Bu gün ictimai nəqliyyatda uşaqlar üçün ödəniş məsələsi bir problemə çevrilib. Xüsusən də marşrut avtobuslarında tez-tez bu məsələ tərəflər arasında mübahisə ilə nəticələnir. Problem ondadır ki, bu gün marşrut avtobuslarında yalnız 6 yaşacan uşaqlardan pul tələb edilmir. Belə ki, yaşı 6-dan yuxarı olan bütün uşaqlardan gedişhaqqı alınır. Hətta bir sıra marşrut xətlərində yalnız 5 yaşa qədər uşaqlardan gedişhaqqı alınmır. Yaşı 5-dən yuxarı olan uşaqlardan gedişhaqqı tələb edilir. Məlumat üçün bildirək ki, Bakı Metrosundan yalnız 7 yaşadək uşaqlar pulsuz istifadə edə bilər.
Dünyanın bir çox ölkəsində bəzi şəxslərin, o cümlədən, uşaqların ictimai nəqliyyatdan istifadə zamanı gedişhaqqından azad olunması qaydaları mövcuddur. Azərbaycandan fərqli olaraq, dünyanın bir çox ölkəsində məktəblilər və tələbələr ictimai nəqliyyatdan pulsuz istifadə edirlər. Misal üçün, Baltikyanı respublikalarda orta məktəb uşaqları ictimai nəqliyyatdan pulsuz istifadə edirlər. Ən başlıcası odur ki, uşaqlar üçün yaş məhdudiyyəti bizdəki qədər deyil. Məsələn, Türkiyədə 12 yaşadək uşaqlar ictimai nəqliyyatdan pulsuz istifadə etmək hüququna malikdirlər. Rusiyada 10, Fransada 11 yaşadək olan uşaqlar bu hüquqa malikdirlər. Azərbaycanda isə müntəzəm avtobus marşrutlarında sərnişin özü ilə ayrıca yer tutmadan, gedişhaqqı ödənilmədən 6 yaşa qədər uşaq aparmaq hüququna malikdir. Bu da, istər-istəməz, müəyyən sosial çətinliklər yaradır. Çünki paytaxtda bir sıra ailələr uşaqlarını yaşadıqları ərazidəki məktəblərə deyil, digər məktəblərə göndərirlər. Beləliklə, gündəlik olaraq ictimai nəqliyyatdan istifadə etmək zərurəti yaranır ki, bu da ailə büdcəsi üçün əlavə yük yaradır. Dəfələrlə şahidi oluruq ki, uşaqlar ictimai nəqliyyatdan istifadə zamanı gedişhaqqı verməkdən yayınırlar.
Bir sözlə, Azərbaycanda ictimai nəqliyyatdan pulsuz istifadə hüququna malik uşaqların yaş kateqoriyası digər ölkələrlə müqayisədə niyə belə aşağıdır? Uşaqlar üçün yaş həddi nə qədər artırılsa daha məqbul olar?
Azər Allahverənov: “Uşaqların sərnişindaşımada istifadə faizi müəyyən olunmalı, ondan sonra yaşla bağlı qərar verilməlidir”
Məsələyə münasibət bildirən nəqliyyat sahəsi üzrə ekspert Azər Allahverənovun sözlərinə görə, hər bir dövlətin ictimai nəqliyyatdan pulsuz istifadəyə dair yanaşması var: “Bir sıra ölkələrdə bu, müxtəlif sistemlər üzrə həyata keçirilir. Elə ölkə var ki, orada ictimai nəqliyyatı dövlət idarə edir, eləsi var bu, özəl sektorun nəzarətindədir. Bəzi ölkələrdə bu, qarışıq sistemdir. Pulsuz gedişhaqqı ilə bağlı məsələlər gündəmə gələndə həm onun sosial aspektləri, həm də iqtisadi səmərəliliyi nəzərdən keçirilir. Hesablayırlar ki, bu cür qərarlar sərnişindaşıma ilə məşğul olan şirkətlərə nə dərəcədə uyğundur. Xüsusən də pulsuz istifadə edən sərnişinlərin sayının ümumi sərnişindaşımada payı nəzərə alınır. Tutaq ki, sərnişinlərin 35 faizi pulsuz istifadə hüququna malik 12 yaşadək uşaqlardırsa, o zaman bu, sərnişindaşıma ilə məşğul olan nəqliyyat şirkətinə böyük zərər vura bilər. Ona görə də yaş nisbəti elə qoyulur ki, balans pozulmasın. Azərbaycanda uşaqların sərnişindaşımada istifadə faizi müəyyən olunmalı, ondan sonra yaşla bağlı qərar verilməlidir. Hazırda bununla bağlı hansısa statistik rəqəm yoxdur. Nəinki uşaqların, ümumiyyətlə, ictimai nəqliyyatdan istifadə edən əhalinin yaş qrupları ilə bağlı bölgü yoxdur. O baxımdan konkret rəqəm deməkdə çətinlik çəkirəm. Nəqliyyatdan uşaqların pulsuz istifadə etməsi ilə bağlı yaş həddi artırılarsa, o zaman daşıma şirkətlərinə subsidiyalar verilməlidir. Təbii ki, yenə də sərnişindaşımadakı nisbətə baxmaq lazımdır”.
Rəsul Cahangirli: “Yalnız 6 yaşadək uşaqların ictimai nəqliyyatdan pulsuz istifadə etməsi...”
Digər ekspert Rəsul Cahangirli isə hesab edir ki, nəqliyyatdan pulsus istifadə ilə bağlı uşaqların yaş göstəricisi artırılmalıdır: “Bizdə uşaqlar üçün nəqliyyatdan pulsuz istifadəyə dair yaş həddi çox aşağıdır. Hesab edirəm ki, yalnız 6 yaşadək uşaqların ictimai nəqliyyatdan pulsuz istifadə etməsi sosial ədalətsizlikdir. Ən azından, 10 yaşadək uşaqlar ictimai nəqliyyatdan pulsuz istifadə etməlidirlər. Dünyanın heç bir yerində bizdəki kimi deyil. Nəqliyyatdan pulsuz istifadəyə dair bir sıra güzəştlər var və ondan müxtəlif yaş qruplarına aid insanlar istifadə edirlər”.
Vidadi ORDAHALLI
