Bu gün dilənçiliyə təhrik edilən uşaqların əməyinin istismarı bir sıra ölkələrdə başlıca problemlərdən biridir. Etiraf etməliyik ki, Azərbaycanda da qaraçılar tərəfindən dilənçiliyə cəlb olunan uşaqların sayı az deyil. Bəzən belə uşaqlar valideyn himayəsindən məhrum qalan uşaqlar olsa da, aralarında ata-anası tərəfindən dilənməyə məcbur edilənlər də az deyil. Ancaq dilənən uşaqların arasında elələri var ki, onlar dilənçi mafiyası tərəfindən oğurlanaraq məcburi olaraq dilənməyə təhrik edilir. Hüquq-mühafizə orqanlarının əməkdaşları dəfələrlə itkin düşmüş, valideynləri tərəfindən axtarılan uşaqların hansısa ərazidə diləndirildiyini aşkar edərək, onları valideynlərinə təhvil veriblər.
Bu günlərdə polis ötən ay itkin düşmüş və qaraçılara qoşularaq Bakının iri ticarət mərkəzlərində dilənçilik edən oğlanı Nərimanov parkında tapıb. Müəyyən olunub ki, Bakıda qaraçılar 10 yaşlı oğlan uşağını Bakının küçələrində dilənçiliklə məşğul olmağa məcbur ediblər.
Sözügedən faktı Azərbaycan Uşaqlar Birliyi (AUB) aşkarlayıb. Olayla bağlı AUB sədri Kəmalə Ağazadə mətbuata bildirib ki, bu günlərdə polis əməkdaşları AUB-nin Reinteqrasiya Mərkəzinin sığınacağına aprelin əvvəllərində itkin düşmüş üçüncü sinif şagirdini gətiriblər. Valideynləri üç gün ərzində uşağı axtarıb tapmayandan sonra hüquq-mühafizə orqanlarına müraciət ediblər və yerli telekanallardan birində elan veriblər. Nəticədə polislər uşağı Nəriman Nərimanov adına parkın ərazisində dilənçilik edərkən tapıblar: “Uşaq deyib ki, onlarla qonşuluqda yaşayan yeniyetmə dilənçilər onu aldadaraq bu işə cəlb ediblər. Bu vaxt ərzində uşaqlar özlərinin pul diləndikləri bütün nöqtələri ona başa salmağa macal tapıblar. Həmin yerlər Binə qəsəbəsindəki və "Neftçilər" metrostansiyası yaxınlığındakı iri ticarət mərkəzləri olub. Oğlanın sözlərinə görə, onunla birlikdə dilənən uşaqlar elə həmin yerlərdə küçədəcə yatırlar və elə orada nə tapsalar, onu yeyirlər”.
10 yaşlı uşağın məcburi olaraq dilənçiliyə vadar edilməsi onu deməyə əsas verirmi ki, Bakıda dilənçi mafiyası var? 10 yaşlı uşağın oğurlanıb diləndirilməsində dilənçi mafiyasının əli varmı?
Bildirək ki, bu cür hadisələri adətən xarici kinolarda izləyərdik. Qaraçılar yolda gedən kimsəsiz saydıqları uşağı şirnikləndirici sözlə özünə cəlb edib, daha sonra isə onu diləndirməyə təhrik edirlər.
Qeyd etdiyimiz kimi, haqqında bəhs etdiyimiz 10 yaşlı həmin uşaq dilənçilər tərəfindən oğurlanaraq məcburi dilənməyə təhrik edilib. Ekspertlər bildirirlər ki, bu kimi faktlar yetərincədir. Elə uşaq var ki, o, evdən çölə nəsə almaq üçün gedərkən qaraçılar həmin uşağı şirnikləndirici sözlə aldadıb aparırlar. Daha sonra həmin uşaq dilənçiliyə məcbur edilir. Belə bir faktın ölkəmizdə qeydə alınacağını düşünməzdik. Ancaq 10 yaşlı uşağın dilənçilər tərəfindən məcburi diləndirilməsi bizi düşündürür.
İnzibati Xətalar Məcəlləsinin avaralıqla məşğulolma ilə bağlı xüsusi maddəsi var. Bu şəxslərlə məşğul olan orqan Daxili İşlər Nazirliyidir. Dilənçiliklə məşğul olan şəxslər barəsində protokol tərtib olunur və müəyyən məbləğdə cərimə edilirlər. Dilənçiliklə məşğul olan şəxs öz yetkinlik yaşına çatmayan övladını da bu işə cəlb edirsə, müəyyən məbləğdə cərimə olunur. Bu kifayət etmədikdə isə, şəxs barəsində 15 günədək inzibati həbs seçilə bilər. Məhz buna görə ölkədə uşaq əməyini istismar edərək onları dilənməyə məcbur edənlərin sayı kifayət qədərdir. Məcbur edənlər isə heç də hər zaman uşağın valideynləri deyil. Bunlar müxtəlif cinayətkar qruplaşmaların üzvləri, dilənçiliklə məşğul olan mütəşəkkil dəstə də ola bilər.
Mətbuatda apardığımız araşdırma zamanı məlum oldu ki, dilənçilərin 40 faizi zorla saxlanır və ancaq yemək üçün işləyirlər. Adətən onlar heç kimləri olmayan rayon adamlarıdır, o cümlədən uşaqlardır. Qeyd olunur ki, qaraçılar adətən övladlarına uşaq yaşlarından dilənçilik öyrədirlər. Uşaq nə qədər körpədirsə, pul o qədər yaxşı qazanır.
Onu da bildirək ki, uşaq əməyinin istismarının qarşısının alınması məqsədilə keçirilən reydlər zamanı dilənçilik edən 450 uşaq müəyyən edilib. Bu faktı Azərbaycan daxili işlər nazirinin birinci müavini general-leytenant Vilayət Eyvazov Milli Məclisdə məlumat verərkən bildirib. O qeyd edib ki, uşaq əməyinin istismarının qarşısının alınması məqsədilə keçirilən reydlər zamanı ailə mühitindən, pedaqoji və ictimai təsir vasitələrindən kənarda qalan, küçələrdə işləyən və dilənçilik edən 450 uşaq müəyyən edilib: "Aparılan yoxlamalarla həmin uşaqların insan alverinin və ya məcburi əməyin qurbanı olması təsdiqlənməyib. Lakin müvafiq problemlərin aradan qaldırılması, uşaqlara qayğı və yardımın göstərilməsi məqsədilə yerli icra hakimiyyətləri yanında komissiyalara, qəyyumluq və himayə orqanlarına 760 material göndərilib, övladlarının təlim-tərbiyəsilə bağlı üzərinə düşən vəzifələri yerinə yetirməyən 207 valideyn barəsində inzibati tənbeh tədbirləri görülüb”.
Yusif Bəkirov: “Valideynlərlə maarifləndirmə işi, dilənçiliyə sövq edilmiş uşaqlarla isə sosial reabilitasiya işi aparılmalıdır”
10 yaşlı uşağın dilənçilər tərəfindən diləndirilməsi faktı barədə fikir bildirən Uşaq Hüquqlarının Müdafiə Lİqasının sədri Yusif Bəkirov “Bakı-Xəbər”ə açıqlamasında qeyd etdi ki, bir vaxtlar filmlərdə uşaqların dilənçilər tərəfindən oğurlandığını izləyərdik. Təəssüf ki, bu gün Azərbaycan cəmiyyətində 10 yaşlı uşaq dilənçilər tərəfindən məcburi dilənçiliyə təhrik edilir. Halbuki, hər kəs o uşağı axtarıb: “Sevindirici haldır ki, hüquq-mühafizə orqanları və vətəndaş cəmiyyətinin birgə səyi nəticəsində bu kimi hadisələrin üstü açılır”.
Y.Bəkirov onu da vurğuladı ki, 10 yaşlı uşağın dilənçilər tərəfindən oğurlanıb diləndirilməsi həm valideynlərin, həm də aidiyyəti qurumların laqeydliyi nəticəsində baş verib: “Onu da deyim ki, elə uşaqlar var ki, onlar valideynlərinin israrı ilə dilənirlər . Uşaqlarını dilənməyə göndərən üzüqara valideynlərə gəldikdə isə onlar da sərt cəzalanacaqları barədə xəbərdarlıq almalıdırlar. İşsiz valideynlər dövlət tərəfindən işlə təmin edilməli və ya ixtisasdəyişmə hüququ qazanmalıdırlar. Bütün bu profilaktik tədbirlər küçələrdə dilənçilərin sayını azalda bilər. Valideynlərlə maarifləndirmə işi, dilənçiliyə sövq edilmiş uşaqlarla isə sosial reabilitasiya işi aparılmalıdır. Belə ki, onların çoxu stress yaşayıb. Bu gün isə vəziyyət belədir: polis dilənçi uşaqları tutur, qeydiyyatda olduğu yaşayış yerinə göndərir. Qısa bir zaman keçdikdən sonra uşaqlar yenə əvvəlki yerlərinə qayıdırlar”.
Günel CƏLİLOVA
