Açıqlanan statistik rəqəmlərə əsasən, son illər Azərbaycanda da cinsi yolla keçən xəstəliklərin sayı artmaqdadır. Ekspertlərin hesablamalarına görə, Yer kürəsinin hər 6 sakinindən biri nə zamansa cinsi yolla ötürülən hər hansı bir xəstəliyə yoluxub. Azərbaycanda da cinsi yolla keçən xəstəliklərin sayı ildən-ilə artır. Buna bir neçə faktor səbəb olur: cinsi partnyorların tez-tez dəyişdirilməsi, prezervativ istifadə etmədən cinsi əlaqə, fahişəlik və sair.
Dövlət Statistika Komitəsi son 11 ildə Azərbaycanda sidik-cinsiyyət sistemi xəstəliklərindən ölənlərin sayını açıqlayıb. Məlumatda qeyd olunur ki, 2007-ci ildən 2018-ci ilin sonuna qədər ölkədə 13655 nəfər sidik-cinsiyyət sistemi xəstəliklərindən dünyasını dəyişib.
Son üç ildə bu xəstəliklərdən ölənlərin sayı əvvəlki illərlə müqayisədə xeyli artıb. Belə ki, 2016-cı ildə 1266 nəfər, 2017-ci ildə 1271 nəfər, 2018-ci ildə 1244 nəfər cinsiyyət orqanlarında yaranan xəstəliklərə görə vəfat edib. Bu da əvvəlki illərlə müqayisədə 200-250 nəfərə (hər il) qədər çoxdur.
Ekspertlər bildirirlər ki, cinsi yolla keçən xəstəliklərdən ölənlərin sayının artması həmin şəxslərin düzgün həyat keçirməməsi ilə bağlıdır.
Ramiz Abdullayev: “Cinsi yolla ötürülən xəstəliklərdən qorunmağın ən vacib yollarından biri…”
Androloq Ramiz Abdullayev bizimlə söhbətində qeyd etdi ki, bəzi cinsi yolla yoluxan xəstəliklər vaxtında müalicə olunmasa, uzunmüddətli xəstəliyə və hətta ölümə səbəb ola bilər: “Dünyada ən təhlükəli cinsi yolla yoluxan xəstəlik HİV-dir. HİV (İnsan immun çatışmazlığı virusu) QİÇS-ə (Qazanılmış immun çatışmazlığı sindromu) səbəb olur ki, bu da insan bədəninin immun sistemini zədələyir və xəstəliklərə qarşı mübarizə gücünü zəiflədir. Cinsi yolla ən çox yayılan xəstəliklərdən biri honoreyadır. Bir sıra hallarda xəstə anadan doğuş zamanı dölə, xəstə insanın çirklənmiş hamam-tualet dəsti, paltarları, tibbi alətlər vasitəsilə də sağlam insanlara yoluxan bu xəstəlik çox müxtəlif adlarla (süzənək, yaxud triplit) tanınır. Honoreyanın əsas klinik əlaməti sidik kanalından irinli sarı-yaşılımtıl axıntının olmasıdır. Honoreyanın əlaməti cinsi əlaqədən 1-15 gün ərzində, daha çox hallarda isə 1-2 gün sonra, hətta bəzən 12 saat sonra yaranır. Bu əlamətlər sidik kanalından irinli axıntının gəlməsi, qaşınma, yandırma, cinsi orqan başının ağrılı olması, sidik kanalının xarici dəliyinin qızarması, şişkinləşməsi, iltihablaşması, hərdən isə sidik ifrazının axırında cüzi qan qarışığı, temperaturun yüksəlməsi ilə da özünü göstərir.
Geniş sürətlə yayılması və kifayət qədər ciddi fəsadlara yol açması ilə kişi və qadın sonsuzluğunun səbəbləri arasında çox böyük çəkiyə malikdir. Honoreyanın törədicisi neysseriya honoreya adlanan bakteriyadır. Risq qrupuna reproduktiv yaşda olan, tez-tez cinsi partnyorunu dəyişən, daha çox tüfeyli, əxlaqsız həyat tərzi keçirən, aktiv cinsi həyat yaşayan savadsız insanlar- fahişələr, narkomanlar, cinsi gigiyenaya əməl etməyən insanlar daxildir. İnfeksiya mənbəyi əksər hallarda özündə xəstəliyin əlamətlərini hiss etməyən və honoreya xəstəsi olduğunu bilmədən sağlam insanlarla cinsi əlaqədə olanlardır. Honoreyalı xəstələrin 80%-ə qədəri 20-30 yaşlı, aktiv cinsi həyat yaşayan, cinsi partnyorlarını tez-tez dəyişən insanlardır. Araşdırmalar zamanı məlum olub ki, bir dəfə cinsi əlaqədə olmaqla honoreyalı qadından kişinin yoluxma risqi 20-25 %, əksinə, honoreyalı kişidən qadının yoluxma risqi təqribən 80%-dir. Bundan əlavə, bir çox cinsi yolla keçən xəstəlik də var”.
Həmsöhbətimiz onu da əlavə etdi ki, cinsi yolla ötürülən xəstəliklərdən qorunmağın ən vacib yollarından biri tez-tez partnyor dəyişikliyi etməməkdir: “Prezervativdən istifadə etmək, daha doğrusu, düzgün istifadə etmək də vacibdir. Araşdıranda da məlum olur ki, xəstə prezervativdən düzgün istifadə etmir. Onu da deyim ki, prezervativ cinsi yolla keçən infeksiyalardan 100 deyil, 80 faiz qoruyur”.
R.Abdullayevin sözlərinə görə, xəstəliyin yayılmasının qarşısını almaq üçün maarifləndirmə işi aparılmalıdır: "Hesab edirəm ki, bu gün xəstəliyə yoluxanların sayının artması miqrasiya ilə bağlıdır. Miqrasiya prosesləri bu kimi təhlükəli xəstəliyə yoluxma halları risqini daha da artırır. Xüsusilə qeyd etmək lazımdır ki, ölkəyə gələn miqrantların kütləvi dispanserizasiyası aparılmadığından, bu xəstələr təsadüfən aşkar olunur. Xəstəlik aşkarlandıqda bu haqda mərkəzə məlumat verilir. Rəsmi qeydiyyat bu səviyyədədir. Kütləvi dispanserizasiya keçirilsə, ciddi bir nəticə ortada olar və bunun yayılmasının qarşısı alınar. Xəstəliyin yayılmasının qarşısını almaq üçün ciddi şəkildə maarifləndirmə tədbirləri həyata keçirilməlidir. Əksər insanın xəstəlik və onun fəsadları haqqında məlumatı yoxdur. Bu işdə KİV-lə birgə əsaslı şəkildə müxtəlif tədbirlər görülməlidir”.
Günel CƏLİLOVA
