Azərbaycanda elmin inkişafı, elm adamlarının elmə bağlanması, bu sahədə nəticələr əldə etməsi üçün dövlət tərəfindən ciddi dəstək göstərilir. Ümumiyyətlə, ölkəmizdə həqiqi elmlə məşğul olan insanların sayı kütləvi olmasa da, bu sahədə ciddi fəaliyyətləri ilə diqqəti çəkənlər də yox deyil. Lakin bir çox hallarda həqiqi elmlə məşğul olan adamların elmi iş müdafiə etməsi, elmi dərəcə alması elə də asan başa gəlmirdi. Bir tədqiqatçının elmi iş müdafiə etməsi və elmi dərəcə alması bəzən illər çəkirdi. Bəzən insanlar elmi iş müdafiə etsələr də, elmi dərəcə, ad alması müəyyən qurumların süründürməçiliyi ucbatından çətinliklər hesabına başa gəlirdi.
Artıq bu sahədə mövcud çətinliklərin, maneələrin aradan qaldırılması istiqamətində dövlət tərəfindən konkret iradə ortaya qoyulub. Məlum olduğu kimi, bu günlərdə Prezident İlham Əliyevin elmi adların və dərəcələrin verilməsinə dair təsdiq etdiyi əsasnamələrlə Azərbaycanda elmi adların və dərəcələrin verilməsi prosedurları sadələşdirilib, artıq maneələr aradan qaldırılıb.
Elmi adların və dərəcələrin verilməsi qaydalarının sadələşdirilməsinin əhəmiyyəti nə olacaq? Bu proses təsadüfi şəxslərin elmi ad və dərəcələr almasına şərait yarada bilərmi?
İlqar Orucov: “Fikrimcə, bizim universitetlər hələ proseduru reallaşdırmaq səviyyəsində deyillər və bu fəaliyyəti universitetlərə həvalə etsək, daha ciddi problemlər ortaya çıxacaq”
Azərbaycan Gənc Alim, Aspirant və Magistrlər Cəmiyyətinin sədri, fəlsəfə doktoru İlqar Orucov mövzu ilə bağlı “Bakı-Xəbər”ə bildirdi ki, müvafiq qurumlar bu məsələ ilə bağlı sənədi daha tez hazırlayıb təqdim etməliydilər. İ.Orucovun sözlərinə görə, elmi adların verilməsini həyata keçirən Ali Attestasiya Komissiyasının Sovet dövründən qalan sistemlə fəaliyyət göstərməsi özünü zərərli
tendensiyalarla büruzə verirdi: “Elmi adların verilməsində olan problemlərin nədən ibarət olduğunu zaman-zaman dilə gətirirdik. Atılan addımı bu istiqamətdə bir dönüş hesab edirəm. Bu sahədə çox ciddi problemlər var. Plagiatlıq halları, təkrar mövzuların işlənməsi, müdafiə şuralarında bürokratik əngəllər, iddiaçılardan lazımsız sənədlərin tələb olunması, illərlə diplomların təsdiq edilməməsi, süründürməçilik, elmə aid olmayan adamların elmə gəlməsi və s. kimi neqativ hallar, əslində, hamımıza bəlli məsələlərdir. Ölkə Prezidenti İlham Əliyev tərəfindən həm elmlə, bütövlükdə, elmi kadrların hazırlanması ilə bağlı görülən işlərlə Ali Attestasiya Komissiyası ayaqlaşa bilmir. Onun nəticəsidir ki, elmi kadr hazırlığı ilə bağlı bu qədər problemlər ortaya çıxır. Hesab edirəm ki, yeni sənədin qəbul olunması bu istiqamətdə olan problemlərin aradan qaldırılmasına və sözün yaxşı mənasında, Ali Attestasiya Komissiyasının fəaliyyətində bir dönüşə gətirib çıxaracaq”.
“Bunun fərqində olmaq, məsuliyyətin dərəcəsini hiss etmək lazımdır”
Bu sahədə təəssüf ki, bir sıra problemlərin olduğunu deyən İ.Orucov hesab edir ki, Ali Attestasiya Komissiyasının işində xeyli problem ortaya çıxıb. “Hətta Ali Attestasiya Komissiyası kimi mötəbər qurumda işləyən kadrlar o qədər kobud və qaba adamlar idilər ki, sanki, dövlətin bu idarəsi onların dədələrinin şəxsi müəssisəsi idi. Bura müraciət edənlər ölkənin, cəmiyyətin elitar təbəqəsidir, alim olmağa iddia edənlər, alimlərdir. Bu cür müəssisələrin fəaliyyəti, əslində, nümunə, orada çalışanların vicdanı təmiz, şəxsiyyəti kristal olmalıdır. Nəzərə alsaq ki, status baxımından da bu qurum xeyli ali bir təşkilatdır, adının əvvəlində ölkənin birinci şəxsinin yanında yazılması təsadüfi deyil. Bunun fərqində olmaq, məsuliyyətin dərəcəsini hiss etmək lazımdır. Bu gün məmurların böyük əksəriyyət adlarının qarşısında “fəlsəfə doktoru” yazılmasının arzusundadır və bununla bağlı çox ciddi problemlər var. Yaxud Milli Məclis üzvlərinin böyük əksəriyyəti deputat seçildikdən sonra müdafiə edir, alimlik dərəcəsi və elmi ad alır. Bu insanların faktiki zamanı yoxdur, onsuz da üzərilərinə düşən yük də kifayət qədərdir. Əvvəldən elmdə olan insanlar var ki, onlar siyasi və ictimai fəaliyyətə elmi fəaliyyətdən sonra başlayıblar. Əlbəttə, onların elmi ad almaları haradasa başadüşüləndir. Amma məmur və ya deputat olan kimi alim olmaq nə deməkdir? İqtisadiyyat İnstitutunun tanınmış və həqiqəti deyən bir direktoru var idi. Mən indi ad çəkmək istəmirəm.
Həmişə deyirdi ki, biznesmenlər, bankirlər və məmurların əlindən bezmişəm. Qapıdan qovursan, pəncərədən girirlər və hamısı da alim olmaq istəyir. Sual olunur: onlar nə vaxt elmə vaxt ayırırlar, necə müdafiə edirlər? Acınacaqlı hal odur ki, bu kimi adamlar bütün ailə üzvlərini də “alim” edirlər, məşhur filmdə deyildiyi kimi, adlarını elmə calaq edirlər. Əslində, bu hal elmə böyük bir zərbədir, bu, elmi ələ salmaqdır. Ali Attestasiya Komissiyası bu cür hallara qarşı ciddi mübarizə aparmalı idi. Elmi kadrların vəziyyətinin bu səviyyəyə düşməsi ciddi problemdir və bu prosesdə AAK-ın günahı danılmazdır. Dünyada bu gün elm və texnologiyalarsız inkişaf mümkün deyil. Ölkəmizin ali rəhbəri hər zaman çıxışlarında ifadə edir ki, inkişaf etmiş ölkələrin firavan həyatını təbii resurslar deyil, insan kapitalı və yeni texnologiyalar şərtləndirir. Yeni texnologiyaları yaradan elmi kadrlardır. Deməli, cənab Prezident elm və elmi-texniki siyasəti həyata keçirən icraçı orqanlara mesaj verir, çağırış edir, ölkəmizin bilik iqtisadiyyatına malik dövlətlərdən olmasını arzulayır. Deməli, elmin inkişafına, elmi kadrların hazırlanmasına yönəlmiş siyasi iradə mövcuddur. Yetər ki, aidiyyəti məsul şəxslər bu mesajların məsuliyyətini dərk edərək üzərilərinə düşən işləri yerinə yetirsinlər. Amma reallıq onu sübut edir ki, Azərbaycanda bu sahədə ciddi geriliklər var. Bu sahədə Ali Attestasiya Komissiyasının görəcəyi işlər çoxdur. Prinsipiallıq mütləq gözlənilməlidir, Komissiyada tapşırıqlar və neqativ hallar olmamalıdır. Bir neçə il öncə Prezident Administrasiyasının rəhbəri, akademik Ramiz Mehdiyev “İctimai və humanitar elmlər: zamanın kontekstində” adlı məqalə ilə konkret nöqsanları ortaya qoydu. Fikirləşirdik ki, dönüş olacaq. Amma oldumu? Olmadı və yeni-yeni nöqsanlar ortaya çıxdı. İndi AAK-ın rəhbərliyi də yenilənib və arzu edirəm yeni rəhbərlik ölkəmizin, xalqımızın gələcəyi naminə problemləri həll etsin”.
“AAK-ın olması, bu strukturun saxlanması hələ ki, lazımdır”
İ.Orucov qeyd etdi ki, dövlət elmin inkişafı üçün kifayət qədər iş görür, amma elmə rəhbərlik edən şəxslər, məsul adamlar da öz üzərinə düşən vəzifənin məsuliyyətini dərk etməlidirlər: “Elmimiz cənab Prezidentin həyata keçirdiyi islahatlara uyğun formada inkişaf etsin, görüntü xarakterli olmasın, elmi kadrlarımız bu islahatlara təkan verə bilsinlər. Artıq hüquqi baza da yenilənib və ümid edirəm ki, ölkə başçısının bu istiqamətdə imzaladığı sənədlərin məsuliyyətini dərk edən məsul şəxslər işin müsbət tərəfə inkişafına nail olacaq, son dövrlərdə Ali Attestasiya Komissiyası ətrafında formalaşmış və bu quruma yaraşmayan söz-söhbətin aradan qaldırılmasına nail olacaqlar. Bir çox ekspertlərdən fərqli olaraq, mən o fikirdəyəm ki, bizim ölkəmizdə AAK-ın olması, bu strukturun saxlanması hələ ki, lazımdır. Baxmayaraq ki, qurum SSRİ-dən miras qalıb, keçmiş sovet respublikalarından olan müstəqil dövlətlər istisna olmaqla, elmtutumlu ölkələrdə bu tip qurumlar yoxdur və elmi dərəcələrin verilməsi prosedurunu universitetlər həyata keçirirlər. Fikrimcə, bizim universitetlər hələ proseduru reallaşdırmaq səviyyəsində deyillər və bu fəaliyyəti universitetlərə həvalə etsək, daha ciddi problemlər ortaya çıxacaq. Ona görə də fikirləşirəm ki, AAK-ın saxlanması, lakin, onun işinin təkmilləşdirilməsi lazımdır. Hesab edirəm cənab Prezidentin “Elmi dərəcələr verilməsi qaydası haqqında Əsasnamə”nin və “Elmi adlar verilməsi qaydası haqqında Əsasnamə”nin təsdiq edilməsi barədə Fərmanı da buna hədəflənib” - deyə İ.Orucov bildirdi.
İradə SARIYEVA
