Böyüklərlə yanaşı, yeniyetmələrin ən çox sevdiyi içkilərdən biri enerji içkiləridir. Əvvəllər çox az adam enerji içkilərinin ziyanı haqqında məlumatlı idi. Ancaq indi hər kəs sosial media vasitəsilə enerji içkilərinin zərəri haqqında məlumat əldə edə bilər.
Təəssüf hissilə qeyd edək ki, bu gün enerji içkilərinin açıq şəkildə, istənilən ərazidə satışı həyata keçirilir. Hətta məktəb yaxınlığındakı mağazalarda enerji içkiləri satılır. Yeniyetmələr sərbəst şəkildə enerji içkisi alıb içə bilərlər. Ancaq bir sıra ölkələrdə enerji içkisinin məktəblilərə satışı qadağan olunub. Ümumiyyətlə, adıçəkilən içkinin müəyyən yaşda olan insanlara satışına icazə verilir.
Məlumat üçün bildirək ki, 2004-cü ildə Avropa İttifaqında qəbul edilən tələblərə əsasən, 1 litrində 150 mq və daha artıq kofein olan enerji içkilərinin üzərində əlavə xəbərdarlıq yazısı yerləşdirilməlidir. 2014-cü ildən bu qayda daha da sərtləşdirilib və müəyyən edilib ki, 100 ml-də 1 mq və daha artıq kofein olan enerji içkilərinin üzərində "Yüksək kofein tərkiblidir. Uşaqlar, hamilə və uşaq əmizdirən qadınlara tövsiyə olunmur” yazılmalıdır. Ancaq məhdudiyyətlər bununla da bitmir. Yüksək həcmdə kofein istehlakından qaynaqlanan problemlər enerji içkilərinin müəyyən şərtlər daxilində Danimarka, Türkiyə, Norveç, Uruqvay, İslandiyada qadağan olunmasına səbəb olub. İsveçdə də enerji içkilərinin satışında məhdudiyyətlər tətbiq edilir və ümumiyyətlə, həmin məhsulların 15 yaşına çatmamış uşaqlara satışı tamamilə qadağan edilir. 2012-ci ildən Macarıstanda tərkibində yüksək kofein olan enerji içkilərinə "ictimai səhiyyə vergisi” ("public health tax”) tətbiq olunur.
Ekspertlər bildirirlər ki, enerji içkisinin tərkibində olan kofein ürək ritminə təsir edir. Bu səbəbdən onlar təklif edirlər ki, marketlərdə enerji içkisinin satışı yaş məhdudiyyəti əsasında həyata keçirilsin. Bir sıra xarici ölkələrdə olduğu kimi, Azərbaycanda məktəblilərə enerji içkisinin satışı dayandırılsın.
Qənirə Paşayeva: “Enerji içkilərinin 18 yaşına çatmayan uşaqlara satışı tam qadağan edilməlidir”
Millət vəkili Qənirə Paşayeva bildirdi ki, 18 yaşına çatmayan uşaqlara enerji içkilərinin satışı qadağan edilməlidir: “Valideynlər uşaqlarının enerji içkilərindən istifadəsinə nəzarət etməyin çox çətin olduğunu deyirlər, çünki məktəblərin əksəriyyətinin çox yaxınlığında bu içkilərin sərbəst satışı həyata keçirilir. Buna görə də enerji içkilərinin 18 yaşına çatmayan uşaqlara satışı tam qadağan edilməlidir”.
Millət vəkilinin sözlərinə görə, enerji içkiləri uşaqların sağlamlığına ciddi zərər vurur, asılılıq yaradır: “Enerji içkilərinin reklamı çox güclü aparıldığı üçün, bu içkilərə aludəçilik sürətlə artır. Bu səbəbdən də enerji içkilərinin 18 yaşına çatmayan uşaqlara satışının qadağan edilməsi istiqamətində addımlar atılmalı və bu qadağanı pozan şəxslər isə ciddi cəzalandırılmalıdır”.
Adil Qeybulla: “Məktəbyaşlı uşaqların enerji içkilərindən istifadəsi qəti yolverilməzdir”
Tibbi ekspert, professor Adil Qeybulla bildirdi ki, enerji içkilərinin tərkibində müxtəlif maddələr, kofein var: “Enerjili içkilər bir müddət orqanizmi tonusa gətirmək gücünə qadirdir. Amma bu içkilər həm də ürək, sinir sisteminin fəaliyyətini fəallaşdırdıqda uzun müddət onlardan istifadə etmək məqsədəuyğun deyil. Təəssüflər olsun ki, belə içkiləri uşaqlara da “heç nə olan deyil” deyib verən valideynlər var. Məktəbyaşlı uşaqların enerji içkilərindən istifadəsi qəti yolverilməzdir. Bəzən məktəb yanında olan bufetlərdə, məktəbin özündə bu cür içkilərin satılması çox narahatlıq doğuran məsələdir. Çünki bu cür içkilərin mütəmadi qəbul olunması ürək əzələlərinin yorulmasına, kardiomeopatiyaya səbəb olur, hətta bu enerji içkilərinin təsiri altında ürək çatışmazlığından dünyasını dəyişənlər də var. Hesab edirəm ki, valideynlər bu məsələdə çox diqqətli olmalıdırlar. Yetkin insanlar belə, enerji içkilərindən istifadəyə çox aludə olmamalıdırlar”.
Həmsöhbətimiz onu da vurğuladı ki, enerji içkiləri yuxu, əsəb pozğunluğu ilə yanaşı, qan-damar sistemində də problemlərə gətirib çıxarır: "Bu səbəbdən Norveç, Fransa kimi ölkələrdə bu cür içkilərin satışı qadağan edilib. Digər ölkələrdə isə enerji içkiləri yalnız 18 yaşdan yuxarı olan şəxslərə satılır. Bu baxımdan müvafiq qanunvericilikdə dəyişiklik edilməlidir ki, uşaqların bu içkilərə əlçatanlığı aşağı düşsün".
Onun fikrincə, enerji içkilərinin üzərinə "18+" yazılmalıdır: "Uşaqlara bu cür içkilər satılmamalıdır. Bununla yanaşı, enerji içkilərinin reklamına da qadağa qoyulmalıdır. Məktəblərin yaxınlığında bu içkilərin satışına imkan vermək olmaz".
Günel CƏLİLOVA
