 və 6 kV-a çevirən həmin avtotransformator yerli ATEF Transformator Zavodunda təmir edilərək “Cənub” Elektrik Stansiyasındakı yerinə quraşdırılıb ki, bunun özü də respublikamızın inkişafından, yerli istehsalın bütün parametrlər üzrə irəliləyişindən xəbər verir. Bunun da nəticəsində 330 və 220 kV-luq şəbəkənin etibarlılığı artırılıb, həmçinin xüsusi sərfiyyatda gərginliyin səviyyəsi 6 kV-dan 6,3 kV-a qaldırılıb. Mütəxəssislərin dəyərləndirməsinə görə, bu da xüsusi sərfiyyat mühərriklərinin işəsalma rejimini yüngülləşdirib və ehtiyat bəsləmə sisteminin etibarlılığını artırıb. Həyata keçirilən işlər nəticəsində “Cənub” Elektrik Stansiyasının gücü 520 MVt-dan 720 MVt-a qaldırılıb və bununla 200 MVt itirilmiş güc bərpa olunub. Bununla yanaşı, hidrogen istehsal edən eloktroliz, oksigen qurğularında da təmir işləri aparılıb. Hazırda sex və laboratoriyaların yerləşəcəyi ofis binası təmir olunur, kimya sexi yenidən qurulur, çənlərin bünövrəsi, yeni çənlərin quraşdırılması və borularda izolyasiya işləri aparılır. Paralel olaraq hidrogen, azot-oksigen və hava kompressorları sexinin yerləşəcəyi binada, stansiyanın girişində mövcud yanğınsöndürmə nasosxanasında təmir işləri görülür, həmçinin yağ təsərrüfatının köçürülməsi istiqamətində müvafiq tədbirlər həyata keçirilir, “Azərbaycan” İstilik Elektrik Stansiyasında yeni inzibati bina və idarəetmə mərkəzi tikilir. Proqram çərçivəsində stansiya ərazisinin perimetr boyu elektron hasarla əhatəyə alınması və kamera sisteminin qurulması işlərinin həyata keçirilməsi isə xüsusi önəm kəsb edir və bilavasitə ölkənin enerji təhlükısizliyinin hər cür təhdidlərdən daha etibarlı şəkildə qorunmasını hədəfləyir. “Reabilitasiya Proqramı”nın icrası ilə bağlı ASC-dən verilən açıqlamada bildirilir ki, ölkənin ən böyük 500 kilovoltluq Açıq Paylayıcı Qurğularından biri məhz “Azərbaycan” İstilik Elektrik Stansiyasında yerləşir ki, onun da 2-ci dövrəsində aparılan işlər artıq başa çatıb. Bundan başqa, Yuxarı Qarabağ kanalının üzərindən əhali üçün yeni körpü və yol salınması, yeraltı yanğınsöndürmə su boru sistemlərinin bərpa edilməsi istiqamətində də işlər görülür. Beləliklə də, görüləcək genişmiqyaslı işlər nəticəsində stansiyanın gücü 380 meqavatt artırılaraq 2000 meqavata çatacaq, ən əsası isə, “Azərbaycan” İstilik Elektrik Stansiyasında dayanıqlılıq və etibarlılıq təmin ediləcək.
Azərbaycanın dünyanın enerji məkanına ölkələr aşaraq uzanan işıqlı “qolu” – “Azərenerji”...
Bu gün zəngin neft-qaz ehtiyatlarına sahib Azərbaycanın elektrik enerjisinin ixracatçısı kimi də dünya ölkələri sırasında öncül yer tutduğu faktdır. Belə ki, uzun müddətdir ölkəmiz qonşu Rusiya, Gürcüstan, İran və Türkiyəyə elektrik enerjisi ixrac edir. Bu ilin mayından etibarən "Azərenerji” ASC vasitəsilə Azərbaycan Gürcüstan və Türkiyədən tranzit keçməklə Yunanıstana, eyni zamanda Gürcüstan, Türkiyə və Bolqarıstandan tranzit keçməklə Rumıniya və Macarıstana da elektrik enerjisinin ixracına başlayıb. "Azərenerji”nin bu barədə yaydığı rəsmi məlumata görə, may ayı üçün Yunanıstan hərracında 7, Bolqarıstan hərracında 5 şirkət qalib olub ki, onların da hər ikisində "Azərenerji” ASC uğur əldə edib. Bununla yanaşı, "Azərenerji” ASC qarşıdakı aylarda Avstriya və İtaliyaya da elektrik enerjisi ixrac etməyi planlaşdırıb.
Daim inkişaf edən, təkmilləşən “Azərenerji” bu yaxınlarda modernləşdirmə istiqamətində xüsusi addım atıb. Belə ki, bu ilin may ayında ASC dünyanın aparıcı 10 konsaltinq şirkətindən biri hesab olunan “McKinsey&Company” şirkəti ilə məsləhətçi xidmətlərin göstərilməsi üçün 3 illik müqavilə imzalayıb. Həmin müqavilə “McKinsey&Company”nin modernləşdirmə işləri, yeni generasiya güclərinin yaradılması, elektrik stansiyalarının tikilməsi, enerji sisteminin idarəetməsi, idxal-ixrac məsələləri, Strateji Yol Xəritəsinə uyğun olaraq “Azərenerji”nin hədəflərinə çatmaq və digər məsələlərdə məsləhətçi funksiyasının həyata keçirilməsini nəzərdə tutur. Səhmdar Cəmiyyətin başlıca məqsədi və vəzifəsi ölkənin elektroenergetika sisteminin dayanıqlığını təmin etməklə, elektrik enerjisinin istehlakçılara etibarlı, təhlükəsiz və səmərəli ötürülməsini həyata keçirmək, öz fəaliyyətini davamlı təkmilləşdirmək, istehlakçıların tələbatını tam şəkildə ödəmək və xarici bazarda inamlı tərəfdaş mövqeyini möhkəmləndirməkdən ibarətdir. Onun “İSO 9001:2008 Keyfiyyət İdarəetmə Sistemləri” Beynəlxalq Standartının tətbiqilə əsas götürdüyü prinsiplər isə öz fəaliyyətini elektroenergetika sahəsində mövcud qanunvericilik aktları, Azərbaycan Respublikasının tərəfdaş çıxdığı beynəlxalq konvensiyalar, mübadilə və xidmətlər üzrə müqavilələrin tələblərini yerinə yetirməklə həyata keçirmək, qarşıya qoyulmuş və ölkənin mənafeyinə xidmət edən vəzifə və funksiyaları layiqincə yerinə yetirmək və davamlı inkişafa nail olmaqdır. Hazırda “Azərenerji” ASC Bakı şəhəri və ətraf qəsəbələrin, o cümlədən regionların elektrik enerjisi təchizatını daha da yaxşılaşdırmaq məqsədilə, elektrik stansiyaları ilə yanaşı, sistem əhəmiyyətli 220 və 110 kilovoltluq yarımstansiyalarda kompleks tikinti, yenidənqurma və bərpa işləri həyata keçirir. Cəmiyyətin mütəmadi yenilənən saytından əldə etdiyimiz məlumata görə, hazırda sistemtəşkiledici 220 kilovoltluq “Xırdalan”, Badamdar qəsəbəsindəki “Müşfiq” yarımstansiyaları, o cümlədən Bakı və ətraf qəsəbələrdə, həmçinin rayonlarda 17 ədəd 110 kilovoltluq yarımstansiya tam yenidən qurulur. Artıq “Zabrat” və Sumqayıtdakı “Sulfanol” yarımstansiyalarında işlər başa çatıb. Digər yarımstansiyalarda aparılan yenidənqurma işləri isə yaxın aylarda yekunlaşacaq.
İşıqlı yolun yolçuları və ölkənin rifahı...
Bəlli məsələdir ki, enerji sistemində yarımstansiyaların yenidən qurulması, o cümlədən ifrat yüklənən transformatorların dəyişdirilərək gücünün çoxaldılması avadanlıqların ifrat yüklənmə nəticəsində qızması və qəzaların qarşısının alınması baxımından çox əhəmiyyətlidir. Eyni zamanda, qəza baş verəcəyi halda yükün bir yarımstansiyadan digərinə köçürülməsi, itkilərin aradan qaldırılması və istehlakçıların fasiləsiz və daha keyfiyyətli elektrik enerjisi ilə təmin edilməsi üçün yarımstansiyaların yenidən qurulması çox önəmlidir ki, ASC də məhz bu üzdən sözügedən istiqamətdə fəaliyyətini genişləndirməkdədir.
Bütün bu sadalananlardan çıxış edərək əminliklə demək olar ki, ASC-nin bugünkü fəaliyyəti və göstəriciləri tam mənasında şirkətin qarşıya qoyduğu hədəfə doğru inamla irəlilədiyindən xəbər verir. Bu hədəf isə geniş anlamda ölkənin rifahı, işıqlı gələcəyi deməkdir və o üzdən bizə də Səhmdar Cəmiyyətə “YOLUNUZ İŞIQLI OLSUN” demək qalır...
Samirə SƏFƏROVA
Yazı “Azərenerji” Açıq Səhmdar Cəmiyyəti və Azərbaycan Respublikasının Prezidenti yanında Kütləvi İnformasiya Vasitələrinin İnkişafına Dövlət Dəstəyi Fondunun keçirdiyi müsabiqəyə təqdim etmək üçündür.
