İnsanlar var ki, qədim əşyalar, qiymətli eksponatlar toplamaq onların hobbisinə çevrilib. Xarici ölkələrdə olduğu kimi, Azərbaycanda da kolleksiyaçılar var. Xaricilərdən fərqli olaraq, bizim kolleksiyaçılar kolleksiyalarında olan milyonlarla qiymətə malik əşyaları, eksponatları sərgiləyə bilmirlər.
Onların kolleksiyalarında yer alan materiallar həddindən artıq bahalıdır. Bu gün Azərbaycanda belə insanlar çox olmasa da, az da deyil. Bu adamlar topladıqları materiallar hesabına evlərində muzey yaradıblar. Lakin qeyd etdiyimiz kimi, bu muzeylərin seyirçiləri yoxdur.
İmkanlı şəxslərə məxsus olan ev muzeylərini yalnız ailə üzvləri və onlara yaxın olanlar görə bilirlər. Hətta məlumatlara görə, bu kolleksiyalarda qədim dövrlərdən tutmuş, müasir dövr incəsənət nümunələrinə qədər çox qiymətli eksponatlar toplanıb.
Məlum olduğu kimi, xaricdəki evlərdə yaradılan muzeylər, kolleksiyalar aidiyyəti qurumlar tərəfindən qediyyata alınır və hətta onlara öz şəxsi kolleksiyalarında olan eksponatları istənilən ölkədə, istənilən muzeydə sərgiləmək üçün icazə verilir. Bildiyimiz kimi, dünyanın nüfuzlu kolleksiyaçıları öz şəxsi kolleksiyalarında olan eksponatların müxtəlif ölkələrdə sərgisini təşkil edərək külli məbləğdə vəsait əldə edirlər. Azərbaycanda isə kolleksiyaçılar, nədənsə, bu nümunələri evlərində yaratdıqları muzeylərdən kənara çıxarmağa tərəddüd edirlər.
Ekspertlər bildirirlər ki, bunun səbəbi Azərbaycanın müvafiq qanunvericiliyində bununla bağlı bəndin olmamasıdır. Yəni kolleksiyaçıların yaratdıqları kolleksiyanın fəaliyyəti qanuniləşməlidir ki, onlar öz kolleksiyalarındakı eksponatları sərgiləyə bilsinlər. Bu gün turistlərin, xarici qonaqların şəxsi kolleksiyalara böyük maraq göstərdiyini deyən ekspertlər hesab edirlər ki, ölkəmizdə də yerli kolleksiyaçılara qanunla şərait yaradılmalıdır.
Fariz Xəlilli: “Kimsə kolleksiya ilə məşğul olmaq istəyirsə, yaxud olursa, dövlətə məlumat verməli və qeydiyyatdan keçməlidir”
MİRAS-Mədəni İrsin Öyrənilməsinə Kömək İctimai Birliyinin sədri, tarix üzrə fəlsəfə doktoru, maddi irs üzrə mütəxəssis Fariz Xəlilli “Bakı-Xəbər”ə bildirdi ki, o özü də kifayət qədər kolleksiya toplayan şəxs tanıyır. “Bu insanlar müxtəlif materiallar toplayırlar. Buraya müxtəlif qədim əlyazmalar, pullar, etnoqrafik məhsullar, geyimlər, mis və saxsı qablar daxildir. Yəni bu və digər nümunələri kolleksiya şəklində toplayanlar var. Mən onların çoxunu tanıyıram. Ancaq bu kolleksiya onların evlərində və ya hansısa obyektlərində qalır, heç yerə çıxarılmır. Sizin toxunduğunuz məsələ həm aktualdır, həm də çox əhəmiyyətlidir. Çünki o kolleksiyalarda elə materiallar var ki, yerli kolleksiyaçılar onları almasaydılar, həmin materiallar ölkədən kənara çıxa bilərdi. Onlar, bir növ, bu materialları almaqla onların ölkədən kənara çıxmasının, qaçaqmalçıların əlinə keçməsinin qarşısını alıblar. Bilirsiniz ki, dünyada ən geniş yayılan qaçaqmalçılıq növlərindən biri tarixi abidələrin qaçaqmalçılığıdır. Onların bu qaçaqmalçılığın qarşısını alması həm də vətəndaşlıq borcundan irəli gəlir. Bu mənada bu doğrudan da çox əhəmiyyətli məsələdir. Düşünürəm ki, dövlət qurumları bu kolleksiyaların leqallaşdırılmasına çalışmalıdırlar. Yəni kim kolleksiya ilə məşğul olmaq istəyirsə, yaxud olursa, dövlətə məlumat verməli və qeydiyyatdan keçməlidir. Bu kolleksiyaları şəxsi muzeylər səviyyəsinə qaldırmaq lazımdır. Çünki bu adamların bir çoxu imkanlı şəxslərdir və onlar öz şəxsi muzeylərini yarada bilərlər. Qanunvericilikdə bu məsələ ilə bağlı boşluqlar var. Özəl muzeylərin yaradılması sahəsində boşluqlar mövcuddur. Düşünürəm ki, özəl muzeylərin yaradılması muzeylər baxımından dövlətin yükünü də azaldar. Biz də dünyadan ölkəmizə gələn turistlərə daha çox məhsul təqdim etmiş olarıq. Bu mənada, şəxsi kolleksiyaların leqallaşdırılmasına və özəl muzeylərin yaradılmasına ehtiyac var. Onlara dövlət dəstəyinin verilməsi doğru olardı. Mən bir mütəxəssis kimi bunu dəstəkləyirəm”.
F.Xəlillinin sözlərinə görə, kolleksiyaçı vəfat edibsə, onların kolleksiyasına aid eksponatları muzeylərə hədiyyə etmək də mümkündür.
İradə SARIYEVA
