Azərbaycan qanunvericiliyi uşaq əməyinin istismarını qadağan etsə də, ölkəmizdə bu hal ortadan qalxmır. Əksinə, getdikcə vəziyyət daha kəskin xarakter alır. Şübhəsiz ki, mövcud problem və ondan qurtuluş yolları barədə zaman-zaman mətbuat səhifələrində yazılar dərc olunur. Buna rəğmən, məsələyə əncam çəkilmir. Uşaq əməyindən istifadə sanki bir ənənəyə çevrilib. Hər birimiz gün ərzində müxtəlif işlərdə çalışan uşaqlara rast gəlirik.
Uşaq əməyindən daha çox avtobuslara sərnişinlərdən pul yığılması zamanı istifadə olunur. Sürücülər məktəbyaşlı uşaqları “konduktor” kimi yanlarında çalışdırırlar.
Bu hal əsasən Bakı kəndlərinə hərəkət edən avtobuslarda müşahidə olunur. Apardığımız araşdırma zamanı bu halın 131,186, 107, 189, 168, 191, 12 nömrəli avtobuslarda yaşandığının şahidi olduq. İyunun 4-də “Əhmədli” metrostansiyasına doğru hərəkət edən 12 saylı avtobusda sərnişinlərdən yol pulunu 12-13 yaşlı məktəbli alırdı. Həmin uşaq o vaxtı ya dərsdə olmalı, ya da evlərində dərslərinə hazırlaşmalıdır. Əksinə, o, bütün günü özündən dəfələrlə böyük insanlarla təmasda olur. Onların işlətdikləri ədəbsiz sözləri mənimsəyir ki, bu da həyata baxışının dəyişməsinə səbəb olur. Nəticədə uşağın gələcəyi elə körpəliyindən korlanır. Doğrudur, bu halı ailənin sosial şəraitinin ağırlığı ilə izah edənlər də mövcuddur.
Fatimə Hacıbəyli: “… əfsuslar olsun ki, bunun şahidi olmuruq”
“Vəfa” Sosial İctimai Birliyinin sədri Fatimə Hacıbəyli “Bakı-Xəbər”ə açıqlamasında qeyd etdi ki, məktəbyaşlı uşaqların işləməsi tamamilə qanunsuzdur. Məktəbyaşlı uşaqları yanlarında çalışdıran şəxslər cinayət məsuliyyəti daşıyırlar. Bu, uşaq əməyinin istismarı deməkdir. Azyaşlıların əməyindən istifadə edənlər cəzalandırılmalıdırlar. Əfsuslar olsun ki, bunun şahidi olmuruq. Heç kim onlara söz demir: “Avtobuslarda "konduktor” işləyən azyaşlı uşaqlar sərnişin toplamaq üçün axşama kimi müştəri səsləməyə məcbur edilir. Bu işlə uşaq yaşından məşğul olan şəxsin psixoloji problemləri olacaq”.
Həmsöhbətimiz onu da vurğuladı ki, Azərbaycan Respublikasının Konstitusiyasına görə, hər bir kəsin təhsil almaq hüququ var: “Təhsil haqqında” Qanunda qeyd olunur ki, icbari təhsil məcburidir, yəni 9 illik təhsil məcburidir. Bu o deməkdir ki, 9-cu sinif də daxil olmaqla oxuyan şagirdlər heç bir yerdə çalışa, işləyə bilməzlər. Hər hansı formada işlərə, xidmət sektorlarına cəlb edilirlərsə, bu, həmin məktəblinin təhsil aldığı məktəbin direktorunun düzgün fəaliyyət göstərməməsinin bariz göstəricisidir. Çünki dövlətimiz, valideynlərimiz şagirdləri məktəblərə etibar ediblər. Onlar şagirdlərinə düzgün nəzarət etməlidirlər. Doğrudur, bəzi valideynlər bundan xəbərdardırlar, uşağının işlədiyini görür, amma buna icazə vermək olmaz. Valideynlərə uşaqlarının həyatını təhlükə altına atmasına icazə vermək olmaz. Çünki onlarla əmək müqaviləsi bağlanmır və onların hər birinin həyatı təhlükə altındadır".
Birlik sədrinin sözlərinə görə, məktəbli uşaqları daşıyıcılarda “konduktor” kimi çalışdıran sürücü və sahibkarlar cəzalandırılmalıdırlar. Çünki onlar uşaq əməyindən istifadə edirlər.
Günel CƏLİLOVA
